Premer-Mınıstr Úkimettiń basty mindeti halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, ekonomıkany damytý jáne turaqty jumys oryndaryn qurý ekenin atap ótti. Bıýdjettik josparlaýdyń jańa júıesinde ulttyq basymdyqtar qamtamasyz etiledi jáne bıýdjetten tys qorlardyń qarajatyn eskere otyryp, «keńeıtilgen bıýdjet» engiziledi. Azamattardyń áleýmettik ál-aýqatyn qamtamasyz etý maqsatynda turǵyn úıdiń qoljetimdiligi, qolaıly otbasylyq-demografııalyq jaǵdaılar jasaý, ekologııany, bilim berý sapasyn jaqsartý, sondaı-aq densaýlyq saqtaý júıesin jetildirý jóninde sharalar qabyldanady. «Búgin tanystyrylǵan Memleket basshysynyń Joldaýyn iske asyrý jónindegi Jalpyulttyq is-sharalar jospary alǵa qoıylǵan mindetterge saı keledi. Prezıdent jospardy bekitkennen keıin barlyq memlekettik organdar men ákimdikter ony dereý oryndaýǵa kirisýi tıis», dedi A.Mamın.
Úkimet basshysy ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń birinshi basshylary jospar is-sharalarynyń sapaly ári ýaqytyly oryndalýyn qamtamasyz etýi tıis ekenin atap ótti. «Bizden jedeldik pen naqty nátıje talap etiledi», dep túıindedi A. Mamın.
Qurylys pen aýyl sharýashylyǵynda qarqyn bar
Úkimet otyrysynda 2020 jylǵy qańtar-tamyzdaǵy elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndysy jáne respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy qaraldy. Ekonomıkanyń, bank salasynyń jaı-kúıi men respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy, memlekettik satyp alýdaǵy jergilikti qamtý týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov, Ulttyq bank tóraǵasy E.Dosaev, Qarjy mınıstri E.Jamaýbaev, ónerkásip jáne energetıka sektoryndaǵy ahýal týraly Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri B.Atamqulov, Energetıka mınıstri N.Noǵaev, agroónerkásip kesheniniń jaǵdaıy týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri S.Omarov baıandady.
Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov ekonomıkanyń naqty sektorynda ósimniń saqtalyp otyrǵanyn aıtty. Olar – qurylys, aýyl sharýashylyǵy jáne óńdeý ónerkásibi salalary. Daıyn ónim eksporty ulǵaıdy. Jyldyq ınflıasııa 7%-ǵa deıin báseńdedi. Taýar óndirisi 1,7%-ǵa ósti.
Sonymen birge kórsetiletin qyzmetter 6,1%-ǵa qysqardy. Sonyń saldarynan IJО́ 3%-ǵa tómendedi.
«Naqty sektor básekege qabilettiliktiń jaqsy nátıjelerin kórsetýde. Máselen, esepti kezeńde avtomobıl jasaý – 51,8%-ǵa, farmasevtıka – 34,1%-ǵa, daıyn metall buıymdar – 18,8%, qaǵaz ónimderi –15,3%, jeńil ónerkásip 11% ósti», dedi R. Dálenov.
Daıyn ónimderdiń eksporty ulǵaıýda. Jeti aıda avtomobıl eksporty – 7 esege, ferrosılısıı – 6 esege, kúnbaǵys maıy – 1,7 esege, tıtan quımalary eksporty 20,5%-ǵa ósti. Esepti kezeńde álemniń 105 eline eksport jasaldy. Respýblıka boıynsha turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý 6,4%-ǵa ósti.
Jeti aıda syrtqy saýda aınalymy 48,7 mlrd dollardy qurady. Eksport – 28,6 mlrd dollar, ımport 20,1 mlrd dollar boldy. Saýda balansynyń oń saldosy 8,5 mlrd dollar deńgeıinde saqtaldy. О́nerkásip óndirisi 0,4%-ǵa ósti. О́sim óńdeý ónerkásibiniń 3,3%-ǵa artýy esebinen boldy. Al ken óndirý ónerkásibi 1,5%-ǵa tómendedi.
