Ortalyqta botanıkalyq baq jáne jylyjaı kesheni jumys isteıdi. Bizdi jylyjaı ıesi Ahmetýáli Rashıduly qarsy aldy. Kúnine sabaqtan tys ýaqytta 150-ge jýyq oqýshy keledi eken. Qazir indettiń taralýyna baılanysty botanıkalyq baqqa, jylyjaıǵa kelý ýaqytsha toqtap tur.О́simdikke ózderi qamqorlyq jasap, ósirip, baptaý arqyly balalar eńbektiń de qadirin túsinedi, taza aýamen de tynystaıdy.
– Balalar da jylyjaıda ósetin árbir ósimdikti jatqa biledi. О́simdikti ǵana emes, olardyń qaısysynyń jańa japyraǵy, ónimi ónip kele jatqanyna deıin bizben birge baqylap júredi. О́simdikter kútip, baptaýdy, aıaly alaqandy, jyly meıirimdi qajet etedi. Bolashaq tabıǵat janashyrlary kóbeıe tússe eken deımiz, bizdiń ortalyqtyń basty maqsaty da – osy, – deıdi jylyjaı ıesi.
Al jasyl jelegi jaıqalǵan jylyjaıdyń ishinde kıvı, avakado, kofe dánin beretin aǵashtar, basqa da ósimdikter, úı, dala gúlderiniń nebir túrleri jaıqalady. Erekshe dızaındyq sán berip lavr aǵashy tur. Kórer kózge tartymdy, japyraqtary súırikteı uzyn, jińishke ásem drasena. Túrli fıkýstar, qaıyrymdy klıvııa, injir, palma, granat jemisi, lavr, lımon sııaqty tropıkalyq ósimdikter, bıik bolyp boılaǵan alyp kaktýstardy kóresiz. Fıkýs talynyń otany – Fılıppın, Qytaı, Aýstralııa,Úndistan. Eger dalalyq jerge ekseńiz, fıkýs 20 metrge jetedi. Fıkýs ózine kóp kóńil bólgendi qalaıdy.
Siz munda ózińizdi jylyjaıda emes, tylsymǵa toly naǵyz djýnglıde júrgendeı sezinesiz. Aýasy da erekshe. Ahmetýáli Rashıdulynyń aıtýynsha, jylyjaıda ekzotıkalyq ósimdikterdiń 200-ge jýyq túri ósiriledi.
Bıolog mamandardyń baqylaýymen ortalyqqa turaqty keletin balalar sabaqtan tys ýaqytta osynda tropıkalyq ósimdikterdi otyrǵyzyp, ony kútip baptaıdy. Kóktem kezinde qııar, qyzanaq egýge qatysady.
Mine, biz kofe aǵashyn kórip turmyz. Jyl boıy gúldep, dán beredi. Bir ereksheligi – qasyna kórshiles qonǵan gúlderdi, taldardy jaqtyrmaı, jalǵyz óskendi qalaıdy eken.
– Dámin kórińder, mynaý pisken dáni, osydan kofe jasaıdy. О́kinishke qaraı, kofe jasaý tehnologııasyn bilmeımiz. Bilsek, óndiris ashýǵa bolar edi, – deıdi Ahmetýáli Rashıduly.
Kofe dániniń dámin kórdik.
– Bul tropıkalyq ósimdikterdi qalaı jetkizesizder? – dedik.
– Bizdiń ortalyq ujymy, qyzmetkerleri basqa elderge barǵanda ákelemiz. Germanııaǵa, Reseıge kóship ketken dos-jarandar syılap, bizge jiberip jatady. Bir qyzyǵy, ekzotıkalyq ósimdikterdiń bári de bizdiń jerimizdiń topyraǵyna, aýa-raıyna úırendi, – dedi jylyjaı ıesi.
– Kaktýsyńyz tym bıiktep barady eken!
– Jylyjaıdyń tóbesin tesip shyǵa ma dep ózim de qorqyp turmyn, kórdińiz be, dińi qandaı úlken!
Biz kórgen Balalar men jasóspirimder ekologııa jáne týrızm ortalyǵyndaǵy botanıkalyq baq pen jylyjaı negizinde qalalyq mektepter, balabaqsha tárbıelenýshileri, arnaýly orta jáne joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri arnaıy ekskýrsııalarǵa keledi.
PAVLODAR
