Qoǵam • 18 Qyrkúıek, 2020

Ǵasyr sońyndaǵy jastar

67 ret kórsetildi

«Sen netken baqytty ediń keler urpaq,

Qaraımyn elesińe men tańyrqap,

Jańǵyrtyp jer saraıyn

sen kelgende,

Kórpemdi men jatarmyn qyrda qymtap» dep jyrlaǵan edi qazaqtyń daýylpaz aqyny Qasym Amanjolov.

 

Qasymnyń qaıtys bolǵanyna bıyl 65 jyl bolǵan eken. 65 jylda kóp dúnıe ózger­di. Máńgilik ómir súretindeı kórinetin alyp ımperııa Keńes Odaǵynyń ózi qulady. Eli­miz táýelsizdigine ıe boldy. Úmiti men kúdigi aralasqan almaǵaıyp zamanda alǵa qaraı basyp kelemiz.

Eger Qasym aqyn bir sátke qazirgi jas­tarymyzdyń kelbetine qarasa, qandaı kúıde bolar edi degen oı keledi keıde. Árı­ne, qýanatyn bolar. О́ıtkeni qazirgi jas­tar kórikti, erkin. Qasymnyń zamanynda bol­maǵan jańalyq – kóptegen jas biz kezinde attaryn ǵana estıtin shetelderdiń keremet oqý oryndaryn bitirip, aǵylshyn tilin, basqa da shet tilderdi meńgerýde. Kóbiniń taqymynda qazirgi zamannyń sáıgúlikteri – júıtkigen jeńil mashınalar.

Al endi bir jetpis jyldan keıin keleshek jastar kelbeti qandaı bolmaq? Biz tańyrqaıtyndaı jaǵdaıda bola alar ma eken? Buǵan naqty jaýap berý qıyn desek te, qazirgi fýtýrıstik kitaptardy oqı otyryp, bolashaqty eptep te bolsyn boljaýǵa bolady.

Eger fýtýrologtar sózine súıensek, qazirgi jastar men HHI ǵasyr sońyndaǵy jastar arasynda úlken aıyrmashylyq bolady. Oǵan sebep mol. Eń bastysy, zaman ózgeristeri barǵan saıyn jedeldeı túsýde. Jer betinde apta saıyn, aı saıyn ozyq tehnologııalar paıda bolyp, olardyń jańalyǵy men jyldamdyǵyna adamzat zorǵa ilesýde. Soǵan sáıkes tehnologııalardyń ózi adamdardy barǵan saıyn jetilýge ıtermeleýde. Máselen alǵashqy smartfondardy jurttyń kóbi baılanys pen oıyndar quraly retinde qabyldaǵan bolatyn. Endi ony bilim alýǵa, densaýlyqty nyǵaıtýǵa, kólikterge bıletter satyp alýǵa, onlaın konferensııalarǵa qatysýǵa, saýda-sattyq, kommýnaldyq qyz­metter úshin tólem tóleýge paıdalanyp júr. Bir ǵana smartfonnyń ishinde qanshama baılanys túri bar. Osynyń birin paıdalanyp, kez kelgen qashyqtyqtan kez kelgen elmen baılanys jasaýǵa bolady. Smartfonda shekara joq. Osynyń bári qosyla kele adamdardy bildirmeı jetildirýde. Nátıjesinde, ýaqyt pen kúsh-jiger kóp únemdelýge aınaldy. Onyń syrtynda nanotehnologııa, bıotehnologııa, gendik ınjenerııa sekildi jańa salalar jetilip, jasandy ıntellekt pen adamnyń qatysýynsyz jumys isteıtin tolyq avtomattandyrylǵan óndiris oryndary men qyzmetter paıda bolýda.

Mine, osyndaı úderisterdiń yqpalymen tur­mys kóp jeńildep, adam jasynyń uzarýy, kári­liktiń keıindep kelýi baıqalady. Bul ózge­rister aqyr aıaǵynda bizdi qaıda alyp kelmek? Bolashaq urpaqtyń kelbeti qandaı bolmaq?

Fýtýrolog Iýval Noı Hararı óziniń «Homa Deus. Bolashaqtyń qysqasha tarıhy» atty kitabynda bylaı dep jazady: «HHI ǵasyr ekonomıkasynyń basty ónimi – qarý-jaraq, avtokólik nemese kıim emes, dene, mı jáne ıntellekt bolady. О́nerkásiptik revolıýsııanyń nátıjesinde jumysshy tabynyń paıda bolǵany sekildi, endi kelesi úlken revolıýsııa jumys istemeýshiler, ıaǵnı paıdasyz adamdar tabyn ómirge ákeledi. Google men Facebook bizdi óz bilgenimizden áldeqaıda jaqsy tanyǵan kezde demokratııa men erkin rynok qulaıdy; bılik, ókilettik pen quzyrettilik adamdardan júıelik algorıtmderge kóshedi. Adamdar mashınalarǵa qarsy tura almaıdy, olar túbi bir birimen tutasyp, ózara kirigip ketedi».

Árıne bul boljamnyń biz úshin ersileý kóri­netini ras. Degenmen, qazirdiń ózinde óz­geris­terdiń alǵashqy nyshandary baıqalyp otyr. Máselen, adamnyń aýrýǵa shaldyqqan múshelerin sylyp tastap, onyń ornyna jasandy músheler salý etek alyp keledi. Zaman alǵa basqan saıyn ol jasandy múshelerdiń sapasy arta beredi. Sóıtip tiri adamnyń ózi burynǵyǵa qaraǵanda kóp nyǵaıa túspek. Endi gendik ınjenerııa men bıotehnologııa­lyq jetistikter nátıjesinde genge áser etý arqyly adamnyń tabıǵı sıpaty da kóp jetilip, oılaý qabileti de qazirgiden kúsheıe túspek. О́ıtkeni osy ýaqytqa deıin ózin jer betiniń qojaıyny sezinip kelgen adamǵa qaýipti jańa básekeles paıda boldy. Adam endi jasandy ıntellektimen jarysqa túsýge májbúr. Osy jaǵdaıdyń ózi, sarapshylardyń pikirinshe, adamdy kóp jetilýge alyp keledi.

Demek, endi bir jetpis jylda jas urpaq kelbetiniń kóp ózgeretindigin boljaýǵa bolady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Huawei óndirisi kedergige ushyrady

Álem • Búgin, 07:09

Nıgerııa kóshelerindegi sherý

Álem • Búgin, 07:05

Jol apaty nege kóp?

Qoǵam • Búgin, 07:01

Qatygez bala qaıdan shyǵady?

Qoǵam • Búgin, 06:58

Qashaǵannyń gazyn tutynatyn kez keldi

Ekonomıka • Búgin, 06:56

Kollektorlyq qyzmet kerek pe?

Qarjy • Búgin, 06:53

Joshy ulysy

Tanym • Búgin, 06:43

Oısylqara áýlıe kesheni qorǵaýǵa alyndy

Rýhanııat • 24 Qazan, 2020

Atyraýda 9 balany ıt talady

Aımaqtar • 24 Qazan, 2020

Nur-Sultanda jańa saıabaq ashyldy

Qoǵam • 24 Qazan, 2020

Atyraýda 8 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Aımaqtar • 24 Qazan, 2020

Taraz qalasynda gaz qubyry jaryldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Syrda kúrishten rekordtyq ónim jınaldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Uqsas jańalyqtar