О́nerkásip boıynsha ósim óńirlerdiń kóbinde baıqalady. Eń joǵary ósimdi Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystary jáne Nur-Sultan qalasy kórsetti.
О́ńdeý ónerkásibi ósiminiń (3,3%) joǵary qarqynyn farmasevtıka, daıyn metall buıymdary, mashına jasaý, onyń ishinde avtomobıl jáne jeńil ónerkásip kórsetip otyr. О́ńirler boıynsha joǵary ósim Qostanaı, Túrkistan, Soltústik Qazaqstan oblystarynda baıqalady.
Negizgi kapıtalǵa 7 trln teńge somasynda ınvestısııalar tartyldy. 13 óńir ósim kórsetti. Aqmola, Túrkistan oblystarynda jáne Shymkent qalasynda ınvestısııalar kólemi edáýir artty.
Qurylys jumystarynyń joǵary ósimi Túrkistan oblysynda jáne Shymkent qalasynda baıqalady.
Elimizde 8,1 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 6,4%-ǵa kóp.
Ulttyq banktiń tóraǵasy Erbolat Dosaevtyń aıtýynsha, bıylǵy tamyzda jyldyq ınflıasııa azyq-túlik zattarynyń tómendeýi esebinen 7,1%-dan 7%-ǵa deıin tómendedi. Ulttyq banktiń qarjylandyrý esebinen turǵyn úı qurylysyn qoldaý jalǵasýda. 3 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha 257,7 mlrd teńgege 22 046 ótinim maquldandy, onyń ishinde 206,2 mlrd teńge somasyna 17 780 qaryz berildi. «Baspana Hıt» naryqtyq ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha 330,9 mlrd teńge somasyna 38 384 ótinim maquldandy, 259,7 mlrd teńgege 30 934 qaryz berildi.
Bıyl qańtar-shildede onlaın-saýdanyń ósýi aıasynda qazaqstandyq emıtentterdiń tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp jasalǵan tranzaksııalar kólemi ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 24,6 trln teńgege deıin, ıaǵnı 58,9%-ǵa ulǵaıdy. Bul rette qolma-qol aqshasyz tranzaksııalar sany 2,2 ese, al somasy 2,5 ese ósti. Bul operasııalardyń negizgi úlesi onlaın tásilmen júrgizildi.
Ulttyq bank qolma-qol aqshasyz jasalatyn esep aıyrysýlardy keńeıtý úshin bıylǵy tamyzda jyljymaıtyn múlikpen mámilelerdi qolma-qol aqshasyz tóleýdiń jańa tetigin engizý arqyly iri mámilelerdi qolma-qol aqshasyz jasalatyn esep aıyrysýǵa aýystyrýdy bastady. Jańa tetik mámile jasaý prosesin tez jáne qolaıly etýge múmkindik beredi, elde kórsetiletin qyzmetti sıfrlandyrý deńgeıin arttyrady, alaıaqtyq táýekelin tómendete jáne kóleńkeli ekonomıkany tómendetýge járdemdese otyryp, iri operasııalar boıynsha esep aıyrysýlardyń qaýipsizdigin edáýir arttyrady.
Bıýdjettiń 8 aıdaǵy ıgerilýi
2020 jyldyń 8 aıyndaǵy respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy týraly baıandaǵan Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev osy kezeńde memlekettik bıýdjetke – 5,5 trln teńge, respýblıkalyq bıýdjetke 3 trln 455 mlrd teńge kiris túskenin aıtty. Kiris boıynsha jospardyń atqarylmaýy 610 mlrd teńgeni qurady. Basty sebep – qosylǵan qun salyǵy jáne korporatıvtik tabys salyǵy jónindegi jospar tolyq oryndalmady.
