«Ádildikten aınymaǵan jón. Ádildik – qoǵam damýynyń mańyzdy sharty. Ádilettilik, ásirese el-jurttyń taǵdyryn sheshý úshin asa qajet qasıet» deı kele, ádildik pen adaldyq syndy quny bıik qasıetterdiń qazirgi qazaq qoǵamynda asa qajet ekenin el azamattarynyń nazaryna saldy.
Osy oraıda HII ǵasyrda óz zamandastaryn «Ádil sóılep, adal júr» dep izgilikke baýlyǵan Qoja Ahmet Iаsaýı babamyzdyń oramdy oılary eriksiz oıǵa oralady. Ol óziniń shaǵataı tiline negizdelip jazylǵan quny qymbat týyndysy – «Dıýanı hıkmet» kitabynda ar tazalyǵy men adaldyq, izettilik pen parasattylyq syndy qundylyqtardyń adam boıyndaǵy eń arda qasıet bolyp tabylatynyn jetkizgen. Sondyqtan da Uly Turan dalasynda dúnıege kelgen dana oıshyl babamyzdyń eleýli eńbekteri arada qansha ǵasyr ótse de, óz mazmuny men mańyzdylyǵyn kúni búginge deıin joǵaltpaı keledi. Babamyzdyń asyl murasyna tereń úńilsek, adaldyq pen adamgershilikke aıryqsha kóńil bólip, oqyrman qaýymdy paıym-parasattyń bıiginen kórinýge úndegenin anyq baıqaýǵa bolady. Búgingi kúni Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Túrkistan oblysy boıynsha departamentiniń qyzmetkerleri kıeli mekende turaqtap, óz zamandastaryn izgi jolǵa baǵyttaǵan Iаsaýıdiń ozyq oıly shyǵarmashylyǵynan azyq alýǵa aıryqsha den qoıýda.
Adamdyq bolmystyń ozyq úlgisi bolýǵa shaqyratyn Iаsaýıdiń danalyq oılarynan dán izdep qana qoımaı, olar jahandaný dáýirine aıaq basqan jas urpaqtyń sanasyna silkinis jasaýǵa jáne sol arqyly parasatty qoǵamdy qalyptastyrýǵa yqylas tanytyp otyr. Sondyqtan da búgingi urpaqty jemqorlyqsyz jarqyn bolashaqqa baǵyttaý úshin «Bilim kúninde» ótkizilgen jalpyrespýblıkalyq «Adaldyq saǵaty» dárisinde Iаsaýıdiń adaldyq qundylyqtaryna negizdelgen danalyq oılary jastardyń nazaryna jol tartyp, jańa oqý jylynda adaldyq ıdeologııasyn qalyptastyrýlaryna jáne tunyq, taza bilim arqyly órisin keńeıtýlerine yqpal etti. Iаsaýı babamyzdyń eńbeginiń memleket aldyndaǵy mańyzdylyǵyn Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Túrkistannan taraǵan asa qýatty rýhanı sáýlemen nurlanǵan Qoja Ahmet Iаsaýı Ortalyq Azııadaǵy, onyń ishinde Qazaqstanda da, barlyq túrki halyqtarynyń ulttyq rýhanı ilim júıesin órnektep berdi» jáne «Biz Qoja Ahmet Iаsaýı ilimin alyp júrýimiz qajet» degen aıshyqty pikirlerinen baıqaýǵa bolady.
Túrkistandyq ǵulama «Aryńdy saqta, bolsań da malǵa kedeı» degen naqyl sózderimen dúnıede jıǵan-tergeniń az bolsa da, ar ólshemiń bıik bolýy tıis ekendigin sheber jetkizgen. Jáne «Jaltaqtardan jón surama, joldan qalǵan, Jany adaldy ár ýaqytta qoldaıdy Allam», degen shýmaqtarynan teris minezdilerdiń jolymen emes, adal rızyqpen kún keship júrgenderdiń izimen júrý qajettigin jáne sol arqyly mol saýapqa kenelýge bolatynyn atap ótken. Sondaı-aq Qoja Ahmet Iаsaýı babamyz: «... Aqyldy alsań, jarańdarǵa qyzmet qylǵyn, Adal joldy tutqandarǵa izet qylǵyn», degen óleń joldary arqyly zamandastaryn parasatty bolýǵa úndep, buqara halyqqa taza nıetpen, adal eńbekpen qyzmet qylý qajettigin erekshe atap kórsetse, «Para alǵan ákimder – aramdyqpen júrgender, О́z barmaǵyn ózi shaınap ókinishpen qalady», dep qoǵamnyń kúrdeli máselesin ashyq kórsetedi, para alǵan bı-bolys pen shendi-shekpendiniń jáne ákim-qaranyń erteńgi kúni ókinishpen ótetinin jetkizedi. Sondyqtan da ol «Dıýanı hıkmet» eńbeginde oqyrman qaýymdy qara bastyń qamyn oılaýǵa emes, halyqtyń alǵysyna kenelýdi maqsat etýge shaqyrady. Budan bólek, ádildikti súıgen Iаsaýı babamyz óziniń 60-hıkmetinde: «Aryń taza bolsa, ár kez jeńis sende», dep ónegeli ósıet sóz qaldyrǵan. 102-hıkmetinde: «Qazy bolǵan ǵalymnan para istep jegender, Ondaı ǵalym jaıyn men tar azaptan kórdim men», dep kóleńkeli qylmys túrine jaqyn bolǵan azamattardyń bolashaǵy tas túnek qarańǵy bolatynyn ashyq baıandaǵan.
Túp-tamyrymyz ben ulttyq tarıhymyzǵa tereń úńilsek, halqymyz sonaý yqylym zamandardan-aq, Q.A.Iаsaýı syndy dana oıshyl babalarymyzdyń asyl murasymen jiti tanysyp, adaldyq degen asyl qasıetpen azyqtanyp kelgendigin anyq baıqaımyz. Ata-babalarymyzdan beri kele jatqan ar tazalyǵynyń bıik ólshemin ári qaraı da saqtap qalý úshin, biz tárbıege tunyq týyndylarymyzdy búgingi kúni qaıta jańǵyrtýǵa aıryqsha basymdyq berýdemiz.
Hakım KО́ShQALIEV,
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Túrkistan oblysy boıynsha departamentiniń basshysy
