SERGELDEŃ

Almaty oblysyndaǵy Esik qalasynyń turǵyny, jergilikti pedagogıkalyq kolledj­diń ustazy Ermek Tólepovanyń 18 jyldan beri paıdalanyp kele jatqan 507 sharshy metr jeri bar. Eńbekshiqazaq aýdany áki­mi­niń 2003 jylǵy 21 tamyzdaǵy №321 qaý­ly­syna sáıkes E.Tólepova 03-054-007-669 ka­dastrlyq nómiri jáne 0230904 nómirli mem­lekettik akti aldy. Jer ýchaskesiniń jospary da osy memlekettik aktide taıǵa tańba ba­syl­ǵandaı kórsetilgen. Zańda kórsetilgen tártippen aýdandyq ádilet basqarmasynan tirkeýden de ótken. Barlyq qujat tap-tuınaqtaı. Jyl saıyn eginin salyp, ónimin alyp, alaqandaı jerdiń az da bolsa qy­zy­ǵyn kórip kele jatqan. Biraq óziniń osy bir quıtaqandaı jerine bóten bireý kóz salyp, qujat jasap sottasýy múmkin-aý degen oı úsh uıyqtasa da túsine kirmegen edi. О́ki­nish­ke qaraı, solaı boldy. Joǵaryda kórsetil­gen 507 sharshy metr jerdiń 450 sharshy metr telimin daýlaǵan Qajyman Shaıah­me­tov aýdandyq sotqa talap-aryz túsi­ripti. Sol kúnnen sot sergeldeńi bas­tal­dy. Eńbekshiqazaq aýdandyq sotynyń sýdıasy N.Ydyrysbekov ústimizdegi jyldyń 21 qańtarynda sheshim shyǵa­ra­dy. Sheshim Shaıahmetov Qajymannyń Tólepova Ermekke, Eńbekshiqazaq aýda­ny­nyń ákimine, Esik qalasynyń áki­mi­ne, Eńbekshiqazaq aýdandyq jer qa­ty­nastary bólimine, Eńbekshiqazaq aýdan­dyq ádilet basqarmasyna, aýdandyq sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasyna áki­mniń qaýlysyn, jer teliminiń (E.Tó­le­povaǵa tıisti – Sh.Á.) memlekettik aktisin jáne onyń tirkelýin jaramsyz dep taný týraly talap-aryzyn qanaǵattandyrǵan. Sondaı-aq, Eńbekshiqazaq aýdany ákiminiń 2003 jylǵy 21 tamyzdaǵy №321 qaýlysy, 2003 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy jer telimine jekemenshik quqyǵyn beretin №0230904 sandy memlekettik aktimen onyń aýdandyq ádilet basqarmasyndaǵy memlekettik tirkeýi ja­ramsyz dep tanylǵan. Kerisinshe, E.Tóle­povanyń Qajyman Shaıahmetovke jáne joǵaryda atalǵan memlekettik mekemelerge qatysty talap-aryzy qanaǵattandyrýsyz qaldyrylǵan. О́ziniń redaksııaǵa joldaǵan aryzynda E.Tólepova aýdandyq sottyń bul sheshimimen kelispeıtinin jáne óziniń qu­qy­ǵy buzylǵandyǵyn aıtady. Sotqa qatysqan prokýror A.Omarov osy iske qatysty apellıasııalyq narazylyǵynda sot sheshimin buzyp, qaıta qaraýǵa jiberýge suraǵan. Sebebi, birinshi satydaǵy sot Tólepovanyń kórsetpelerine tolyq baǵa bere almaǵan. Sonymen kimdiki durys, kimdiki burys? Talapker E.Tólepova Almaty oblystyq soty­na apellıasııalyq shaǵym túsiredi. Bul shaǵymda Eńbekshiqazaq aýdany ákiminiń 2003 jylǵy №321 sandy qaýlysyna sáıkes E.Tólepovaǵa Esik qalasy, Abaı kóshesindegi nómirsiz úıdegi meken-jaıdan kólemi 507 sharshy metr bolatyn jer telimi berilgen. Osy qujat negizinde E.Tólepova memlekettik akti