Internasıonal – proletarıattyń halyqaralyq gımni. Osy ataý 1919 jyly qurylyp, 1943 jyly taratylǵan halyqaralyq proletarıattar uıymy – Kommýnıstik ınternasıonalǵa (Komıntern) berilgen. Ol barlyq álemde sosıalızm qurýdy kózdegen kommýnıstik partııalardyń halyqaralyq ortalyǵy. Ádette bul partııalar parlamenttik jolmen, halyqtyń kópshiliginiń saılaýda qoldaý jolymen jeńiske jetýdi emes, tek tóńkeris, qandy qyrǵynmen jeńýdi murat tutady. Sonyń ishinde terrorıstik áreketter jasaýdan da bas tartpaǵan.
Aıtpaqshy, Petropavlda Internasıonal ǵana emes, Komıntern atalatyn kóshe de bar. Al Komınterndi kim qarjylandyrǵan degenge keletin bolsaq, ol negizinen Keńes Odaǵynyń bıýdjetinen bólingen qarajatqa kún kórgen. Stalın sheteldik kommýnıstik partııalardy ıdeologııalyq ustanymdary úshin ǵana emes, olardyń elderi Keńes Odaǵyna shabýyl jasaıtyn bolsa, halyqty kóterip, barlyq jumysshylardy óz ókimetterine qarsy shyǵaryp, syrtqy soǵysty azamat soǵysyna aınaldyrý týraly naqty tapsyrmany oryndaý úshin qarjylandyrǵan. Sol úshin Fransııanyń, Germanııanyń, Anglııanyń, AQSh-tyń, Italııanyń jáne t.b. elderdiń kompartııalaryna aqshany aıamaı tókken. Eger búgingi kúnniń kózqarasymen qaraıtyn bolsaq, bul barlyq elderde «besinshi kolonna» quryp, ishten iritki salý degen sóz. Basqa sózben aıtqanda, bóten eldiń ishki isine aralasý. Komıntern arqyly Keńes ókimeti túrli elderdiń kommýnıstik partııalarynan jasaqtar uıymdastyryp, olardy qarýlandyryp, áskerı jáne partızandyq búldirgi áreketterge de baýlyǵan. Máselen, 1924-1936 jyldary Máskeý túbindegi «Podlıpkı» shıpajaıynda Komınternniń joǵary dıversııalyq-barlaý mektebi bolǵan.
1928 jylǵy Komınternniń VI kongresi barlyq sheteldik kompartııalardyń aldyna «barlyq eńbekshilerdiń otanyn» qorǵaý birinshi kezektegi mindet ekenin ashyq jarııalaǵan. Osy kongreste jergilikti kommýnıstik partııalar «halyqaralyq kommýnıstik qozǵalystyń» múddesine tikeleı baǵynyp, astyrtyn áreket jasap, qarýly kóterilister uıymdastyryp, eldiń ishinde azamat soǵysyn týǵyzýy týraly sheshim qabyldanǵan. Demek, kompartııalardyń bári óz eliniń emes, Keńes Odaǵy kommýnıstik partııasynyń baǵynysyndaǵy KSRO-nyń múddesin qorǵaýy kerek. Árıne, bul kez kelgen eldiń tutastyǵyna iritki salý degen sóz ekeni kórinip tur. Komıntern osyny talap etken. Sonyń ishinde, 1927 jyly Komıntern Germanııada sosıalıstik tóńkeris jasamaqshy bolyp, 133 myń adamdyq «qyzyl gvardııa» uıymdastyryp, úlken qantógis jasaǵan.
Qashan taratylǵansha bul uıym shetelderdiń ishki isine aralasýyn qoımaı, óz ókimetine qarsy áreketter júrgizip keldi. Keńestik nasıhat qana onyń isterin asyra maqtap, halyqtyń qulaǵyna jalǵan nasıhatty quıyp baqty. Sonyń ishinde Komınternniń V.Pık, O.Kýýsınen, G.Dımıtrov, K.Gotvald, E.Telman, D.Ibarrýrı, D.Manýılskıı, P.Tolıattı jáne basqa da kóshbasshylary Keńes halqyna ulttyq batyrlardaı tanystyryldy. Olardyń atyna kósheler, pıoner uıymdary, qoǵamdyq mekemeler, tipti qala, adam attary da berildi. Telman esimdi jandar qazaq arasynda da bar.
