Naýqastar sany boıynsha rekord jańarýda
Qyrkúıektiń ortasyna qaraı álem boıynsha birneshe memlekette vırýs juqtyrǵandar sany óskeni týraly habar jıiledi. Biz de Fransııada naýqastar sany rekordtyq deńgeıge jetkenin jazǵan bolatynbyz. О́tken demalysta Eýropa elderi karantın sharalarynyń kúsheıtiletinin habarlady.
Indonezııa jeksenbi kúni eldegi vırýs juqtyrǵandar sany 4 myńnan asqanyn habarlady. Bul vırýs bastalǵaly eń rekordtyq kórsetkish bolyp otyr. Búginde Indonezııadaǵy vırýs juqtyrǵan naýqastardyń jalpy sany 240 687-ge jetti. Fransııa da óz rekordyn jańartty. Ispanııa astanasy Madrıdte aımaqtyq tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Asa úlken qajettiliksiz úıden shyǵýǵa tyıym salyndy. Ulybrıtanııa premer-mınıstri Borıs Djonson koronavırýs pandemııasynyń ekinshi tolqyny bastalǵanyn, alaıda ekinshi ret karantın jarııalaýdy qoldamaıtynyn habarlady. Osylaısha Brıtanııa úkimeti pandemııaǵa qatysty jańa ereje shyǵaratyny belgili boldy. Búginde elde 41 myń adamnyń vırýsqa shaldyqqany habarlanyp, Eýropadaǵy eń úlken kórsetkishke ıe bolyp otyr. Vırýs órshigen memleketterdiń qatarynda Iran, Polsha bar. Naýqastar sany boıynsha kósh bastap turǵan – AQSh. Muhıttyń ar jaǵynda shamamen 7 mln-ǵa jýyq adam indet juqtyrǵan. Odan keıin 5 mln-nan astam adam Úndistanda tirkelgen. Úshtikti Brazılııa túıindep tur. 4,5 mln brazılııalyqtyń vırýs juqtyrǵany belgili.
COVID-19 vırýsy shyqqaly beri naqty ári jyldam aqparat berip otyrǵan Djon Hopkıns ýnıversıtetiniń málimetinshe, 30 mln 4 myń adam vırýs juqtyrsa, onyń 1 mln-ǵa jýyǵy, ıaǵnı 943 myń adam kóz jumǵan.
Qatań karantınge asyǵar emes
Qatań karantın engizýge kirisken memleketter sany az. Qytaı Jýılı provınsııasyn jaýyp tastady. Mıanmadan kelgen eki mıgranttan vırýs shyǵyp, túgel bir provınsııa turǵyndary tekserýden ótip, úılerinde otyrýǵa májbúr boldy. Qytaı úkimeti elde zańsyz júrgenderdiń barlyǵy deportasııalanatynyn habarlady. Al Chehııa Densaýlyq saqtaý mınıstrligi aýrýhanalarda oryn qalmaǵanyn, dárigerler damylsyz jumys istep jatqanyn málimdedi. Degenmen elde karantın sharalary kúsheıtilmegen, oqýshylar mektepke baryp júr. Olarǵa maska kıip júrý talaby qoıylǵan. Ázirge Izraıl ǵana jalpyhalyqtyq karantın jarııalaǵan jalǵyz memleket bolyp otyr.
Afrıka qurlyǵy testilerdiń jetpeý máselesimen áli kúresip keledi. Jalpy materık boıynsha mıllıon naýqas bary habarlandy. Áıtse de, sarapshylar bul aqparattyń naqty emes ekenin, osylaısha álemdik statıstıkanyń dáldigine zııan kelip turǵanyn aıtady. Buǵan deıin jazǵanymyzdaı, Afrıkada test synamalary jetpeı, turǵyndardyń jartysy ǵana tekseristen ótken. Máselen, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy halyqtyń úshten birin ǵana teksergen. DDSU málimdemesi boıynsha Afrıkadaǵy naýqastar sany resmı statıstıkadan áldeqaıda kóp.
DDU-nyń Eýropa elderi boıynsha dırektory búgingi statıstıkany «dabyl» dep qabyldaý kerektigin aıtty. «Materık boıynsha bir kúnde 300 myń naýqastyń tirkelýi – qaýiptenetin jaıt. Eýropanyń ózinde jalpy 5 mln-ǵa jýyq naýqas bar. Olardyń 230 myńǵa jýyǵy qaıtys boldy. Bul – memleketterge qulaqqaǵys», dedi Hans Klýge Kopengagende ótken brıfıngte.
Vaksınaǵa aparar jol
Birqatar memleket pen farmasevtıkalyq kompanııa vaksına jumysyna kirisip ketti. Alaıda ázirge bul salada alǵa jyljý joq. Kúni keshe AQSh prezıdenti óz elinde daıyndalyp jatqan vaksına 3 qarashada, ıaǵnı prezıdent saılaýyna deıin daıyn bolatynyn habarlady. Alaıda sarapshylar men medısına qyzmetkerleri mundaı ǵajaıyptyń bolýy múmkin emesin, boljamnyń qısynsyz ekenin aıtady. Vaksına jasaýdan Reseı de dámeli. Eń alǵash bolyp vaksına synamasyn ótkizgen de – Reseı. Tamyzda jasalǵan vaksınanyń «jaýap bergeni» habarlandy. Biraq sarapshylar bul talpynystyń tym az jáne nátıjesiz bolaryn boljap otyr. Jaqynda Oksford ýnıversıteti vaksına jumysyn qaıta jandandyrdy. Buǵan deıin vaksınalary adam densaýlyǵyna qaýipti degen boljam aıtylyp, jumysqa toqtaý salynǵan-dy. О́tken aptada ýnıversıtet qyzmetkerleri birneshe adamǵa synama jasap ta úlgerdi. Áıtse de, naqty nátıjege biraz ýaqyt qajet. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qazaqstanǵa kórshi eldiń «Spýtnık V» vaksınasynan 2 mln doza ákeletinin habarlady. Esterińizde bolsa, elde alǵashqy naýqas tirkelgen boıda qazaqstandyq zerthanalar synama alyp, vaksına daıyndaýdy bastaǵan edi. Jaqynda Úkimet otyrysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov qazaqstandyq vaksınanyń Reseı vaksınasynan sapaly ári tıimdirek ekenin málimdedi. Degenmen Reseı vaksınasyn satyp alý qajettigine qatysty pikir aıtpady. Reseı vaksınasyna qatysty tartys kóp. Álemdik sarapshylar buǵan synmen qaraıtynyn jasyrmady, tipti ashyq hat jarııalap ta úlgerdi. Olar alǵashqy synamaǵa tek 76 adamnyń qatysqanyn durys dep eseptemeıdi. «Oksford ýnıversıteti men AstraZeneca kompanııasy óz vaksınalaryn synaý úshin myńǵa tarta eriktini jınady. 76 adammen naqty kórinis alý múmkin emes. Olardyń teń jartysy ǵana alǵashqy fazasynan ótti. Odan keıin fazalar arasyndaǵy ýaqyt ıntervaly týraly da aqparat joq. Dárigerler jas erekshelikterin de eskermegen, alǵashqy top ishinen úlken jastaǵy azamattardy kórmedik» dep jazady ǵalymdar.
Sarapshylar vaksına jarysynda eń kóp qarjy jumsaǵan memleket ne eń baı kompanııa jeńiske jetedi deıdi. AQSh vaksınaǵa 10 mlrd AQSh dollaryn bólip, shamamen 2021 jyldyń qańtarynda 300 mln doza alýdy kózdep otyr. Al vırýstyń taralýyn toqtatý úshin álem halqynyń kem degende 60-70 paıyzyna vaksına salý kerek. Osy oraıda egde jastaǵy adamdardyń aǵzasyna vaksına áser etpeıtini taǵy bar. Bul adamzatty qutqarý mıssııasymen qatar paıda jolyndaǵy kúres ekeni de belgili. О́ıtkeni alǵash bolyp vaksına jasaǵan kompanııa ne memleket daıyn ónimdi basqa memleketterge satatyny sózsiz. Bul joldan Germanııa da, tipti Úndistan da múddeli. Ázirge naqty nátıje men senimdi aqparat joqtyń qasy.
Daǵdarys kúsheıe tústi
Baspasózde bıznespen qatar túrli salanyń daǵdarysqa ushyraǵany jarysa jazylyp júr. Áýe kompanııalarynyń shyǵyny aldaǵy 5 jyldyqta ótelmesi týraly da aqpar jetkilikti. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen seriktestik uıymynyń (EYSU) paıymdaýynsha, 2021 jylǵa qaraı jahandyq ekonomıkaǵa 7 trln AQSh dollary kóleminde zalal keledi. «Jahandyq ekonomıka buǵan deıin aıtylǵandaı tez arada qalpyna kele qoımaıdy. Vırýspen áli birneshe aı birge júremiz. Al bul burynǵy ekonomıkalyq belsendiliktiń ázirge qaıtyp kelmeıtinin kórsetedi. Onyń úlken daǵdarys ekenin jasyrmaý kerek», deıdi uıymnyń bas ekonomısi Lorans Býn. Sonymen birge EYSU jahandyq IJО́-niń 4,5 paıyzǵa tómendeıtinin de málimdedi. Osy oraıda tyǵyryqtan shyǵý úshn memleketterdiń qarjylandyrýy qajet ekeni eskertildi. Birqatar memleket ekonomıkany qalpyna keltirý sharasy retinde trln AQSh dollaryn bóldi. Degenmen búgingi sandar daǵdarys bultynyń ázir kóshe qoımaıtynyn kórsetip otyrǵandaı.
