Arqa tósinen shyqqan bylǵary qolǵap sheberi Abylaıhan Júsipovtiń búginge deıingi sporttyq jolyna qarap otyrsańyz, jasóspirimder men jastar arasyndaǵy dodalarda almaǵan júldesi joq eken. Eń aldymen 15-ke jasy tolǵanda Reseıdiń Iаkýtsk qalasynda uıymdastyrylǵan «Azııa balalary» atty halyqaralyq oıyndar týrnırinde top jaryp, óziniń sporttyq mansabyndaǵy jeńisti jolyna batyl qadam jasapty. Arada bir jyl ótkende daryndy jas Shymkentte ótken jasóspirimder arasyndaǵy Azııa chempıonatynda jeńimpaz atandy. Sol jyldyń kúzinde Ýkraına astanasynda jalaý kótergen álem chempıonatyna baryp, altyn júldemen oraldy. Jolyndaǵynyń bárin qoǵadaı japyrǵan bozbalany 2013 jyly Halyqaralyq áýesqoı boks qaýymdastyǵy (AIBA) «Eń úzdik jas boksshy» retinde resmı túrde tanyǵan.
Býyny bekip, bulshyq eti bultııa bastaǵan bozbala bir jyldan keıin jastar arasyndaǵy aıqastarǵa bilek sybana kiristi. El ishindegi jarystarda ózine tótep beretin qarsylas tappaǵan soń, Taılandta ótken jastar arasyndaǵy Azııa chempıonatyna attandy. Salmaǵy ósip, 60 kılo dárejesinde óner kórsetken Abylaıhan chempıon bolǵany óz aldyna, atalǵan týrnırdiń eń úzdik boksshysy atandy. Azııa chempıonatynyń altyn medalin qanjyǵaǵa baılaǵan soń, sol jyldyń sáýir aıynda jastar arasyndaǵy álem chempıonatyna berilgen joldamany qaltaǵa salyp, Bolgarııanyń astanasy Sofııany betke aldy. Qart qurlyqtyń tórinde baby men baǵy qatar shapqan óren jeńistiń eń bıik tuǵyryna kóterildi.
Sol jyly, ıaǵnı 2014 jyldyń tamyz aıynda Qytaıdyń Nankın qalasynda II jazǵy Jasóspirimder olımpıadasynyń alaýy jaǵyldy. Sharshy alańǵa 60 kılo salmaq dárejesinde kóterilgen Abylaıhan Júsipov ózine artylǵan el senimin abyroımen aqtap, altynnan medal taǵyndy. Sheshýshi jekpe-jekte ol sol kezde álem chempıony degen ataǵy bar kýbalyq Alen Lımonte Býdeni tize búktirgen edi.
Mine, osyndaı dúbirli jeńisterden keıin mamandar men bokssúıer qaýym Abylaıhandy bul kezde sporttyq mansabyn aıaqtaǵan Serik Sápıevtiń ornyn basýǵa Jaratqannyń ózi jibergen tańdaýlysy retinde qaraı bastady. Muny qazaq boksyna jaýapty tulǵalardyń on segizge jasy tolmaǵan jas perini Qaraǵandyda ótken Ǵalym Jarylǵapov atyndaǵy XXXI halyqaralyq týrnırdiń dodasyna qosqanynan-aq ańǵarýǵa bolýshy edi. Al bul jarys súıegi qatqan eresekter arasyndaǵy aıtýly dodanyń biri-tuǵyn.
Boks degen jas ekensiń dep basyńnan sıpaı qoımaıtyn sporttyń qatal túri. Onyń ústine, Abylaıhan óner kórsetken 64 kılo salmaq dárejesinde elimizdiń eń myqty boksshylarynyń basy túıiskenin esepke alsaq, mundaı dodaǵa alǵash túskeli turǵan alǵadaı jasqa aıanyshpen qaraǵandar da kóp edi. Biraq saqa jigitterdiń sart-surt etken surapyl soqqylaryna tótep bergeni óz aldyna, qarsylastarynyń bárin aıqyn basymdyqpen jeńip, Abylaıhan týrnırdiń bas júldesin jeńip aldy. Sol jarystan úıine temir tulpardy taqymyna basyp qaıtqan.
«Jarylǵapov týrnırinde» top jarý degenińiz, A.Júsipov úshin eresekter arasyndaǵy dodalarǵa esik aıqara ashyldy degen sóz edi. Jasyratyny joq, boksqa qatysy bar jurttyń báriniń kókeıinde sol kezde 2016 jyly Rıo-de-Janeıro qalasynda ótetin jazǵy Olımpıada turǵan edi... Baǵy jandy degen sol emes pe, kóp uzamaı jas jigit Qazaqstannyń Ulttyq qurama komandasynyń sapyna shaqyrtý aldy.
