Atshabardy kóshirý kimge tıimdi? Shymkentte el pikiri ekige jaryldy

Premer-Mınıstrdiń oryn­­basary Roman Sklıar­dyń Shymkentke sapary ke­zinde qala ákimi Murat Áıtenov BI Group kompa­nııa­synyń basshysy Aıdyn Ra­hymbaevpen birge Báı­dibek bı dańǵylyndaǵy ıppo­­drom ornynda paıda bo­latyn bolashaq keshen tu­jy­rymdamasyn tanys­tyrǵan edi. Sóz arasynda shahar bas­­shysy ınvestısııalyq joba usynýshy­larmen «sátti saýda­lastyq» dep ázil­degen-tuǵyn. Ile-shala ákimdiktiń bas­pasóz qyzmeti BI Group kompanııa­sy Shymkentke 135 mıllıard teń­ge ınvestısııa salýǵa da­ıyn ekenin, ol qarjyǵa  qala­nyń eń jaı­ly aýmaǵynda kóp­qabatty turǵyn úı oramy sa­lynatynyn súıin­­shiledi. Osy habar biraz­dan beri tynysh jatqan Shym­kent­tiń qyzýyn kó­tergen qoǵam­dyq talqylaýǵa ulasty. Eldiń aldy bolyp Shymkent qala­sy­nyń Bas josparyn jasaý­ǵa atsalysqan saqa sáýlet­shiler, qurylys salasynyń bilgirleri, áleýmettik jeli bel­sendileri óz pikirlerin bil­dir­di.

Mysaly, «Shymkent qala­lyq sáýletshiler qaýym­das­tyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Asqar Mamyrbaev Shymkent qalasynyń qol­da­nystaǵy Bas josparyna sáıkes, joǵaryda atalǵan aýmaq demalys jáne saıajaılar aýmaǵy bolyp beki­til­genin, jan-jaǵy saıabaq eke­nin aıtyp, solardyń qaq orta­syna ákelip turǵyn úı ke­shenin salýdyń jóni joq­ty­ǵyn alǵa tartty.

«Tek qolaıly ınvestısııa úshin ǵana ma? Sol bir kom­panııanyń qalaýyna bola qalanyń Úkimet bekitken Bas jos­paryn buza salasyz ba? Ondaı quqyq qaıdan berilgen sizge? Álde biz bil­meıtin arnaıy zań­dar bar ma? Onan da ózińizge deıingi ákimderdiń mıllıardtaǵan qarjyǵa ınfraqurylym tartqan 420 gektardy quraıtyn «Shymkent City» turǵyn úı jobasyn ıgerý qajet edi. Osyndaı iri jobalarǵa nege jergilikti sáýletshiler tartylmaıdy? Qalanyń sáýleti men qurylys jaǵdaıyn jergilikti mamandar jetigirek bilse kerek. Qalanyń bola­shaq turǵyndarynyń, izbasar árip­­testerimizdiń aldynda da júzimiz ashyq bolǵanyn qalaımyz. «Kezinde búlingen jobalardy nege synǵa alyp, túzetýge tyryspadyńdar» degen sózge qalǵymyz kelmeıdi. Qalanyń Bas jos­parynan aýytqý jaǵdaıy buryn da bolǵan. Onda da únsiz qalmaǵanbyz. Ese­­sine memleket qyzmetinde júrgen birazymyz qýdalaýǵa ushyrap, jumyssyz qalǵanymyz da bolǵan. Ondaı jaǵdaı qaıtalanbaıtynyna sengimiz keledi. Bizdiń janaıqaıymyz jeke bastyń qamy emes, qala sáýleti men qurylysynyń josparǵa sáıkes atqarylýy úshin», dep jazdy shahar basshysyna «Ashyq hat» joldaǵan A.Mamyrbaev.

Shyndyǵynda, osydan birneshe jyl buryn qalanyń eks-ákimi Ǵabıdolla Ábdirahımovtyń tusynda shahardyń sol­tústik aımaǵynda (Qarataý aýdany) jańa qalashyq – «Shymkent City» turǵyn úı jobasynyń irgetasy qalana bastaǵan edi. Atalǵan biregeı joba Tuńǵysh Pre­­­zı­dentimiz, Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń aldynda tanystyrylǵany da este. Mine, sol tusta BI Group kompanııasy «Shymkent City» aýmaǵynda salynatyn «Kongress Holl» kesheni quryly­synyń merdigeri atanǵan edi. Alaıda tarıhı jobanyń qurylysy búginde toqtap tur.

Osy oraıda el arasynda sońǵy jyldary «burynǵy basshynyń jobasyn jańa basshy kóp jaǵdaıda qoldaı bermeıdi nemese joqqa shyǵarady» degen pikir bar ekenin de aıta ketken jón bolar.

Esterińizge salar bolsaq, sol jańa qalashyq aýmaǵyna eń áýeli ınfra­qurylym tartylyp, ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı jasala bastaǵan. Áıtse de qarjysy kóp «qojaıyndardyń» kózi qalanyń shekti aýdanynan góri tirshilik qyz-qyz qaınaǵan ortalyǵyna túsip tur. Jurt osyǵan narazy. Qazirgi tańda halyqtyń shyǵarǵa jany qalmaı qorǵashtap otyrǵan Atshabar aýmaǵy sonyń dáleli.