alǵan jáne bul qujatty zańda kór­se­tilgen tártippen aýdandyq ádilet basqar­ma­sy­nan tirkeýden ótkizgen. Al Q.Shaıah­me­tov­ke daý bolyp otyrǵan jer telimi E.Tó­le­pova­dan áldeqaıda kesh, atap aıtqanda bul jer telimi Q.Shaıahmetovke 2005 jyly 28 maýsymda berilgen. Onyń jer telimine degen quqyǵy 2006 jyly ǵana tirkeýden ótken. Sóıtip, sot kezinde daý bolyp otyrǵan jer te­limine menshik quqyǵy E.Tólepovada Q.Shaıahmetovten buryn paıda bolǵandyǵy anyqtalǵanymen, sot sheshimi kerisinshe qabyldanyp otyr. Biraq sot tarapy bul mán-jaıdy nazarǵa almaǵan. Osy jaǵdaıdy sarapqa salar bolsaq, jer ýchaskesiniń berilý maqsaty eshqandaı mańyzǵa ıe emes. Olaı deıtinimiz, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵar­ǵy Sotynyń 2007 jylǵy 28 shildedegi “Sot­tar­dyń jer zańdaryn qoldanýynyń keıbir máseleleri týraly” normatıvtik qaýly­sy­nyń tórtinshi babyna sáıkes azamattar men zańdy tulǵalarynyń jer ýchaskesine tıisti quqyqtary týyndaıtyn qujattar jer ýchas­kesine quqyq belgileıtin qujattar bolyp tabylady, olarǵa, atap aıtqanda, ákimderdiń jer ýchaskesine quqyq berý týraly qu­qyqtyq akti­le­ri jáne taǵy basqa qu­jat­tar jat­qy­zylady. Al jer ýchaskesiniń berilý maqsaty kór­setilgen jer ýchaskesine jekemenshik quqyq beretin akt tek osy quqyqty kýálandyratyn qujattar bolyp tabylady. E.Tólepova apellıasııalyq shaǵymynda sot sheshim qabyldaǵan kezde isti Shaıahme­tov­tiń paıdasyna sheshýdiń negizgi dáleli retinde Toqataev atyndaǵy orta mekteptiń jylytý qazandyǵy ornyn (kotelnyı) Eń­bek­shiqazaq aýdandyq jylý júıeleri kásip­orny (EAJJK) mekemesiniń ókili B.Aýǵam­baev­tyń Shaıahmetovke qaryz bolǵan jal­aqy­sy esebinen berý týraly kelisim-sharty men ony ótkizý-qabyldap alý týraly aktini nazarǵa alyp otyrǵany jóninde aıtady. Sot­tyń bul tujyrymy durys emes. Sebebi, EAJJK mekemesi sol kezde osy jylý qa­zandyǵy ornyn óz atyna tirkeýden ótkiz­be­gen. Oǵan menshik quqyǵy bolmaǵan. Son­dyq­tan EAJJK mekemesiniń atalǵan jerdi basqa bireýge berýge quqyǵy joq. Osy jaǵ­daılarǵa baılanysty sottyń tujyry­my­men kelispeıtin E.Tólepova apellıasııalyq shaǵymynda Aýǵambaev pen Shaıahmetov ekeýi­niń arasynda jasalǵan kelisim-shart pen ótkizip-qabyldap alý aktisi jekemen­shikke quqyq belgileıtin qujattar qataryna jatpaıtynyn aıtady. Jekemenshikke quqyq belgileıtin qujat bolýy úshin osyǵan ýáki­let­ti tıisti organdardyń sheshimi bolýy ke­rek. Iаǵnı, Shaıahmetovke daý bolyp otyrǵan jer telimi berilgen kezde onyń ot jaǵatyn orynǵa (kotelnyı) onyń eshqandaı menshik quqyǵy bolmaǵan. Sonymen qatar osy atalǵan kelisim-shart pen ótkizip-qabyldap alý aktilerine sáıkes Shaıahmetovke tek ot jaǵatyn oryn (kotelnyı) ǵana berilgen. Bul qujattarda jer telimi kórsetilmegen. Eńbekshiqazaq aýdandyq