Sol tarıhtaǵy eń bir kúrdeli kezeńderdi, kóterilister men bulǵaq jyldardyń jaıyn baqqanda dál osy dıalogtyń bolmaǵanyn, halyqtyń daýysy qamaldyń syrtynda qalǵanyn, qarasha úıdiń ishinde tunshyqqanyn, bılikke talasta bir týǵan baýyrlardyń óziniń bir-biriniń daýysyn estı almaǵanyn, urpaq pen urpaq bir-biriniń únine qulaq aspaǵanyn, ulysty únsizdik jaılaǵanyn, qulaq jabylǵanyn, kózdiń baılanǵanyn kóremiz. Kóremiz de, kúrsinis ǵasyrlarynyń túkpirinen qumyǵyp ǵana etilgen óshken daýystyń, ólgen sózderdiń qasiretin ańǵaramyz. Alyp daladaǵy aıqaılar tarıhy bizge osyny kórsetedi. Adamdar nege bir-birimen aıqaılap sóılesedi degen támsildegideı, júrekter alystaǵanda – adamdar birin biri estimeıdi. Halyqtar men ýaqyttar birin biri estimeıdi. Júrek aıqaıynyń jańǵyryqtary jylaı ushqan qustyń daýsyndaı túpsiz tereń tynyshtyqqa jutylyp ketip jatady.
Jańa zamanda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń naǵyz qazaqy qalyp, qazaqy minezdiń qaıta jańǵyrýy sekildi el kóńilin erkin jaılaýynyń da syry osynda turǵandaı. Qulaq túrý – sózińdi estý, sózińdi estý – sózińdi alý, sózińdi alý – seni túsiný, al túsinistik – qurmetteý, qurmetteý – eń uly qundylyqtar saltanat quratyn memlekettiń ádileti.
Keshegi «kók kirsin, qyzyl shyqsyn» dep serttesken kók túriktiń zamanynda, Bilge qaǵan men Tonykóktiń, «kók túriktiń kók semseri» atanǵan Kúlteginniń tusyndaǵy:
Sózimdi túgel estińder:
Búkil jetkinshegim, ulanym,
Birikken áýletim, halqym,
Ońynda shad, apa bekter,
Solynda tarhan, buıryq bekter,
Toǵyz oǵyz bekteri, halqy,
Bul sózimdi muqııat tyńda,
Tereń uq, –
degen halyqqa sóz salý, qaǵanatqa aqyl salýy – osy dıalogtardyń altyn bastaýlary. Babalar irgetasyn qalaǵan dala demokratııasynyń qazyǵy da sonda. Qaǵan men qarashanyń qatar turyp til qatysýy, keshegi handardyń qasynda danagóı bıler men jyraýlardyń keńes qurýy, dala qazaǵynyń han ordasyna kelip qaı datyna da jaýap ala alýy – osy tujyrymdamanyń túp tamyrynda jatqan qundylyq dep uǵamyz.
Birin biri estimeıtinder men estigisi kelmeıtinderdiń mysaly bolsa, ol – Abaıdyń «jartasy» ǵoı. Mımyrt tynyshtyqta múlgip turǵan mylqaý jartas. Ol dıalogqa barýshy emes, qaıtalaýshy. Qaıtalaý – qundylyq emes. Ol – janaıqaıdy jańǵyrtyp qana ózińe qaıtaryp berýshi. О́z qaıǵyńmen ózińdi qaldyrýshy. Daýysty joıýshy.
«Jartasqa bardym,
Kúnde aıǵaı saldym,
Onan da shyqty jańǵyryq.
Esitip únin,
Bilsem dep jónin,
Kóp izdedim qańǵyryp...».
Abaıdyń osy zarynan ańǵararymyz dıalog birjaqty bolmaıtyndyǵy. Dıalog – qoǵamdyq qundylyq. Bizdiń qoǵamnyń óz ishi, azamattar men azamattar, uıymdar men birlestikter, tórdegiler men bosaǵadaǵylar, sahnadaǵylar men zaldaǵylar, at ústindegiler men jaıaýlar, qolynda ǵylym shyraǵy barlar men sóz ustaǵandar, áleýmettik jelidegiler men efırdiń arǵy jaǵyndaǵylar, satýshy men tutynýshy, úlkender men kishiler, áke men bala, sheshe men qyz, aǵa men ini – bári dıalogqa barýy kerek. «Aqyldasaıyqshy, aǵalar-iniler bop» degen keshegi kórkem sózdegideı, biz jańa qoǵam qurar aldynda bir-birimizge qulaq asaıyqshy. Qalyń aıqaı men dabyranyń arasynda ýaqyttyń sózin estimeı qalyp júrmeıik.
