Salada san túıtkil bar
Muny Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýynda atap ótti. Joldaýda Prezıdent áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarymen ózimizdi tolyq qamtamasyz etý, mıllıondaǵan aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyrý, eńbek ónimdiligin eki jarym ese kóbeıtý, sala óniminiń eksportyn eki ese ulǵaıtý úshin agroónerkásip keshenin damytý jónindegi jańa ulttyq joba ázirleýdi tapsyrdy.
Aýyldaǵy aǵaıyn Joldaýdaǵy osy jańalyqtan úlken úmit kútip otyr.
Sońǵy jyldary oblysta tórt túlik sany kóbeıdi. Jyl basyndaǵy málimet boıynsha óńirde iri qara sany 324 myńǵa jetse, jylqy sany 136 myńnan asqan. Oısylqara tuqymy da 45 myńnan asyp jyǵylǵan. Mamandar mal basynyń ósimi osylaısha 1991 jylǵy kórsetkishten asqanyn aıtady. Biraq túlik sany kóbeıgenimen onyń azyǵyn taýyp berý úlken máselege aınalǵany kópten beri aıtylyp kele jatyr. Mysaly, qazir oblysqa mal jemi Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, tipti Shyǵys Qazaqstan oblystarynan tasymaldanady. Myńdaǵan shaqyrymnan jetkizilgen jemniń túıiri altyn, tozańy kúmiske baǵalansa da, amaly joq sharýa satyp alýǵa májbúr. О́ıtkeni óziniń mal jemi úshin júgeri, bıdaı, arpa egetin jeri joq. Oblystaǵy iri qaranyń 60 paıyzy – Jańaqorǵan aýdanynda. Qoıdyń da jartysynan astamy osy aýdan aýmaǵynda baǵylady.
Osy óńirdegi «Ǵylymı óndiristik «Agrotehnologııa» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Kerimhan Egizbaev óndiristi ǵylymmen sabaqtastyra júrgizip kele jatqan mamannyń biri. Áýelide qazaqtyń aq bas sıyryn ósirip, keıingi jyldary amerıkalyq tuqym Santa-Gertrýdany kóbeıtýdi qolǵa alǵan fermer qazir jemdi ózi daıyndap otyr.
– Osydan biraz jyl buryn oblys ortalyǵynda jem shyǵaratyn úlken óndiris orny iske qosylǵanynan habardarmyz. Biraq onyń ónimi biz úshin qymbat. Jalpy, shıkizat bolmasa on zaýytty qatarynan salsań da paıda joq. Qazir biz bıdaı, arpa, júgeri egip, oǵan ózimiz ósirgen kúrishtiń qaldyǵyn qosyp, jem daıyndap jatyrmyz. Osy kúngi myńdaǵan gektardy alyp jatqan kúrish alqaptaryndaǵy aýyspaly egin talaby saqtalmasa, shıkizatqa zárýlikten búgin-erteń qutylýymyz qıyn, – deıdi fermer.
Qyzylordanyń qurama jemi qaıda?
Osydan 5 jyl buryn Qyzylordada qurama jem shyǵaratyn «Janar-Aı Jem» zaýyty ashylyp, tórt túlik ósirip otyrǵandar bir qýanyp qalyp edi. Oblystyń óńirlik kásipkerlikti qoldaý kartasyna engizilgen jobany júzege asyrý úshin «Jan-Araı Jem» JShS «Bıznestiń jol kartasy 2020» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda «Sberbank» EB AQ arqyly jeńildetilgen nesıe alǵan.
Sondaı-aq «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda syrtqy ınjenerlik-ınfraqurylym tartýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 187 mln teńge bólinip, transformatorlyq podstansa, gaz júıesi, sý jáne káriz sý jelileri tartylǵan. Biraq qazir kásiporynnyń aty estilmeı ketkendikten oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasyna suraý saldyq. Basqarmanyń dereginshe, aımaqtaǵy mal sharýashylyǵynyń damýyna serpilis bergen nysannyń ashylýy oblysqa syrttan jetkiziletin qurama jem kólemin 20 paıyzǵa azaıtypty. О́ndiris ornynyń qýaty kúnine 80 tonnaǵa deıin ónim shyǵarýǵa jetetin kórinedi.
Zaýyt aýmaǵynda shıkizat pen daıyn ónimdi saqtaıtyn qoıma, avtotarazy, laboratorııa men qaptama sehy salynyp, táýligine 150 tonna kúrish óńdeıtin qural-jabdyqtar qoıylǵan. Shıkizattyń 50 paıyzy ózinen shyqqandyqtan qurama jemniń satylý baǵasy syrttan keletin ónimderge qaraǵanda 30-40 paıyzǵa arzan eken. «Jalpy kásiporyn qyzmeti bıdaı jáne kúrish ónimderiniń jınalý merzimine tikeleı baılanysty. Búginde oblysta kúrish jınaý naýqany bastaldy. Osyǵan oraı, zaýyt aı ortasynan aýa qurama jem shyǵara bastaıdy. О́niminiń 60 paıyzy oblysta satylsa, qalǵany Aqtóbe, Túrkistan oblystaryna jáne Shymkent qalasyna jóneltilýde» delingen basqarma málimetinde.
Biraq kezinde jarnamasy jer jarǵan osy zaýyttyń aýyldaǵy sharýaǵa shapaǵaty tımegeni, tipti keıbireýiniń bul óndiris orny jaıly estimegeni tańǵaldyrady. Elde osy kásippen aınalysyp júrgender áli sol shetten kelgen jemdi satyp alyp júr. Sonda Qyzylordanyń qurama jemi qaıda ketip jatyr?
600 sıyrǵa – 6 gektar jer
Osy aýdandaǵy irgeli sharýashylyqtyń taǵy biri – «Zaman Ata» sharýa qojalyǵy. Qojalyq etti tuqymdardyń biri sanalatyn qalmaq sıyryn ósirip keledi. Osydan 5-6 jyl buryn malǵa beriletin sýbsıdııa kólemi kemimeı turǵan kezde osy Aqqorǵan aýyldyq okrýginiń ózinde 18 sharýa qojalyǵy qurylypty. Barlyǵy da mal ósirip, eldiń aýzy aqqa tıip qalǵan eken. Malǵa jem-shóp taýyp berý muńǵa aınalǵasyn sonyń kóbi jabylyp, qazir jeteýi ǵana qalǵan.
– Memleket basshysy óziniń Joldaýynda bizdiń salaǵa qatysty máseleni jerden bastaǵany tegin emes. Biz úshin eń ózektisi sol jaıylym men jem-shóp bolyp otyr. Osydan biraz ýaqyt buryn tabysymyzdan shyǵynymyz artyp bara jatqasyn 140 sıyrdy satýǵa týra keldi. Kóp keshikpeı mal basyn azaıtýymnyń sebebin surap, oblysqa shaqyrdy. Sol jerde 600 sıyrdy bar bolǵany 6 gektar jerge baǵyp otyrǵanymdy aıttym. Osydan keıin ǵana másele zerttelip, 18 gektar jerge ıe boldyq. Jasyratyny joq, buǵan deıin keıbireýlerge mal berip, jerin paıdalanǵan kezimiz bolǵan. Bıyl alǵash ret shópti syrttan satyp almaı, ózimiz daıyndap jatyrmyz, – deıdi sharýashylyq tóraǵasy Zulpyhar Syzdyqov.
Jer joq emes, bar. Biraq, shúıgindi alqaptardyń barlyǵyn qoly uzyndar áldeqashan alyp qoıypty. Biraq, olardyń maly turmaq ózderiniń bul mańaıdan tóbe kórsetpegenine biraz ýaqyt bolǵan. Sharýashylyq tóraǵasy mal kóbeısin desek, myńdaǵan gektar jaıylymdyq alqapty tórt túlikti ósirýge talap qylǵandarǵa qaıtarý kerektigin aıtady.
Aýyldaǵy aǵaıyn da osy máseleler agroónerkásip keshenin damytý jónindegi jańa ulttyq jobany ázirleýde eskerilse degen tilek bar.
Qyzylorda oblysy