ákimdigi janyndaǵy jyljymaıtyn múlikti jekeshelendirý komıs­sııasynyń 2007 jylǵy 23 shildedegi №902 “Azamat Shaıahmetov Qajymanǵa jyl­jymaıtyn múlikti – Toqataev atyndaǵy orta mekteptiń ot jaǵatyn ornyn jeke­she­len­dirý týraly sheshimine ózgerister engizý týraly” sheshimine sáıkes, Shaıahmetov osy ot jaǵatyn oryndy osy sheshim negizinde-aq jekeshelendirip alǵan. О́tkizý-qabyldap alý aktisine sáıkes bul ot jaǵatyn oryn tek 2008 jyldyń 18 aqpanynda ǵana paıda­laný­ǵa berilgen. Iаǵnı, Shaıahmetovtiń osy ot ja­ǵa­tyn orynǵa menshik quqyǵy jer telimi be­rilgen ýaqyt­ta emes, tek 2007 jyly ǵana paıda bolǵan. Sot óz she­shi­min­de “sot oty­rysy kezinde daý bo­lyp otyrǵan jer teliminiń ústinde Toqataev atyndaǵy orta mekteptiń ot jaǵa­tyn orny ornalasqandyǵy jáne osy jer telimi ot jaǵatyn orynnan bos bolmaǵan­dy­ǵy tolyǵymen anyqtaldy” dep kórsetken. Joǵaryda aıtylǵandaı, osy daý bolyp otyr­ǵan jer telimi Shaıahmetovke berilgen kez­de atalǵan ot jaǵatyn orynǵa onyń esh­qandaı menshik quqyǵy bolmaǵan. Sondaı-aq sottyń “ot jaǵatyn oryn daý bolyp otyr­ǵan jer teliminiń ústinde ornalasqan” degen tujyrymy da durys emes. E.Tóle­po­va­nyń atyna berilgen jer teliminiń mem­lekettik aktisine sáıkes ot jaǵatyn oryn onyń jer teliminiń ústine ornalaspaǵan. Oǵan berilgen jer telimi barlyq sáýlet-qurylys, sanıtarlyq normalardy saqtaı otyryp, ot jaǵatyn oryndy aınalyp ótken. Sot sheshiminde Q.Shaıahmetovke jer telimin bergen kezde Eńbekshiqazaq aýdandyq ákimshiligi, jer qatynastary bólimi jáne Shaıahmetovtiń óz tarapynan Qazaqstan Respýblıkasy Jer kodeksiniń 44-babynyń talaptary tolyǵymen oryndalǵan dep kór­setip, Shaıahmetovtiń atyndaǵy kadastrlyq istegi barlyq qujattardy tizip shyqqan. Biraq, nege ekeni belgisiz, sot daý bolyp otyr­ǵan jer telimi E.Tólepovaǵa berilgen kezde de joǵaryda kórsetilgen ýákiletti organ­dar tarapynan jáne E.Tólepovanyń tarapynan Qazaqstan Respýblıkasy Jer kodeksiniń 44-babynyń talaptary toly­ǵymen oryndalǵandyǵyn nazarǵa almaıdy. Nege? Jaýaby joq suraqtyń biri osy. E.Tólepova “daý bolyp otyrǵan jer te­limi maǵan Q.Shaıahmetovten buryn berilgen jáne oǵan degen quqyǵym tirkeýden buryn ótkizilgen, soǵan qaramaı meniń menshik ıesi retindegi quqyǵym buzyldy” dese, sot she­shi­minde “Tólepovanyń bul tujyrymy na­zarǵa alýǵa jatpaıdy” dep kesip tastaǵan. Biraq, Tólepovanyń zańdy talaptary nege, qandaı sebeptermen jáne qaı zańǵa sáıkes nazarǵa alynýǵa jatpaıtyny sot sheshiminde kórsetilmegen. Bul ne sonda, “Qazanshynyń erki bar, qaıdan qulaq shyǵarsanyń” keri me? Q.Shaıahmetovtiń ókili sot otyrysy kezinde “Esik qalasynyń aýmaǵynda turǵyn úıge qyzmet jasaý úshin jer telimin berýge ruqsat etilmeıdi” dep kórsetken. Biraq ol óziniń osy tujyrymyn dáleldeıtin