Al jergilikti bıýdjetterdiń menshikti kiristeri 121%-ǵa oryndalyp, 2 trln teńgeden asty. Jospar 353 mlrd teńgege asyra oryndaldy. Barlyq óńirlerde kirister josparlary asyra oryndaldy.
Memlekettik bıýdjettiń shyǵystary 98,8%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary 99,5%-ǵa, jergilikti bıýdjetterdiń shyǵystary 98,4%-ǵa atqaryldy.
Respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary 9 trln 251 mlrd teńgeni qurady. 45 mlrd teńge atqarylmaǵan. Onyń ishinde únemdelgeni – 17 mlrd teńge, ıgerilmegeni – 28 mlrd teńge. «Igerilmeýdiń negizgi sebepteri konkýrstyq rásimderdi, sharttardy jasasý rásimderin uzaq jáne ýaqtyly ótkizbeý, oryndalǵan jumystar aktilerin usynbaý, karantındik shekteýlerge baılanysty taýarlardy jetkizbeý, naqty kórsetilgen qyzmetter kólemi, oryndalǵan jumystar úshin aqy tóleý, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjettiń qolma-qol aqshany baqylaý shotyndaǵy qarajattyń jetkiliksizdigine baılanysty», dedi mınıstr.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov qańtar-tamyzda elimizdiń jalpy aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 4,9%-ǵa ulǵaıyp, 2,4 trln teńgeni quraǵanyn aıtty. «Aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestısııa 9,1%-ǵa ulǵaıyp 292 mlrd teńgeni, tamaq ónimderi óndirisine salynǵan ınvestısııa 25,4%-ǵa artyp, 54,7 mlrd teńgeni qurady», dedi ol.
Segiz aıdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaı týraly máseleni Úkimet basshysy qorytyndylady. Ol qabyldanyp jatqan sharalardyń arqasynda ekonomıkanyń negizgi salalarynda ósýdiń oń serpini saqtalyp otyrǵanyn atap kórsetti. О́ńdeý ónerkásibinde ósim 3,3 %-ǵa, onyń ishinde mashına jasaýda – 16,3%, tamaq ónimderiniń óndirisinde – 3,6%, farmasevtıkada – 34,1%, jeńil ónerkásipte – 11%, hımııa ónerkásibinde – 3,1% jáne daıyn metall buıymdarynyń óndirisinde 18,8% ósim qamtamasyz etildi. Qurylys kólemi 6,5%-ǵa artty, turǵyn úılerdiń 6,4% nemese shamamen 8,1 mln sharshy metr paıdalanýǵa berildi. Aýyl sharýashylyǵynda turaqty ósim 4,9% deńgeıinde qamtamasyz etildi.
Bıylǵy 1 tamyzdaǵy málimet boıynsha altyn-valıýta rezervi jyl basynan beri 22,2%-ǵa artyp, 35,4 mlrd dollardy qurady. OPEK+ uıymymen aradaǵy kelisimderdi oryndaý qajettigine baılanysty munaı óndirisi tómendedi. Sonymen qatar taý-ken sektorynyń basqa mańyzdy baǵyttarynda oń serpin saqtalyp otyr, kómir óndirý – 1,2%-ǵa, metall kenin óndirý – 1,3%-ǵa artty.
Qyzmet kórsetý sektorynda, sonyń ishinde kólik pen saýda salasynda kórsetkishter tómendedi. Bul qatań karantındik shekteý sharalarynyń tek 17 tamyzda ǵana alynýyna baılanysty. Aqmola, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Qostanaı, Mańǵystaý jáne Soltústik Qazaqstan, Pavlodar oblystary jeti kórsetkishtiń beseýi boıynsha áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń ósýin qamtamasyz etti. Aqtóbe, Qaraǵandy, Túrkistan oblystary jáne Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynda tórt kórsetkish boıynsha oń serpin baıqaldy.
