Medısına • 18 Qyrkúıek, 2020

Bir adam eki adamnyń ómirin qutqara alady

38 ret kórsetildi

Jaıbaraqattaý edik. Qytaıda koronavırýs ınfeksııasy shyqqanyn estı tura nazar aýdarmadyq. Qaýpi Qazaqstanǵa tóndi degende ótirik destik. Keıbireýi saıasatqa japty. Tek indetke jaqyndary shaldyǵyp, tósekke tańylǵanda ǵana em-dom izdeı bastady el. Aq halattylar da aıanyp qalmady. Álemdik áriptesterimen aqyldasa kele qan plazmasy vırýs juqtyrǵandarǵa kómektesedi dep sheshti.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ

Qazirgi tańda shyǵysqazaq­standyq dárigerler COVID-19 ınfeksııasynan saýyǵyp shyq­qan azamattarǵa ımmýndyq plaz­ma donory bolýǵa usynys tas­taǵan. Dárigerlerdiń aı­týyn­­sha, emdelip shyqqan adam­­­dar­dyń qan plazmasyn aýyr jaǵ­daı­daǵy naýqastarǵa quısa, ımmý­nı­tet­teri nyǵaıyp, asqyn­ǵan aýrý­dan aıyǵatyn kórinedi. Bul me­dı­sınada endi-endi dálelde­nip keledi. Ame­rı­ka­lyqtar 100 myńnan astam adamǵa qan plaz­masyn quıyp, oń nátıje ber­genin aıtyp álemdi qýantqan. Dári­ge­r­lerdiń deregine osy táji­rı­beden keıin Amerıkada ólim-jitim úsh esege azaıypty. Al Qazaq­­standa qan plazmasyn ázir­­leý sál keıin bastalǵan. Ob­­lys­tyq Qan ortalyǵynda qan­nan an­tı­dene plazmasyn alý úshin táji­rıbeli mamandar ju­myl­dy­ryl­ǵan. Bul tájirıbe álem­de tuń­ǵysh ret júrgizilip jat­qan­d­yq­­tan, oblystaǵy medısı­na qyz­­met­ker­lerine joǵary jaýap­kershi­lik júktelip otyr.

 – Alyp jatqanymyz qannyń jańa quramy bolǵandyqtan, ázirshe tájirıbe deýge bolady. Buryn stafılakokke qar­sy plazma daıyndaıtyn­byz. Al COVID-19 vırýsyna qarsy antı­dene birinshi ret ázirlep jatyr­myz. Biz ǵana emes, búkil álem bul indetpen al­ǵash ret ar­palysyp otyr, – deıdi oblys­tyq Qan ortalyǵy dı­rek­tory­nyń orynbasary Svet­lana Shmýrygına.

Mamandardyń túsindirýin­she, antıdene ortasha jáne qatty aýyrǵandarda ǵana qalyptasady. Jeńil ótkergenderdiń qanynda antıdene bolǵanymen, óte az mólsherde eken. Demek jaramsyz. Sondyqtan donorlyqqa koronavırýstyń aýyr túrimen aýyrǵandardy shaqyrady. Onyń ózinde qan tapsyrýshyǵa qoıy­latyn birqatar talaptar bar. Qatań talaptar.

– Donorlyqtyń qaı túri bol­­syn, adamnyń salmaǵy 50 kılodan kem bolmaýy kerek. Jas mólsheri 18 ben 55 jas ara­lyǵyndaǵylar qan tapsyra alady. Olaı deıtinim, adamdardyń jasy ulǵaıa kele qant dıabeti, arterııalyq gıpertenzııa, júrek aýrýy syndy sozylmaly aýrýlar paıda bolady. Sondaı-aq, qan apparattyq plazmaferez arqyly daıyndalatyndyqtan kúre tamyry anyq bolýy kerek. Aldymen bilektegi kúre tamyr­dan ıne arqyly qan aly­nyp, apparatqa túsedi. Appa­rat­ta qandaǵy plazmany bólip ala­dy da, qannyń jasýshasy qy­sym­men donorǵa qaıta quıylady, – deıdi Svetlana Shmýrygına.

 Al arnaıy tekserýden ótken donordyń antıdeneli plazmasy jeke qapqa saqtalady. Aıta keterligi, aýrýdan aıyqqan adam eki aptadan keıin ǵana qan tapsyra alady. Eki aıdan asyp ta ketpeýi kerek. О́ıtkeni eki aıdan soń qandaǵy antıdene álsireı beredi.