Atshabardy súrip tastap, ornyna aýqymdy qurylys salý bastama­syna narazy qala turǵyndaryn «Urban Forum Kazakhstan» jobasy da qoldap otyr. Olar qazirgi tańda ózderi daıyndaǵan qarsylyq hatyna turǵyndardan qol jınap jatyr. «Qurylys aımaǵy, qalanyń jasyl beldeýine, ıaǵnı erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq bolyp keletin Dendro saıabaq pen Zoobaqqa janasyp salynaıyn dep tur. Demek, ondaǵan bıik ǵımarattyń qurylysy saıabaq aımaqtarynyń búkil ekojúıesin bu­zady. Sonymen qosa qala úshin aıtýly tabıǵı domınantta bolyp keletin Báıdibek bı tóbesin kólegeılep, qalanyń biregeıligine qaıtymsyz áser eted», deıdi joba ókilderi.

Al qala ákimdigi ne deıdi? Ákimdik tarapy dap-daıyn ınvestısııany paıdalanyp, qaladaǵy turǵyn úı tapshylyǵyn azaıtyp, qurylys jumystaryna jer­gilikti azamattardy tartý arqyly ju­myssyzdyqty boldyrmaımyz dep otyr.

«Bul – óte úlken joba. Joba iske asy­rylǵan jaǵdaıda ondaǵy ınves­tısııa kólemi 135 mıllıard teńge, salyqtyq jeńildikter shamamen 15 mıllıard teńgeni quraıdy. Qurylysqa jalpy 6 myńǵa jýyq adam tartylady. Al qurylys aıaqtalǵannan keıin áleýmettik jáne kommersııalyq nysandarda shamamen 2 500 turaqty jumys orny ashylady. Mektep, balabaqsha, bilim berý ortalyqtary jáne taǵy basqa nysandardy salý kózdelip otyr. Jalpy, bul keshenniń qalany odan ári damytýdaǵy áleýeti zor. Keshen Naýryz alańyn «Shymkent City» qalashyǵymen baılanystyrady jáne bul aýmaq odan ári tartymdy bola túsedi. Ippodromdy kóshirý 2018 jyly, Shymkenttiń bas jos­pary bekitilip, qalaǵa respýblıkalyq mártebe berilgen kezde josparlanǵan edi. Sol kezde jańa ıppodromnyń qurylysyna shamamen eki mıllıard teńge qajet boldy. Eger jańa ákimshilik-turǵyn úı kesheniniń jobasy maquldansa, ıppodromdy BI Group óz qarajatyna salyp beredi», deıdi qala ákiminiń orynbasary Baýyrjan Mamytalıev.

Ákimdik ókilderiniń aıtýynsha BI Group ázirge tek óz tujyrymdamasyn usyn­ǵan. Barlyǵy egjeı-tegjeıli py­syq­talǵannan keıin Shymkentte qala ákiminiń qatysýymen Qoǵamdyq tyńdaý ótkizilmek. Eger ákimdik pen ınvestor arasyndaǵy joba halyqtyń kóńilinen shyqpaı, azamattardyń kópshiligi qarsy bolsa, bastam júzege aspaıdy. Degenmen, qala bıligi jurtshylyqty atalǵan joba­nyń Shymkenttiń uzaq merzimdi damý baǵdarlamasy aıasynda qolǵa alynyp jatqandyǵyn túsinýge shaqyrýda.

Qyryq jyldan asa tarıhy bar Atsha­bardy kóshirý týraly áńgime búgin ǵana aıtylǵan joq. Bul týraly osydan biraz buryn josparlanǵan. Belgili bapker, Ońtústiktegi at sportynyń janashyry, «Qulager» kókpar komandasynyń jat­tyqtyrýshysy Ǵanı Ahmetbaev osylaı deıdi.

«Osy salada júrgen maman retinde ákimniń qabyldaýynda bolǵanymda jóndeý kórmeı, tozyǵy jetken At­sha­bardyń jaı-kúıin aıttym. О́z kezeginde qala ákimi BI group kompanııasy ókilderimen kezdesip, olardyń Atshabar aýmaǵyndaǵy jobasyna qatysty usynystaryn tyńdaǵanyn jetkizdi. BI group kompanııasy ákimdik­pen kelisimge kelip, joba qoldaý taýyp jatsa, qazirgi Atshabardyń ornyna tur­ǵyn úı qurylysyn júrgizýge nıetti eken­dikterin tilge tıek etti. Sonymen qatar shahar basshysy ınvestorlar qalanyń bas jospary boıynsha belgi­lengen aýmaqqa jańa zamanǵa saı Atshabar salyp berýge ýáde bergenin aıtty», deıdi Ǵanı Ahmetbaev.

