Ǵasyrlar tańbasy qalǵan qujattar

Qostanaı oblysynyń ar­hıv­ qyzmeti ótken ǵasyrdyń 90-­jyl­­dary­nan bastap Reseıdiń she­karalas aımaq­tarynyń arhıv mekemelerimen baıla­nys ornata bastaǵan. Basty maqsat – Qazaq­stan men Qostanaı óńiriniń tarı­hyna qatysty shetelde ornalasqan qujat­tardyń kóshirmelerin aldyrtyp, oblystyń arhıv qoryn tolyqtyrý, ólke tarıhy boıynsha tolyq derektik baza qurý, olardy ǵylymı aınalymǵa engizý.

Búginde Qostanaı oblysynyń memle­kettik arhıvinde HV-HIH ǵasyrlar ara­ly­ǵyn­daǵy óńirdiń saıa­sı, áleýmettik jáne ekonomıkalyq tarıhy týraly de­rek­­ter óte az. Sondyqtan arhıv qyz­met­kerleri Reseı Federasııasynyń Che­lıabi, Orynbor, Troısk qalalary men Tatarstan Respýblıkasyndaǵy áriptes­terimen yntymaqtastyq ornatyp, ózara iskerlik qarym-qatynasty damytýda.

Sońǵy jyldary oblystyq arhıvke Qostanaı tarıhyna qatysty birtalaı qujat ákelindi. Onyń ishinde 1919 jylǵy Qostanaı mılısııa bólimshesiniń, 1919 jylǵy Qostanaı qalalyq partııa komı­tetiniń hattamalary, sondaı-aq Qostanaı oblysyna qarasty aýdan shekaralaryn anyqtaýǵa qatysty qujattar, aýdandyq jáne qalalyq uıymdardyń qyzmeti, shirkeý jaz­­balary jáne basqa da qundy qu­jattardyń kóshirmeleri bar.

– Reseı memleketinen ákelingen qu­jattar esepke alynyp, «1010» degen nó­mir­­men arnaıy qor quryldy. О́l­ke tarıhy boıynsha jańa arhıv materıal­dary shetelden ákelingen qujattar jınaǵyna en­gizildi. Biz reseılik áriptesterimizdiń jumys tájirıbesin zerdelep, ondaǵy aı­maq tarıhyna qatysty qujattardyń qu­ra­­myn egjeı-tegjeıli zertteı kele, Chelıabi oblysynyń biryńǵaı memlekettik arhıvinde saqtalǵan Qostanaı oblysynyń tóńkeriske deıingi tarıhy men Keńes ókimetiniń alǵashqy kezeńine qatysty qujat kóshirmelerin alyp keldik, – deıdi Qostanaı oblysy memlekettik arhıviniń qyzmetkeri Asıma Qur­mankına.

Arhıv qyzmetkeriniń aıtýynsha, Omby oblysynyń memlekettik ar­hı­vi­nen 1914 jylǵy Qostanaı ob­lysy kartasynyń kóshirmesi, 1890 jyly Aq­mola oblystyq gazetiniń №11 sanyna ja­rııalanǵan «Rýsskoe Chıkago» maqa­lasy ákelingen. Bul maqalada Qostanaı qala­synyń qurylý tarıhy men eki el ara­­syndaǵy saýda-sattyq joldarynyń da­mýyna qatysty qundy derekter saqtal­ǵan.

Shetel arhıvterinen ákelingen qujat­tar qorynda alash ardaq­tysy Ahmet Baı­tur­syn­ulynyń qatysýymen ótken oty­rys hat­tamalarynyń kóshirmesi de kez­desedi. Bul qujattardyń maz­munynan Ahań bas­ta­ǵan qazaq zııalylarynyń Qostanaı ob­ly­synyń Reseı quramynda qalyp qoı­maýy úshin tabandy kúres júrgizgenin ańǵar­ýǵa bolady.

Byltyr oblystyq arhıvtiń bir top qyzmetkeri Tatarstan Res­pýblıkasyna baryp, Qazan arhı­vinde bolyp qaıtqan.

– Bul issapardan da oljaly oraldyq. Qazan muraǵattarynan qazaq halqynan shyqqan alǵashqy dáriger Muhamedjan Qarabaev pen uly aǵartýshy Ybyraı Al­­tyn­sarınge qatysty tyń qu­jat­tar tabyldy. Altynsarın men Ilmınskııdiń ózara jazys­qan hattarynyń tolyq kóshir­mesin alyp, oblystyq arhıv qoryn tolyq­tyrdyq, – dedi A.Qurman­kına.

Oblystyq arhıv mekemesiniń aldynda turǵan endigi mindet – aımaq tarıhyn aıshyq­­taıtyn qujattardyń sany men sapa­syn arttyryp, shetel arhıvterinen áke­lin­­gen tyń qujattardy kópshilik nazaryna usyný.

Qostanaı oblysy