El boksynyń bas komandasy sapyndaǵy alǵashqy týrnırinde top jaryp, ózine senim artqanmen, qalaı bolar eken dep ishteı alańdaǵan bapkerleriniń júregin ornyna túsirdi. Vengrııada ótken Ishtvan Bochkaı atyndaǵy jarystyń sheshýshi jekpe-jeginde Eýropa oıyndarynyń chempıony, Ázerbaıjan eliniń atynan synǵa túsken kýbalyq Lorenso Sotomaıordy sulatyp, altyn júldeni qanjyǵaǵa baılady. Arada az ǵana ýaqyt ótkende Olımpıada joldamasy úshin bolatyn aıqastar da kelip jetken bolatyn. Abylaıhan 2016 jyldyń sáýir aıynda Qytaıda ótken Azııa boıynsha irikteý týrnırinde chempıon atanyp, Rıo-2016 Olımpıadasynyń joldamasyn jeńip aldy.
Ras, Abylaıhan Júsipovtiń eresekter arasyndaǵy ónerine birjaqty baǵa berýge bolmas edi. Jastardyń arasynan buzyp-jaryp engenimen, eresekter boksy buǵan jyly qabaq tanyta qoımady. Eń alǵash ret Rıodaǵy Olımpııa oıyndarynda shalǵysy tasqa tıdi. Birinshi jekpe-jeginde jeńilip, saly sýǵa ketip, úıge qaıtqan...
Olımpıadadan keıingi iri jarysy 2017 jyly Tashkenttegi mamyr aıynda ótken Azııa chempıonaty edi. Abylaıhan bul synda fınalǵa deıin jetkenimen, rıng ıesi, Rıo-2016 Olımpıadasynyń kúmis júldegeri Shahram Gııasovqa ese jiberdi. Sol jyldyń kúzinde ol Gambýrgtegi álem chempıonatynda 69 kılo salmaqta rıngke kóterildi. Jartylaı fınalǵa jetip, onda taǵy da Shahram Gııasovpen bolǵan shaıqasta jeńilistiń kermek dámin tatty. Qola júlde aldy demeseńiz, bul jas boksshy úshin ózekti órtegen ókinish edi, árıne...
Kelesi jyly Astanada Azıadaǵa irikteý dodasy retinde uıymdastyrylǵan Qazaqstan Prezıdentiniń kýbogy synynda óziniń basty qarsylasy Aslanbek Shynbergenovpen fınalda qolǵap túıistire almady. Sebep – jartylaı fınalda ózbek boksshymen bolǵan aıqasta Abylaıhan mańdaıy jarylyp, jaraqat alyp qalǵan edi. Sonyń saldarynan tamyz aıynda Indonezııada ótken Azııa oıyndaryndaǵy boks jarysyn úıde otyryp tamashalaýyna týra kelgen.
Shynbergenovpen aradaǵy kim myqtyny anyqtaýdyń sáti sol jyldyń qarasha aıynda Aqtaýda ótken el chempıonatynda kelgen. Fınalda ol qarsylasyn aýyr nokdaýnǵa túsirip, Ulttyq qurama sapyndaǵy óz ornyn qaıtaryp aldy.
Byltyr Reseıdiń Ekaterınbýrg qalasynda bolǵan álem chempıonatynda orys boksshysy, baıaǵyda Serik Sápıevpen talaı qolǵap túıistirgen Andreı Zamkovoıdan jartylaı fınalda jeńilip, qola medalmen elge kóńilsizdeý oraldy...
Abylaıhan Júsipov bala kezinen bokstaǵy pir tutqanym Serik Sápıev dep keldi. Bylaıǵy jurt ta ekeýiniń sharshy alańdaǵy mánerinen uqsastyq izdep, áýrege tústi. Bul týrasynda Álem kýbogynyń ıegeri Arkadıı Topaevtyń jattyqtyrýshysy Qanat Jaqsybaevtyń pikiri bizdiń oıdy qýattaı túsedi. «Serik Sápıev pen Abylaıhannyń túlep ushqan uıasy bir – Abaı boks mektebi. Sol sebepti de ekeýiniń mánerinde uqsastyq bolýy zańdy. Ekeýi de aıaqpen jumys isteýge jáne tehnıkaǵa qatty mán beredi. Degenmen, bajaılap qarasańyz, ekeýiniń máneri báribir de eki túrli. Máselen, Júsipovtiń soqqylary salmaqtyraq, kerek jerinde ashyq aıqasqa barýdan taıynbaıdy. Keıingi kezde deneniń kúsh-qýatyn arttyrýǵa kóńil bólip júrgeni baıqalady. Rıngtegi qımyl-qozǵalysynyń úılesimi asa kelisti. Únemi oıly boks jasaıtyn úzdik sheberdiń biri», deıdi áıgili bapker súısinisin jasyra almaı.
