Masaǵy kereqarys, dánnen basyn kótere almaı turǵan egistik alqap samal jelmen teńizdeı tolqıdy. Yntymaqty eńbektiń nátıjesinde yrys tunǵan, tilin tapqanǵa bereri mol jomart dala. Birin-biri óksheleı on astyq kombaıny darqan dalany eseli eńbek dúbirine bóleýde. Sabaǵyna bereke baılanǵan egistik shetinde seriktestik basshysy Vladımır Andrıýhındi jolyqtyrdyq. Isi alǵa basyp tursa da, kóńilinde sál-pál qobaljý bar.
– Jınar kóbeısin! – dedik biz tájirıbeli sharýashylyq basshysyna, – eginińiz bitik shyqqan tárizdi.
– Eńbekpen ósken, – dedi ol, – jıyrma bes maýsymdy ótkerdim, sonyń ishinde bıylǵydaı kóktemgi egis kezindegi qat-qabat surapyl qıyndyqty basymnan keshirmeppin. Jaman tumaý jaǵadan aldy. Tehnıkany jóndeý kezinde qolbaılaý kóp boldy. Onyń ústine qarjynyń jetispeýshiliginen qysqa jip kúrmeýge kelmeı, qańtarylyp turyp qala jazdadyq. Áıteýir, el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń qamqorlyǵynyń arqasynda mol qarjy bólingen soń josparlanǵan 17 myń gektar alqapqa tuqym sińirdik. 7 myń gektary – bıdaı, qalǵany ózge daqyldar.
Kombaınshylar sońǵy táýlikterde bir sát toqtamapty, eki aýysymmen jumys isteýge kóshirilgen. Áıtpese, kúzdiń qara jaýynyna urynamyz ba degen qaýip bar. Úlgerý úshin ýaqytpen sanaspaı, múmkindiginshe jyldamdatý kerek. Seriktestiktiń bar jumysshysy egin oraǵyna jumyldyrylǵan. Dalada da, qyrmanda da qyzý eńbek. Qyrman qyzyl dánge tolýy úshin seriktestik basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, mańdaı terińdi sypyryp aıanbaı eńbek etýiń shart. Jumsalǵan qarajat ta az emes. Egistik alqaptardy qunarlandyryp, zııankesterden qorǵaýdyń ózine 100 mln teńge qarjy baǵyttalǵan.
– Bıyl bıdaı baǵasy qymbattaýy múmkin, – deıdi seriktestik basshysy, – mysaly, qazir tonnasy 87 myń teńge, aýyl sharýashylyǵynyń kóktemgi egis, ala jazdaıǵy alqap kútimi, kúzgi oraq kezindegi bar shyǵynyn jaýyp, paıdaǵa shyǵý úshin bıdaıdyń ár tonnasy 100 myń teńgeden kem baǵalanbaýy kerek. Biz qazir memleketke 2800 tonna astyǵymyzdy tapsyrǵannan keıin qalǵanyn kommersııalyq baǵamen satamyz. Sonyń ózinde qysqa jip kúrmeýge kelmeıdi.
Shynynda da, ozat sharýashylyqtyń tolymdy tabysynyń ózi bar shyǵyndy jabýǵa ǵana ketýi múmkin. Súdiger jyrtqannan bastap, egin oraǵyna deıingi tehnologııalyq úzdiksiz jumystardy atqarý úshin kóp qarajat jumsalǵan. Tabys syryn suraǵanymyzda, kánigi dıqan bylaı túsindirdi. Munyń barlyǵy mańdaı termen kelgen tabys.
– Meniń oıymsha, – deıdi ol, – kez kelgen jerde yrys dánin molaıtyp, tolymdy tabys alýǵa bolady. Bıyl jaz qýańshylyq boldy. Jazda jańbyr az jaýdy. Esesine alapat ystyq jańa kóktegen óskindi kúıdirip tastady. Sol sebepti kórshi tanaptaǵylar 7-8 sentnerdi ǵana qanaǵat etýde. Biz abyroı bolǵanda, jerge qajet nárseniń bárin berdik. Endi sol eńbektiń zeınetin kórip jatyrmyz. Jer jumylyp adal eńbek istegen adamǵa ǵana ıedi.
Zer salyp qaraǵan adam alqaptaǵy egis boıaýynyń árqıly ekendigin kórer edi. Keı tusy sap-sary bolyp tursa, al keı tusta áli jasyl boıaýdyń taby bar. Onyń sebebi, kóktemgi ylǵal jabý jumysynyń nátıjesinde eken.
Sóz arasynda jan aıamaı jumys istep jatqan dala erleriniń eńbekaqysyn bilmek nıet tanytqanbyz. Bul aradaǵy jumys ádisi jańa satyǵa kóterilipti. Sıfrlandyrý arqyly kim qansha is tyndyrdy, aıta-qatesiz kórinip turady. Árbir kombaınshynyń qansha gektar alqapty atjalǵa jyqqany, qansha tonna astyqty bastyrǵany taıǵa tańba basqandaı ap-anyq. Basshynyń aıtýyna qaraǵanda, ónimdi jumys isteıtin kombaınshylardyń kúndik tabysy 50 myń teńgege deıin jetip qalady eken.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany
