Kókteregin kórkeıtken kásipker

Elin ańsap, saǵynyshtan sarǵaıyp júrgen shaq edi. Tań aldynda tús kórip­ti. Áýlıetastyń ústinde shymqaı aq jamylǵan áldekim qabaǵyn túıip qaraıtyndaı ma, qalaı? Bir sát júzin ári burdy. Oıanyp ketken eken. En­digi arada uıqy qashqan. Kóligine minip aýyldy betke alsa kerek. Aýy­ly – Zerendi aýdanyndaǵy shoqjul­dyz­­daı ǵana Kókterek. Ataýy aıtyp tur­­ǵandaı qoldyń salasyndaı aq qa­­ıyń men máńgi jasyl qaraǵaılar kóm­kergen, ushar basy bult baýyryn syz­ǵandaı bıik-bıik terekter bir-biri­men jarysa ósken jer jánnaty. Úlken jolmen Kókterekke taıap kelip, atbasyn attanar jaǵyńa bursańyz, dál búıirden Áýlıetas qylań beredi. Pálendeı qashyq emes, shylbyr jeter jerde.

Kún arqan boıy kóterilgen ýaqyt­ta alyp ushyp ejelden el qasıetti sanaıtyn Áýlıetasyna jetken. Mine, bal kúlkili balalyq shaǵy ótken topy­raq. Erterekte el qasıetine qu­laı sengen, qysylǵan jan medet sura­ǵan Áýlıetas. Tek sońǵy kezde ma­ńa­ıy azdap tozyńqyrasa kerek. О́k­pek jo­laý­shylar Áýlıetasqa kózi tússe, ba­syna kelýge yntyq. Semiz jyl­qy­nyń qartasyndaı buıra-buıra bolyp jatqan kórkine kóz salady. El ishindegi eski, esti áńgime aıtylady. Áttegen-aıy, ishilgen astyń qaldyǵy, bosaǵan bótelke, shala tartylǵan temeki beı-bereket shashylyp jatyr. Osy arada týǵan jerdiń ottaı ystyq topyraǵyna tabanyn tıgizip, maýqyn basyp, meıirin qandyrýǵa kelgen Jumaǵul tań aldynda kórgen túsiniń tegin emes ekenin sezindi. Jaryqtyq áýlıeler ókpelep jatyr ma, qalaı?! Tas bolsa da tili bar tárizdi, muńyn shaǵatyndaı, aryzyn aıtatyndaı.

Ile keıin oralǵan. О́zi basqaratyn kásiporynnyń bar jumysshysyn, kúlli tehnıkasyn jetkizdi. Bir-eki kúnniń ishinde mańaıyn tap-tuınaqtaı etip jınap, uzyndyǵy áldeneshe júz metr temir qorshaý jasatyp, ádemilep qaqpaq soqtyryp, mármár tasqa Áýlıetastyń qasıetin jalǵyz aýyz óleńge syıǵyzyp jazdyrdy. Budan bylaı atbasyn burǵan adam qasıetti jerdi ardaqtaı bilýge shaqyratyn, quıylyp túsken óleń kókireginde sáýlesi bar janǵa el men jerdiń qadir-qasıetin uqtyrady.

Erterekte osy mańda bulaq aǵyp ja­tatyn. Mal aıaǵy basqan soń kózi de bitelip qalypty. Túrtinektep izdep jú­rip bulaq kózin taýyp, qazdyrǵan. Ja­ryq­tyq jaryq dúnıege shyǵa al­maı býlyǵyp jatyr eken, tap-taza, móp-móldir sý burqyraı aǵyp, eńis­ke qaraı júgirsin. Dál osy sátte Juma­ǵul­dyń da júregi bir dir etip, kóz aldy kireý­kelenip ketti. Jalma-jan sý ar­na­syn tegistep, keńeıtip, tóńiregin abat­tandyryp qoıdy. Bul aýylda bu­laq kóp. Tasbulaq, Qoıbulaq degen tá­riz­di. Al eskiden esin jıǵan jańa bu­laq­ty el «Jumaǵul bulaǵy» atap ketti.

О́tken jyly kásipker týǵan aýyly­nyń toqsan jyldyǵyna baıla­nys­ty abattandyrý jumysyna aıryq­sha kóńil bóldi. Aýyldyń kóshe­leri myń shuńqyr bolyp jatatyn. Tegis­tedi. Oıylǵan jerine tas tósedi. Aýyl irge­sindegi burynǵy mal bazynan qalǵan yrsıǵan qabyrǵalar kórgen adam­nyń ımanyn qasym qylatyn. Ony da dińgegimen qosyp julyp alyp, tazalap shyqty. Áýlıetastyń basyna úı turǵyzdy. Kókterektiń bir kezde kóp-kórim dańqyn shyǵarǵan baqsha bolý­shy edi. Bul baqshany 1949 jyly jer­gilikti mekteptiń dırektory, Uly Otan soǵysynyń ardageri Beksultan Sú­leı­menov bastaǵan qaýym ekken bola­tyn. Ýaqyt óte kele az-maz kútimnen qa­ǵys qalyp tozyńqyraǵan jaıy bar edi. Jumaǵul bastaǵan jigitter qýra­ǵan aǵashtardy alyp tastap, ornyna jańasyn otyrǵyzdy. Baqshany bap­taǵan mektep dırektory turǵan úı qaı­ta­dan jańǵyrtylyp, ádemilenip qor­­shalyp, irgesine eskertkish taqta or­nat­yldy. Beksultan aǵanyń bekem tir­ligi, ustazdyǵy ǵana emes, aýyl­das­t­ary­na kórsetken úlgisi, tabıǵatqa janashy­r­lyǵy taǵylym bolsyn degen nıetpen.

Oblys ortalyǵynan kelip, ońdy isterdi qolyna alyp jatqan kásip­kerdiń bastamasy aýyldastaryna da úlgi boldy. Tipti karantın kezinde de barlyq sanıtarlyq talaptardy saqtaı otyryp, týǵan aýyldyń aja­ryn keltirý úshin qoldarynan kel­gen birsypyra isti tyndyrdy. 120-ǵa jýyq alma, shıe aǵashtary otyr­ǵy­zyldy. Jaman tumaý zardaby joıyl­ǵan soń jańadan salynǵan, soǵys arda­ger­lerine arnalǵan eskertkishtiń ashylý saltanaty ótpek.

Perzenttik peıilmen emirene eńbek etip, elge úlgi bolǵan Jumaǵul Jol­dy­qov­qa aýyldastary dán razy. О́z­deri de qolǵabystaryn tıgizip jatyr. Aýyl turǵyny, zeınetker Sálimjan Sho­matov óziniń otbasy atynan aýyl jas­taryna syılyq retinde gúlzarlar or­nat­paq. Bı alańy men oryndyqtar kóz jaýyn alatyndaı kórikti etip isteldi.

Maıdanger Beksultan Súleımenov­tiń urpaǵy da qarap qalǵan joq, bul kúnde Nur-Sultan qalasynda turatyn kásipker Jaqsylyq Súleımenov te aýyl perzentteriniń arqasynda ajary kirip qalǵan týǵan eliniń eńsesin kóterýge aıtarlyqtaı úles qosýda.

El eńsesin tikteýge dál osyndaı uıytqy bolatyn, jaqsy isterge ju­myl­­dyratyn bir bastama kerek eken. Bastaýshysy bolsa, qostaýshysy tabylatynyna kóz jetti.

Aqmola oblysy,

Zerendi aýdany