– Tımýr Muratuly, vaksınalaý qanshalyqty mindetti jáne oǵan qarsylyq tanytqandarmen qandaı jumys júrgizý kerek?
– Álemdegi barlyq vaksınalar mindetti jáne erikti dep jikteledi. Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly kodekske sáıkes bizdiń azamattarǵa arnalǵan vaksınalar da dál solaı mindetti jáne erikti bolyp bólinedi. Kodekstiń 85-babyna sáıkes, bizdiń azamattar mindetti vaksınalar tizimine engizilgen profılaktıkalyq ekpelerdi alýǵa mindetti ekendigi kórsetilgen. Halyqtyń epıdemııalyq ál-aýqatyn jaqsartý, sondaı-aq ınfeksııanyń aldyn alý maqsatynda Ulttyq vaksınasııalaý kúntizbesi bekitildi.
Immýnıtet – organızmge vaksına engizilgennen keıin jasýshalyq deńgeıde paıda bolatyn bıologııalyq prosess. Tájirıbe kórsetkendeı, aýyrǵan adamdarda vaksınalardyń bolýyna qaramastan, aýrý úderisi jeńil ótedi, al asqynýlar men ólim sırek kezdesedi.
Vaksına alýdy mindetti dep eshkim eseptemeýi tıis. Tumaýǵa qarsy vaksınalaý jergilikti mekenjaıy boıynsha tirkelgen alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek uıymdarynda júrgiziledi. Vaksınalaý sozylmaly aýrýlary bar 18 jasqa deıingi balalarǵa; medısınalyq qyzmetkerlerge; júkti áıelderge (júktiliktiń 2-3 trımestri); jabyq mekemelerdegi adamdarǵa (balalar úıi, úı, ınternat); múgedek eresekter men sozylmaly aýrýlary bar balalarǵa jáne 60 jastan asqan qart adamdarǵa júrgiziledi.
Qalaı degende de aqparattandyrylǵan kelisimge nemese vaksınalaýdan bas tartý quqyǵy pasıenttiń ózinde. Ekpe almaǵan balalar men eresekterdiń quqyqtaryn shekteıtin erejeler joq. Árıne, «vaksınalaýǵa qarsy» problema tek bizdiń memlekette ǵana emes. Adamzat tarıhynda vaksınalaýdan bas tartý birneshe ret qaıǵyly nátıjelerge ákeldi. Eýropanyń birqatar elderinde vaksınalaýdyń toqtatylýymen baılanysty epıdemııanyń, vaksınadan saqtanýǵa bolatyn aýrýlardyń belgili jaǵdaılary kezdesti.
– Ekpe egý qanshalyqty tıimdi?
– Ár elde árqalaı. Keıbir pikirlerge súıensek, vaksınanyń tıimdiligi tumaý vırýstaryna baılanysty ártúrli bolýy múmkin. Biraq jalpy alǵanda tıimdiligi 40%-dan 60%-ǵa deıin bolady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy tumaýǵa qarsy vaksınalaý álemdegi eń jaqsy profılaktıkalyq emdeý ádisi ekenin anyqtady, bul óz kezeginde halyqty tumaýdan qorǵaıdy. Basqasha aıtqanda, bul aýrýdyń aýyrlyǵyn tómendetetin jáne asqyný, aýrýhanaǵa jatqyzý jáne ólim qaýpin tómendetetini anyq.
– Vaksınalaý keıbir saldarǵa ákep soǵýy múmkin dep jıi aıtady. Adam qandaı asqynýlarǵa tap bolýy múmkin jáne bul qanshalyqty ras?
– Vaksınalaý tumaýmen aýyryp qalmaýǵa tolyq kepildik bermeıdi. Alaıda aýrýdyń aǵymy áldeqaıda jeńil ótedi. О́ıtkeni aýrýdy emdegennen góri onyń aldyn alý kerek. Qandaı da bir asqynýlar bolǵan jaǵdaıda da, bul densaýlyqqa úlken zııan keltirmeıdi. Ádette, janama áserler yqtımaldyǵy vaksınanyń túrine baılanysty. Tiri vaksınalar ınaktıvtendirilgenge qaraǵanda áldeqaıda joǵary.
– Ekpeni kim saldyrta almaıdy?
–Tumaýǵa qarsy vaksına taýyq aqýyzyna tózimsizdigi bar jeke adamdarǵa salynbaıdy. Sebebi tumaýǵa qarsy vaksınanyń quramynda osyndaı aqýyz bar. Sozylmaly aýrýlardyń órshýimen aýyratyn, vaksına komponentterine allergııalyq reaksııasy bar adamdarǵa vaksınalaýdan bas tartýǵa keńes beremiz. Jumsaq aýyrlyqtaǵy ótkir respıratorlyq vırýstyq ınfeksııalarmen, ótkir ishek aýrýlarymen aýyrǵan kezde vaksınalaý temperatýra qalypqa kelgennen keıin júrgiziledi. Sonaı-aq 6 aıǵa deıingi balalar men júktiliktiń birinshi trımestrinde vaksınasııa jasalmaıdy.
– Ekpe salý naýqany qansha ýaqytqa sozylady?
– Elordada vaksınalaý qyrkúıektiń basynda bastaldy jáne qarasha aıynyń basyna deıin jalǵasady. Qala turǵyndaryn vaksınalaý úshin basqarma 110 myń doza vaksına satyp aldy. Sonymen qatar 42 myń doza vaksına satyp alý josparlanyp otyr.
– Halyqtyń belgili bir toby emhanalarda aqysyz egiledi. Aqyly negizde ekpe salýshylar qaı jerde vaksınany ala alady?
– Nur-Sultan qalasy boıynsha tumaýǵa qarsy ekpe 6 jeke medısınalyq uıymdarda jasalady. Olar: «Intertıch» otbasylyq-dárigerlik ambýlatorııa, «Medlaın» MO, «Medıker» JShS, «Oýpen Klınık» MÝ, «Intertıch Astana MedAssıstens» JShS, «Medıkal Assıstens grýpp» JShS, «Arhımedýs Kazahstan» JShS. Ortasha eseppen quny 2500-3500 teńgege deıin jetedi.
Daıyndaǵan
Áıgerim ARDAQQYZY
