Aımaqtar • 22 Qyrkúıek, 2020

Aımaqtyq damý deńgeıi kóńil kónshitpeıdi

13 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda elimizdiń ár aımaǵynyń ózindik damý ereksheligi bolýy kerek ekenin atap kórsetti. Sonyń ishinde Qazaqstannyń batys óńirleri basty baǵytty kómirsýtegi shıkizatyn óndirý men óńdeýge negizdeýi qajettigi jóninde de naqty tujyrymdar jasady. Osy qatarda ınnovasııalyq óńir qatarynda júrgen Batys Qazaqstan oblysy turǵany talassyz. Solaı deı tursaq ta munda tolyq sheshimin tappaǵan máseleler de jetkilikti ekeni aıqyn baıqalyp júr.

Ashyǵyn aıtqanda aımaqta munaı-gaz óndirisin damytyp, hımııa keshenderin qalyptastyrý isi basym sıpat ala almaı keledi. Endeshe, aýmaqtyq damý jolyndaǵy Oral óńiriniń artyqshylyǵy munaı men gazdy óńdeý dep oı qorytý qısynǵa kele qoımaıdy. Budan shyǵatyn basty túıin – oblys áli kúnge deıin naqty damý jolyn aıqyndaı almaı kele jatqandyǵy.

Aqjaıyq aımaǵyna qandaı damý baǵyty tán? Munaı-hımııa kesheni me? Joq, álde ónerkásiptik baǵyt pa? Neme­se aýyl sharýashylyǵy ma? Álde tamaq jáne toqyma óndirisi me? Qalaı degen­men bulardyń arajigin dóp basyp aıtý qıyn-aq. Teńgerimdi aýmaq­tyq damytýdyń negizi alǵashqy aıtyl­ǵan sala dep tujyrymdasaq, «KPO b.v.» alıansy men «Kondensat» jáne «JaıyqMunaı» sekildi jekemenshik kom­panııalar oblys ekonomıkasynyń órge basýyna aıtarlyqtaı súbeli úles qosyp otyrmaǵany aıqyn. Árıne, jyl saıyn keıbir áleýmettik sıpattaǵy jo­balar men nysandardy turǵyzýǵa atal­ǵan kompanııalar esebinen belgili bir deńgeıde qarajat bólinip turatynyn joq­qa shyǵarýǵa bolmaıdy. Degenmen tutas­taı alǵanda munyń ózi óńir ekono­mıkasynyń ósimine yqpal jasaı almaıtyny taǵy da aıan. Osy rette sál sheginis jasar bolsaq, sonaý 90-shy jyl­­dardyń orta sheninde ónimdi ózara bóli­sý jónindegi sheteldiktermen jasal­ǵan ke­lisimsharttarǵa sáıkes Qara­shy­ǵa­naq kenishinde Birlesken basqarý komı­teti (BBK) degen aıryqsha basqarý qurylymy bolǵany umytyla qoıǵan joq. Onyń qura­my 5-6 adamnan turǵany jóninde derek­ter bar. BBK-nyń basty erek­she­ligi, sonda talqylanǵan máse­le­ge onyń bir múshesi qarsy bolsa, she­shim qabyl­dan­baı­dy eken. 2000-jyl­dardyń bas kezin­de oǵan Pre­zı­dent Jarlyǵymen Batys Qazaq­stan oblysynyń ákimi bolyp taǵa­ıyn­dalǵan Qyrymbek Kósherbaev múshe bolyp, sonyń arqasynda oblys ekono­mı­kasyn damytý jáne áleýmettik máse­le­lerdi sheshý úshin qyrýar qarajat tartyl­ǵan edi. Búginde kenishte mundaı qury­lym joıylǵan. Keıinnen mundaǵy kóp­te­gen sheteldik kompanııa qyzmet erek­she­ligine qaraı Batys Qazaqstan aýma­ǵy­nan Aty­raýǵa qonys aýdardy. Sóı­tip olar­­dyń or­nyn­da qalǵan «KPO b.v» kom­pa­nııa­­sy­nyń áleýeti men múmkindigi taryla tústi.

Sondaı-aq qazirgi ýaqytta Aqjaıyq aımaǵynda ónerkásiptik kásiporyn­dar­dyń áleýeti de tolyq paıdalanylmaı júrgeni aıqyn baıqalady. О́ńirde ónerkásipke qoldaý kórsetýdiń tyń jol­dary men tetikteri jóninde aýyz tol­tyryp aıtýǵa turatyndaı istiń bolmaı turǵany ókinishti-aq. Buǵan deıin jumys istep kelgen kásiporyndardy qaıtadan jańǵyrtý men modernızasııalaý sharalary aıaqasty bolyp júrgeni de qynjyltady. Aıtalyq, budan biraz jyl buryn Oral qalasynda Batys Qazaqstan mashına qurastyrý kompanııasy degen aty dardaı otandyq kásiporyn qurylyp, jumys isteı bastaǵanyna kýá bolǵanbyz. Qazir qaıda sol kompanııa? Kórinbeıdi áıteýir. Jýrnalıstik áýestikpen bir joly onyń Jaıyq ózeniniń jaǵasynda ornalasqan bas ǵımaratynyń qazirgi jaı-kúıine nazar aýdarǵan edik. Onyń tóńiregi tym-tyrys, óndiris yrǵaǵy baıqala qoıǵan joq. Al kompanııa ǵıma­ratynyń surqy qashyp, syrtqy sy­laq­tary túse bastapty. Sóz joq, joǵa­ryda aıtylǵandardyń bári Pre­zıdent Jol­daýynda qoıylǵan óner­kásip­tiń áleýe­tin tolyq paıdalaný jónin­degi asa ma­ńyzdy mindetterge qaıshy keledi. Mun­daı olqylyqtardyń oryn alýy­nyń basty sebebi tyń serpilis pen silkinis­tiń jetki­liksizdiginen desek, qatelese qoımaspyz.