Donor bolýǵa nıettengen adam aldymen analız tap­sy­rady. Ol bir táý­likten soń ǵana daıyn bolady. Qan quramyn arna­ıy ap­pa­rattyń kómegimen anyq­taǵan­dyqtan, kóp ýaqyt alady. Bir jaǵynan qannyń sapa­sy­na, quramyna jiti mán berile­di. Tekserý birneshe parametr­­ler boıynsha júrgiziledi; bıo­hı­mııalyq, klınıkalyq, ımmý­nologııalyq kórsetkishter tek­seriledi. Qortyndysynda G ım­mýnoglobýlıni, B, S gep­patıti syndy aýrýlardyń bar-joǵy anyqtalady. Eń bastysy, azamattardyń densaýlyǵynda donorlyqqa qarsy eshqandaı kinárat bolmaýy kerek. Ony tapsyrǵan taldamasyna qarap, terapevt dáriger anyqtaıdy. Dáriger mamandardyń aıtýynsha, qan quıý da adamǵa bóten aǵza salýmen, ıaǵnı transplantasııamen teń.

Adam baýyrynda ALT fer­menttiń joǵary bolýynyń bir­den-bir sebebi durys tamaq­tanbaý. Bul fermentti qalypty jaǵdaıǵa túsirý úshin maıly taǵamdar­dyń mólsherin shektep, kúkirtke baı kókónisterdi tutynǵan jón dese­di abzal jandar. De­mek kez kelgen donordyń qa­nyn­da sapa bolýy úshin tamaq­tanýy da durys bolýy tıis.

Sonymen qatar Qan orta­lyǵy dırektorynyń oryn­basary S.Shmýry­gı­na­nyń aıtýynsha, donor psı­hologııalyq turǵyda da daıyn­dalyp kelgeni jón. О́ıtkeni pro­sess ózgeshe. Biraq plazmaǵa qan tapsyrý 40 mınýttaı ýaqyt al­ǵanymen, adam densaýlyǵyna keri áserin tıgizbeıdi. Taǵy bir atap óter­ligi, qan plazmańyz jaramdy bolyp jatsa, 7 AEK kó­le­minde syı­aqy tólenip, bir kún­dik dema­lys beriledi. Im­mýn­dyq plaz­maǵa qan tapsyr­ǵan ós­ke­men­dik Altynaı Al­tyn­­bek­qyzy esh­qan­daı qor­qy­nyshtyń joǵyn aıtty.

– О́zim koronavırýs ınfek­sııasymen qatty aýyrǵan­­dyq­tan, ózgelerge shyn nıetim­­men kómek­teskim keldi. О́ıtkeni adam­­­dardyń qınalyp jatqanyn janym­men túsindim. Al qan tap­syrý prosesi aýyryp jat­qan­dardyń qasynda túk emes edi. Tolyq tekserýden ótip baryp, ımmýndyq plazmaǵa qan tap­syr­dym. Bas aınalý sııaqty esh­qandaı keri áser bolmady. Eger bireýdiń ómirin saqtap qa­lyp jatsam, qýanamyn. Eń durysy, eshkim aýyrmasynshy, – deıdi donor Altynaı Al­tynbekqyzy.

 Al qan plazmasyn naýqasqa quıý úshin emdeýshi dáriger konsılıýmde bilikti mamandarmen bas qosyp, aqyldasa otyryp sheshedi. Jalpy Shyǵys Qazaqstanda qan plazmasyn quıyp, saýyǵyp ketkender de bar. Endeshe, COVID-19 ınfeksııasymen aýyryp, táýir bolyp shyqqan adam ózgeniń ómirine arasha túsemin dese, oblystyq Qan ortalyǵyna habarlasyp, donor bolýyna ábden bolady. Bir adamnan alynǵan ımmýndyq plazma eki adamnyń ómirin qutqaryp qalýy múmkin.

Sońǵy málimet boıynsha Shyǵys Qazaqstanda 18 adam ko­rona­vırýs ınfeksııasynan emde­lip shyqsa, 18 adam indetke shaldyqqan. 

 

Shyǵys Qazaqstan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Namysyn tý etken

Rýhanııat • Búgin, 20:00

"Qazfosfat" ónim eksportyn ulǵaıtýda

Ekonomıka • Búgin, 18:37

29 qazanda Senat otyrysy ótedi

Parlament • Búgin, 17:57

Qyzylordada sala úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:41

Qyzylordada ınternet alaıaq ustaldy

Qoǵam • Búgin, 17:15

Hosep Bartomeý otstavkaǵa ketti

Sport • Búgin, 17:07

Elordaǵa qarjy quıýǵa nıetti

Elorda • Búgin, 16:50

Shymbulaqqa aparar jol ońtaılandyryldy

Ekologııa • Búgin, 15:55

Qostanaıda elik atqan brakonerler ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:05

29-31 qazan kúnderi kún jylynady

Aýa raıy • Búgin, 12:40

Shymkentte "Qazyǵurt" mádenıet úıi qaıta jandanady

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:30

Prezıdent Ahmetjan Esimovti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 12:01

Jańa Almaty qalaı abattandyrylýda?

Aımaqtar • Búgin, 11:35

Ulytaýda uıadaı qonaq úı ashyldy

Aımaqtar • Búgin, 11:15

Atyraýda stýdentter jataqhanasy órtendi

Aımaqtar • Búgin, 11:05

Uqsas jańalyqtar