KSRO-nyń kompartııa kóshbasshylary 1937-1938 jyldardaǵy qandy qyrǵynda Komınternniń basshylaryn da aıaǵan joq. 1937 jyly Germanııa kompartııasynyń lıderleri H.Eberleın, G.Remmele, G.Noıman, Iýgoslavııanyń kompartııa basshylary M.Gorkıch, M.Fılıppovıch, V.Chopıch, Vengrııadan shyqqan halyqaralyq kommýnıstik qozǵalystyń qaıratkeri Bela Kýn, sondaı-aq Polsha kommýnısteriniń basshylary E.Prýhnıak, Iа.Pashın, Iý.Lenskıı, Grekııa kompartııasynyń basshysy A.Kaıtas, tipti Iran kompartııasynyń basshysy A.Sultan-Zade jáne t.b. kommýnıstik muratty boıyna sińirgen Komınternniń belsendi qaıratkerleri repressııa qurbany boldy.
Kóptegen damyǵan elderde kommýnıstik partııanyń urandary ótpeıtinine, sondyqtan Komınternniń qarajatty jelge shashqannan basqa paıdasy shamaly ekenine kóz jetkizgen Stalın ony 1943 jyldyń mamyr aıynda taratty. Batystaǵy demokratııalyq júıemen damyǵan Anglııa, Amerıka sııaqty odaqtas elderdiń de ekinshi maıdan ashý úshin alǵa qoıǵan sharttarynyń biri de osy bolatyn. Sondyqtan Stalın: «Opyt pokazal, chto ı prı Markse, ı prı Lenıne, ı teper nevozmojno rýkovodıt rabochım dvıjenıem vseh stran mıra ız odnogo mejdýnarodnogo sentra» dep jazyp, Kommýnıstik ınternasıonaldy taratqan edi...
Al endi osy Kommýnıstik ınternasıonaldyń bizge qandaı qatysy bar? Onyń atyn máńgilik saqtaıtyndaı Qazaqstanǵa qandaı eńbek sińiripti? Jalǵyz-aq «paıdasy» olardyń terrorıstik áreketterin jasaýǵa ózi de kedeı el halqynyń aýzynan jyryp altyn-valıýta qoryn shashqandyǵy ǵana emes pe? Sol mıllıondaǵan dollarǵa kezinde shetelden azyq-túlik, kıim-keshek satyp alynsa, bálkı Qazaqstanda 1931-1933 jyldardaǵy ashtyq bolmaı, jarty halqymyz qyrylmas edi.
Endeshe nege elimizdiń Soltústik óńiriniń basshylary Komınternnen bas tartyp, ózimizdiń elimizge qatysty bir esimdi, sonyń ishinde qazaq halqyna jan-tánimen bastaryn báıgege tigip qyzmet etken Abylaı hannyń, Á.Bókeıhannyń jáne t.b. biriniń atyna qaladaǵy basty kóshe – Internasıonaldy alyp bermeıdi. Kimnen qorqady, neden úrke beredi?
Sondaı-aq kezinde zańdy ókimetke terrorıstik jolmen qastandyq jasaǵan Haltýrın, Krasın sııaqty lańkesterdiń atynda da bizde kóshe bar. Bulardan Ýkraına men Reseıdiń ózi baıaǵyda-aq bas tartqan. Tek keıbir provınsıaldyq eldi mekenderde ǵana olardyń esimi qalǵan. Al bizdiń bir óńirimizdiń bildeı ortalyǵynda olardyń esimi áli de jarqyrap tur. Ol ol ma, 5-ıa armııa, Partızan, Krepostnaıa degen sııaqty ataýlar da samsap tur. Esesine zańǵar jazýshymyz S.Muqanovtyń atyna berilgen aýdan atyn aýystyrýǵa áli kúnge joǵarydan ruqsat joq. Tómennen sheshilgen barlyq máseleni joǵarǵy jaqtyń nege tejep otyrǵany túsiniksiz. Sondaı-aq Smaǵul Sádýaqasovtyń, Erbol Sháımerdenovtiń, Málik Muqanovtyń jáne t.b. atyna kósheler berý týraly suraǵan ótinishterimiz de áli sheshilgen joq. Osylarǵa qarap Petropavldy táýelsiz Qazaqstannyń basty qalalarynyń biri dep ataýdyń ózi qıyn.
Táýelsizdiktiń tuǵyryn bekitip, sanalar silkintýge tıisti osyndaı isterdiń nege alǵa baspaıtyndyǵyn bilmeı pushaıman boldyq.
Petropavl
