Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Gúlmıra Isaevanyń málimetinshe, qustardyń qyrylýy Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Qostanaı, Pavlodar jáne Qaraǵandy oblystarynda tirkelip otyr. Dálirek aıtsaq, osy oblystardaǵy 26 aýdannyń 47 eldi mekeninde keleńsiz jaǵdaı oryn alǵan. Onyń ishinde jeke aýladaǵy qyrylǵan qustardyń naqty sany – 12 926.
Jalpy, mundaı jaǵdaı Soltústik Qazaqstan oblysynyń 11 aýdanyndaǵy 27 eldi mekende oryn aldy. Bul rette 8 aýdannyń 23 eldi mekeninde qus tumaýy rastaldy. 17 qyrkúıekten bastap Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarlyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti óńirdiń 7 aýdany – Tımırıazev, Jambyl, Qyzyljar, Taıynsha, Shal aqyn, Ǵabıt Músirepov jáne Maǵjan Jumabaev aýdandarynan, sondaı-aq Aıyrtaý aýdanynyń bir aýyldyq okrýginen qus jáne qus ónimderin shyǵarýǵa ýaqytsha shekteýler qoıdy.
– Aqmola oblysyna qarasty bes aýdannyń 9 eldi mekeninde 286 qus ólgen. 19 qyrkúıekten bastap Jarqaıyń aýdanynda shekteýler engizildi. Sondaı-aq Qostanaı oblysynyń 6 aýdanynda 505 qus ólgeni anyqtaldy. Budan bólek Pavlodar oblysynyń úsh aýdanynda 1463 qustyń qyrylý faktisi tirkeldi. Sonymen qatar Qaraǵandy oblysy Nura aýdanynyń bir eldi mekeninde 43 qustyń ólýine baılanysty zerthanalyq jumys júrgizilip jatyr, – dedi Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi brıfıngke qatysqan Gúlmıra Isaeva.
Osy oraıda Veterınarlyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti bıyl 4 tamyzdan bastap Reseımen shekaralas óńirlerden tiri qus pen qus ónimderin ákelýge shekteý qoıǵanyn atap ótken jón. Sebebi kórshi elde qus tumaýynyń taralýy osy kezeńmen tuspa-tus keledi. Ile-shala shekaralas aımaqtardaǵy epızootıkalyq jaǵdaıdy baqylap, qadaǵalaý úshin oblys ákimdikteri janynan jedel shtabtar quryldy.
– Dál qazir qustar jyly jaqqa aýyp jatyr. Soltústikten ońtústikke baǵyt alǵan qustar Qazaqstan aýmaǵynan da ótedi. Olar jolaı sýqoımalarǵa aıaldaıdy. Osylaısha qus tumaýyn úı qustaryna da juqtyrǵan. Aldymen daladaǵy jabaıy qustar óle bastady. Keıin jeke aýladaǵy qustar qyryldy, – dedi vıse-mınıstr.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Tımýr Sultanǵazıevtiń aıtýynsha, Qazaqstanda taralǵan qus tumaýy (N5N8) Reseı Federasııasyndaǵy vırýspen birdeı. Tumaýdyń tek N5N1 túri ǵana adamǵa juǵady.
– Bul adam densaýlyǵyna qaýipti emes. Adamnan adamǵa juqpaıdy, taralmaıdy. Ony koronavırýs ınfeksııasymen baılanystyrýdyń da qajeti joq. Atalǵan vırýstyń adamǵa juǵýy sırek kezdesedi. Onyń ózi indetti juqtyrǵan tiri nemese óli quspen qaýipsizdik sharalaryn saqtamaı, tikeleı baılanysqa túskende ǵana juǵady. Tıisinshe, qazir adamdar arasynda qus tumaýyn juqtyrý faktisi tirkelgen joq. Sanıtarlyq-epıdemııalyq baqylaý qyzmeti indet oshaǵy retinde tirkelgen qus fabrıkasynda jumys istegen 400 adamdy anyqtady. Medısınalyq baqylaýǵa alyndy. Olardyń jaǵdaıy – qanaǵattanarlyq deńgeıde. Qazir eldegi jaǵdaıǵa baılanysty qus ónimderin baqylaý jumystary kúsheıdi, – dedi Tımýr Sultanǵazıev.