dálel­deme nemese osyǵan sáıkes zańdyq kúshi bar normatıvtik aktilerdi sotqa tapsyrmaǵan. Kerisinshe, mundaı tyıym salý eshqandaı quqyqtyq aktilerde qarastyrylmaǵan. Osy sot otyrysy kezinde aýdandyq jer qaty­nastary bólimi jáne Esik qalasy ákiminiń ókilderi ózderiniń jaýaptarynda 2003 jyl­dary turǵyn úıge qyzmet jasaý úshin jer telimin berý tájirıbede bolǵandyǵyn, sol sebepti E.Tólepovaǵa berilgen jer teliminiń memlekettik aktisi zańdy ekendigin aıtqan. Biraq bul ýájder de sot tarapynan qaperge alynbaǵan. Nege? Taǵy da jaýaby joq suraq. Sonymen sot sheshim shyǵardy. E.Tóle­povanyń paıdasyna emes, Q.Shaıahmetovtiń paıdasyna. Jaýaby joq san suraqtardan sarsylǵan Tólepova sot ataýlydan túńil­gendeı bolyp edi. Sottyń sergeldeńinen shar­shaǵan ol, bárine qolyn bir siltep, jer­den baz keshýge deıin oılady. Biraq, túbi bir ádildik bolar degen úmiti de úzilmegen edi. Beker úmittenbepti. Onyń Almaty oblysy sotyna jazǵan apellıasııalyq shaǵymy qaralyp, aýdandyq sottyń sheshimi buzylyp, isti osy sotqa, biraq basqa quramda qaraýǵa qaıta joldapty. E.Tólepovanyń redaksııaǵa joldaǵan aryzyn tekserý barysynda biz Almaty ob­lystyq sotynyń azamattyq ister boıyn­sha alqasynyń tóraǵasy E.Totybaıtegimen kez­desip, osy is boıynsha pikirin suraǵan edik. – Azamattyq is júrgizý kodeksiniń 219-ba­by, birinshi bóliminde kórsetilgendeı, sheshim shyǵarǵan kezde sot dáleldemelerge baǵa beredi, – dedi E.Totybaıtegi, – Is úshin ma­ńyzy bar qandaı mán-jaılardyń anyq­tal­ǵanyn jáne qandaı mán-jaılardyń anyq­talmaǵanyn, taraptardyń quqyqtyq qa­ty­nastarynyń qandaı ekenin, osy is boı­yn­sha qandaı zań qoldanýǵa tıisti ekenin jáne qoıylǵan talaptyń qanaǵattan­dy­ry­lý­ǵa jatatynyn ne jatpaıtynyn aıqyn­daı­dy. Biraq osy kórsetilgen zań talaptary aýdandyq sot sýdıasy tarapynan oryn­dal­maǵan. Sheshim shyǵarar kezde talap­kerdiń ǵana ýájderi qaperge alynyp, jaýap­kerdiń ýáj­deri nazarǵa alynbaǵan, quqyqtyq baǵa berilmegen. Osyndaı jáne osy sııaqty bir­qa­tar kemshilikter anyqtalǵannan keıin aýdandyq sot sheshimin buzyp, isti sol sotqa, bir­aq basqa qurammen qaıta qaraýǵa joldadyq... Aýdandyq sottyń sheshiminen kóńili qalǵan E.Tólepova oblystyq sottyń qaý­lysyna qýanǵanyn jasyra almady. “Ádildik bar eken, – deıdi ol tolqyǵanyn jasyra almaı, – aýdandyq sottyń sheshiminen keıin túńilip ketip edim. Aqıqattyń kózi bar eken. Biraq bul iske áli núkte qoıylǵan joq. Aqyry qandaı bolaryn kim bilsin?..” Tólepovanyń mazasyzdanatyndaı jóni bar. Sebebi bul is sol aýdandyq sotta qaıta qaralatyn boldy. Eger oblystyq sottyń qaýlysyndaǵy talaptar oryndalar bolsa, onyń kóńili kónshir... Al alǵashqy sheshim­degideı jaýaby joq suraqtar ǵana bolsa she? Sergeldeńniń kókesi sonda bolar. Sharafaddın ÁMIR, Almaty oblysy.