Aýmaqtyq damý men óndiristik sıkl­dardy qurýǵa qajetti basty faktor­dyń biri – qarajat kózderiniń jetkilikti bolýy. Memleket basshysynyń «Qazaq­stannyń batys óńirleri ınvestısııa tar­tatyn ortalyqqa aınalýǵa tıis» de­gen tujyrymy atalǵan máselede Aqjaıyq aımaǵynda is basynda júrgen bas­shy azamattarǵa qozǵaý sala alar ma eken? Bul másele jónindegi basty jaýap­kershilik pen salmaqty Batys Qazaq­stan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev ar­qa­laıtyny eshqandaı talas týǵyzbaıdy.

Taǵy bir kereǵar jaıt – atalǵan óńir­de áldebir jıyn men basqosý bola qalsa, jıi aıtylatyn, jergilikti buqara­lyq aq­parat quraldarynda jıi jazylyp, jıi kóri­netin bir támsil bar: Bul – Batys Qazaq­stan oblysynyń Reseı­diń bes bir­deı shek­aralyq aımaǵymen shektesetini jónin­degi ábden taptaýryn bolǵan derek. Sóz joq, atalǵan óńirdiń georafııalyq, geo­saıa­sı jáne geoekonomıkalyq tur­ǵydan utym­dy ornalasýy – jaǵymdy jaıt. Áıt­se de osyndaı shekaralyq shektesý óńirge qan­daı paıda men tıimdilik ákelgeni jónindegi jaıttar qaǵys qalyp qoıyp júr. Túıip aıtqanda, munyń ózi otandyq taýarlardy satý men ınvestısııa tartýdyń taptyrmas múmkindigi ekeni eskerile bermeıdi.

Ras, buǵan deıingi kezeńde óńirde Reseıdiń Saratov, Samara, Oryn­bor, Vol­gograd jáne Astrahan oblys­­tary­men saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­­tas­tyq jóninde ekijaqty kelisim­­shart jasalyp, taraptar arasyn­daǵy qarym-qatynastar oń jolǵa qoıy­lyp kelgen-di. Áıtse de keıingi kezde Reseı­diń gýber­nııalyq bı­liginiń ókil­deri­men jáne son­daǵy mekeme, kásip­oryn jetek­­shilerimen orna­tylǵan tyǵyz baı­lanys­tardyń arqaýy bosańsı bastaǵany baıqalady.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atap kórsetkendeı, shekaralyq aımaqtarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatý elimizdiń shekara mańyn damytýdyń asa mańyzdy faktory ekenin eskersek, batysqazaqstandyq bılik ókilderine osynaý ózekti isti jolǵa qoıýda dúr sil­kinýge týra keletini anyq. Ári solaı bo­latynyna da senim joq emes. Al tu­tas­taı alǵanda ázirge Aqjaıyq aıma­ǵynyń damý deńgeıi kóńil kónshite bermeıdi.

  

ORAL

 

Sońǵy jańalyqtar

Ult tarıhyndaǵy uly tulǵa

Pikir • Búgin, 07:18

Qazaqqa qandaı qasıetter qajet?

Abaı • Búgin, 07:15

Aýyl damymaı, memleket damymaıdy

Parlament • Búgin, 07:13

Huawei óndirisi kedergige ushyrady

Álem • Búgin, 07:09

Nıgerııa kóshelerindegi sherý

Álem • Búgin, 07:05

Jol apaty nege kóp?

Qoǵam • Búgin, 07:01

Qatygez bala qaıdan shyǵady?

Qoǵam • Búgin, 06:58

Qashaǵannyń gazyn tutynatyn kez keldi

Ekonomıka • Búgin, 06:56

Kollektorlyq qyzmet kerek pe?

Qarjy • Búgin, 06:53

Joshy ulysy

Tanym • Búgin, 06:43

Ádil tórelik, tıimdi sot júıesi qajet

Prezıdent • Búgin, 06:40

Oısylqara áýlıe kesheni qorǵaýǵa alyndy

Rýhanııat • 24 Qazan, 2020

Atyraýda 9 balany ıt talady

Aımaqtar • 24 Qazan, 2020

Nur-Sultanda jańa saıabaq ashyldy

Qoǵam • 24 Qazan, 2020

Atyraýda 8 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Aımaqtar • 24 Qazan, 2020

Taraz qalasynda gaz qubyry jaryldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Uqsas jańalyqtar