Gúlmıra Isaeva shekteý sharalary indetti ózge óńirlerdegi qustarǵa juqtyrmaý maqsatynda qolǵa alynyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Qus tumaýy anyqtalǵannan keıin respýblıkalyq qordan 1,4 mln doza vaksına bólindi. Ol 4,7 mln qusty egýge jetedi. Sondaı-aq búgin taǵy qosymsha 1 mln doza vaksına jetkiziledi. Buǵan 3,5 mln qusty egýge múmkindik bar. Jalpy, jyl basynan beri komıtet óńirlerge qus tumaýyna qarsy 3,4 mln doza vaksına úlestirgen. Sonyń nátıjesinde jeke aýladaǵy 11,8 mln qus ýaqtyly egildi. Statıstıka boıynsha Qazaqstanda 46,7 mln qus tirkelgen. Onyń 14,7 mln-y jeke aýlaǵa tıesili. Iаǵnı, bólingen vaksına úı qustaryn egýge tolyq jetip tur, – dedi G.Isaeva
Ýaqytsha shekteýler qoıylyp, karantın engizilgen eldi mekenderde respýblıkalyq epızootııaǵa qarsy otrıad jumys isteýde. Atalǵan mamandandyrylǵan uıym asa qaýipti aýrýlardyń oshaǵyn oqshaýlaýmen jáne joıýmen shuǵyldanady. Búginde 220 adam osy baǵytta jumys istep jatyr. Arnaıy tehnıkalar da jumyldyrylǵan. Olar ólgen qustardy joıýmen, dezınfeksııa jumystarymen aınalysýda. Sondaı-aq qyrylǵan qustar boıynsha ótemaqy tóleý de dál osy otrıadqa júktelgen.
– Ákimdikterde arnaıy qurylǵan komıssııalar jumys isteıdi. Olar ár óńirdegi qustardyń naryqtaǵy ortasha baǵasyn anyqtaıdy. Veterınarlyq qyzmetter jibergen materıaldardy respýblıkalyq otrıad qabyldaıdy. О́temaqy qus ıesiniń jeke shotyna aýdarylady. Eger qujattardyń bári durys resimdelse, úsh jumys kúni ishinde tólem jasalady. Qazir respýblıkalyq otrıadta shamamen 390 mln teńge jınaqtalǵan. Onyń bári ótemaqy tóleýge jumsalady, – dedi vıse-mınıstr.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý departamentiniń dırektory Erkebulan Ahmetovtiń dereginshe, Qazaqstanda jylyna 5 mlrd 400 myńnan astam jumyrtqa jáne 223 myń tonna qus eti óndiriledi. Jumyrtqa óndirisi boıynsha Qazaqstan ishki naryqty 106 paıyzǵa qamtyp otyr. Budan bólek 500 mln jumyrtqa shetelge eksporttalady. Ol Soltústik Qazaqstan oblysynyń qus fabrıkalarynda tirkelgen jaǵdaı ishki naryqtaǵy ónim baǵasyna áser etpeıdi dep sendirdi. Onsyz da jyl basynan beri qus etiniń baǵasy 5 paıyzǵa tómendedi.
– Qazaqstanda jumyrtqa óndiretin 35 qus fabrıkasy bar. Onyń beseýi Soltústik Qazaqstan oblysynda ornalasqan. Mundaǵy «Iаkorskaıa», «Adel Kýs», «Taıynsha» qus fabrıkalary vaksınany ýaqtyly júrgizýdiń nátıjesinde qus qyrǵynynan aman qaldy. Al qalǵan ekeýinde keleńsiz jaǵdaı tirkeldi. Qalypty rejimde jumys istep turǵan úsh fabrıka óńirdi qajetti ónimmen jetkilikti kólemde qamtı alady. О́zge óńirlerge saýdalaýǵa da múmkindik bar, – dedi Erkebulan Ahmetov.
Belgili bolǵandaı, qus tumaýy alǵash bolyp anyqtalǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń fabrıkalary jyl saıyn 650 mln jumyrtqa óndiredi eken. Ony negizinen jergilikti halyq tutynady. Sondaı-aq basym bóligi Qostanaı, Aqmola oblystaryna, Nur-Sultan qalasyna da jetkiziledi. О́ńirde jumyrtqa óndiretin 5 fabrıkadan bólek, qus etin shyǵaratyn bir fabrıka jumys isteıdi. Agroónerkásipti damytý baǵdarlamasyna sáıkes, qus fabrıkalaryna óndirilgen ónim úshin sýbsıdııa qarastyrylǵan. Jyl saıyn bul maqsatqa bıýdjetten 15 mlrd teńgeden astam qarajat bólinedi.