«О́ńirler Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda alǵa qoıylǵan barlyq mindetterdi tıimdi iske asyrýdy qamtamasyz etýi úshin jumysty jandandyrýy kerek», dedi A.Mamın. Úkimet basshysy ortalyq jáne jergilikti organdardyń basshylaryna qarajatty ýaqytyly jáne óz maqsatyna paıdalaný jóninde sharalar qabyldaýmen bıýdjet qarajatynyń tıimdi ıgerilýin qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
Epıdemııalyq ahýal turaqtandy
Densaýlyq saqtaý mınıstri A.Soı ýaqtyly qabyldanǵan sharalardyń arqasynda koronavırýsqa qatysty jaǵdaı turaqtanǵanyn baıandady. Koronavırýs ınfeksııasy men vırýstyq pnevmonııanyń táýliktik ósýi 0,5% sheginde. Búgingi tańda ınfeksııany juqtyrǵan adamdardyń 94%-y emdelip shyqty, aýrýhanalardyń júktemesi – 15%. Jedel járdem shaqyrý 80%-ǵa deıin tómendedi. Aýrýhanadaǵy oryndardy 50 myńǵa deıin arttyrý máselesi pysyqtalýda. О́ńirlerde 12 juqpaly aýrýlar aýrýhanasy salynyp jatyr, 2 stasıonar qaıta jóndelýde. Aýyldyq jerlerdegi medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jumystary júrgizilýde.
Aýdandyq aýrýhanalarda 132 rentgen apparaty ornatyldy. Bıyl 1 qazanǵa deıin qosymsha 100 jyljymaly medısınalyq keshen satyp alynady. Elimizde jeke qorǵanysh quraldary men dári-dármekterdiń jetkilikti qory jasaldy, tapshylyq bolmaıdy. Onyń ústine, tamyz aıynan beri aýrýhanalarda vırýstyq ınfeksııadan emdelý úshin halyqqa tegin dári-dármek berilip jatyr. PTR testileý múmkindigi táýligine 40 myńǵa deıin artty, endi 63 myńǵa deıin jetkizilýi múmkin. Vaksına satyp alý jáne ózimizde vaksına jasap shyǵarý jóninde kelissózder ótkizildi. 15 qyrkúıekten bastap turǵyndarǵa tumaýǵa qarsy ekpe jasalady.
Máseleni Úkimet basshysy qorytyndylady. «Jalpy, Úkimet tarapynan aýqymdy júıeli jumys júrgizilýde. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde biz elimiz úshin kúrdeli kezeńdi eńserdik jáne aýrýdyń taralý deńgeıin tómendetý qamtamasyz etildi. Bastysy, bizdegi densaýlyq saqtaý júıesi koronavırýs juqtyrǵandardy emdeý boıynsha zor tájirıbe aldy. Barlyq qabyldanyp jatqan sharalar kúzde paıda bolýy múmkin pandemııanyń jańa tolqynyna jáne maýsymdyq aýrýlarǵa qarsy kúresýge jaǵdaı jasaıdy. Árıne, sanıtarlyq talaptardy qatań saqtaý kerek», dedi A. Mamın.
Úkimet basshysy álemdegi epıdemııanyń turaqsyzdyǵyn eskerip, vırýstyń qaıtadan órshý múmkindigine daıyndyq jumystaryn jalǵastyrý jáne keıbir shekteý sharalaryn saqtaý qajet ekenin atap ótti.
Premer-Mınıstr óńirlerdiń ákimderine epıdemııalyq jaǵdaıdy erekshe baqylaýda ustap, barlyq sanıtarlyq normalardy qatań saqtaýdy, vırýstyń taralýy men aýrý juqtyrý kórsetkishteriniń ózgerýine qaraı jedel ári naqty áreket etýdi, ınfraqurylymdy daıyndaý sharalaryn qabyldap, barlyq satydaǵy medısına qyzmetkerleriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Densaýlyq saqtaý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birge halyq arasynda profılaktıkalyq jumysty kúsheıtý júkteldi.