Ras, keıingi kezderi Júsipovtiń atyna soqqylary álsizdeý degen syn aıtylyp júrdi. Tipti Ulttyq quramanyń bas bapkeri Ǵalymbek Kenjebaevtyń ózi bir suhbatynda Abylaıhanǵa dene kúshin arttyrý kerek degen bolatyn. Álbette aqyldy boksshy Abylaıhan óziniń kemshin tustaryn jaqsy biledi degen oıdamyz. Ol únemi izdenis ústinde júretin sportshy. Keıingi kezderi boks mamandary onyń bulshyq etteriniń syrtqa teýip, soqqylarynyń da edáýir salmaq qosa túskenin baıqap júr.
Byltyr Abylaıhan Qaraǵandynyń Indıra esimdi arýymen kóńil jarastyryp, otaý tikti. Jas kelin de tegin adam emes: «Shamshyraq» atty bı ansambliniń jetekshisi. «Kelinniń aıaǵynan» degen bar ǵoı, úılene salysymen Iordanııanyń astanasy Ammanǵa attanyp, onda ótken Azııa jáne Muhıt jaǵalaýy elderiniń lısenzııalyq týrnırinde atoı saldy. О́ziniń ómirindegi ekinshi Olımpıadasynyń arman etken joldamasyna qol jetkizdi.
«Abylaıhannyń bolashaǵy alda, – deıdi Qaraǵandydaǵy Joǵary jetistikter sporty mektebiniń dırektory Danııar Myńbaev. – Jasóspirimder men jastar arasynda dál Abylaıhandaı ataǵy bar boksshy TMD aýmaǵynda joq dep oılaımyn. Qazir ol eresekter boıynsha Ulttyq quramadaǵy nátıjeli sheberdiń biri. Barǵan jarystyń barlyǵynan júldemen oralyp júr. Bul onyń óz isine degen kásibı turǵydaǵy zor jaýapkershiligin kórsetedi».
Iá, álemdik boksta 69 kılony beıresmı túrde «Qazaqtyń salmaǵy» deıdi. Aıtsa, aıtqandaı-aq: Baqtııar Artaev, Baqyt Sársekbaev, Serik Sápıev jáne Danııar Eleýsinov osy salmaqta olımptiń shyńyna shyqty emes pe?! Osy turǵydan kelgende, Abylaıhan Júsipovteı jampozǵa artylǵan jaýapkershilik júgi jeńil emes. «Aldyńdaǵy aǵalaryń shyqqan shyń tym bıik. El senen de sondaı jetistik kútedi. Jalpy, «Qazaqtyń salmaǵy» degenniń salmaǵyn qalaı sezinesiń? Psıhologııalyq turǵyda áseri aýyr emes pe?», dep suraǵanymyzda jas jigittiń baısaldy túrde bergen jaýaby kókeıge qonymdy shyqty. «Men ǵana emes, quramadaǵy Olımpıada joldamasyn jeńip alǵan áriptesterimniń barlyǵy da jaýapkershilikti sezinedi. О́zine senimdi adamǵa alynbaıtyn asý joq dep oılaımyn», degen oıly jas.
О́kinishke qaraı, kúlli álemge ámirin júrgizgen koronavırýstyń kesirinen Tokıo olımpıadasynyń ótetin merzimi kelesi jylǵa qaldyryldy. Amal qansha, Abylaıhan da álemniń ózge eń myqty sportshylary sııaqty ishten tynyp júr. Bylǵary qolǵap sheberine «Olımpıada chempıony bolsam» degen arzý-armanyn taǵy bir jylǵa aıaldata turýǵa týra keledi.
Qaraǵandy oblysy
P.S. «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» baıqaýynyń jeńimpazy Abylaıhandaı altyn uldan barsha qazaq taqym qysyp jeńis kútedi. Tokıodan tarlanym jarqyratyp altynmen kelse dep tileıdi. «Bir jaǵynan alyp qaraǵanda, – deıdi Qaraǵandy oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Temirhan Abylaev, – Tokıo Olımpıadasynyń keıinge shegerilgenin úlken múmkindik dep te qarastyrýǵa bolady. О́ıtkeni, bizdiń Abylaıhan óziniń ómirindegi eń basty dodasyna eseıgen, kúsheıgen qalpynda barady degen úmit bar. Qazaqqa qasıeti ótken Abylaıhan degen atqa kir keltirmeı, namysty qoldan bermes degen senimdemiz».