Belgili bapkerdiń aıtýynsha 2013-2014 jyldary Atshabarda birneshe at ólgen. Sebebi Atshabar oıpańda or­na­lasqan. Qala deńgeıinen 8 metr tómen. Bul degenińiz – Atshabarda jaz­da óte­tin jarystar men kókparǵa keri áser etedi. Jel tımeıdi. Atshabar qazan­dyq sekildi. Ystyq kúnde aýa aýys­paǵan­nan keıin kókparǵa túsken attyń, báı­gege shapqan júıriktiń tynys alýy qıyn­daıdy eken. Sonyń saldarynan dem jetpeı qulaý, tipti ólip ketý jaǵ­daılary da tirkelgen.

Osydan soń at sportynyń, kókpar­dyń ardagerleri jınalyp, sol kezdegi bas­shylarǵa usynys jasaǵan. О́kinishke qaraı, másele qarjyǵa tirelip, osy ýaqytqa deıin sozylypty. Al BI group qurylys kompanııasynyń usynysy olar­dyń oıyn dóp basqan.

Alaıda buǵan múlde qarsy pikir de bar. Tabıǵat janashyrlary Atshabar ornyna turǵyn úı keshenin salý qala ekologııasyna keri áserin tıgizedi degen oıda.

«Keıbir múddeli adamdar «Atshabar eskirdi, sasyq, attar ólip jatyr», dep ornyna turǵyn úıler qurylysyn júrgizeıik deıdi. Jaraıdy delik, dál sol logıkamen erteń qalanyń qaq ortasyndaǵy Abaı saıabaǵy tozǵan kezde, «Abaı saıabaǵy tozǵan, tozǵan saıabaq kimge kerek» degen jeleýmen alpaýyt qurylys kompanııa­lary atalǵan saıabaqty óz esebimizden qala syrtyna salyp bereıik, al onyń terrıtorııasyna «áleýmettik (qymbat) JK» salaıyq degen usynystar bolsa she?!. Atshabar aýmaǵyna turǵyn úı salý tıimsiz. Báı­di­bek bı dańǵylynda qazirdiń ózinde kólik aǵyny shamadan tys. Kúni erteń Shymkent City paıdalanýǵa berilgende ne bolmaq?. Bul óz kezeginde aımaqtyń ekojúıesi úshin qosymsha stress bolady», deıdi zańger, tabıǵat janashyry Maqsat Elibaı.

Taǵy bir eskeretin jaıt, qazirgi eski Atshabardyń uzyndyǵy – 1600 metr. Bul qazaqı attarǵa, tól sportymyzǵa saı kelmeıdi. Máselen, alaman báıge 30-35 shaqyrymǵa sozylady. Al uzyndyǵy 1600 metr jerde 35 shaqyrymǵa at ja­rystyrý degen ońaı sharýa emes. Qa­zirgi ıppodromda alaman ótkizý qıyn. Qarapaıym 16 shaqyrymdyq top báıgeni ótkizgenniń ózinde at 10 ret aınalýy kerek. Al jańa­dan salynatyn At­shabar sheńberiniń uzyn­dyǵy 2,4 nemese 3 sha­qyrym bolady dep jobalanǵan kórinedi.

Degenmen, eski Atshabarǵa boıy úırenip qalǵan qala turǵyndary shahar shetindegi jańa alańnan góri osy aımaq yńǵaıly dep sanaıdy. Tipti, shahardyń osynaý tarıhı ornyna ǵımarat salmaı-aq, týrıstik ortalyqqa aınaldyryp, ulttyq qundylyqtardy nasıhattaýdy suraǵan turǵyndardyń qarasy qalyń.

El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev­tyń «Estıtin memleket» tujy­rym­damasyna saı halyqtyń pikirin tyńdap, sol negizde taldap, saralap, sheshim qa­byldaý jergilikti bı­lik­tiń mindeti. Endeshe, BI group kompanııasynyń zamanaýı turǵyn úı qalashyǵyn salý týraly jobasyna qarsylar men qoldaýshylardyń ýájin saralaı otyryp, qala ákimdigi bul qoǵamdyq talqylaýǵa bir núkte qoıady dep úmittenemiz.

Túıin:

Atam qazaqta «Atadan mal qalǵansha, tal qalsyn» degen qanatty sóz bar. Shym­­­kenttiń arǵy-bergi tarıhynda osy na­qyldyń mánin túsinip, paıymyna bar­ǵan qoǵam qaıratkeri Asanbaı Asqarov bolsa kerek. Ońtústikti bas­qaryp turǵan jyldary saldyrǵan Den­drosaıabaq búgin­de qalanyń aýa tazartqysh ókpesine aınal­ǵan. Qala ber­di Zoobaq, Atshabar álige deıin shahar tur­ǵyndarynyń qolaı­ly demalys aımaǵy atanyp keledi.

Anyǵynda, qalanyń burynǵy bas jospary boıynsha Atshabar aýmaǵy da Shymkenttiń jasyl aımaǵyna jatady eken. Demek, onda eshqandaı qurylys jumystary júrgizilmeýi tıis. О́kinishke qaraı, sońǵy jyldary osy jasyl aımaq­tyń birshama bóligi qaltalylardyń men­shigine ótip ketken. Bir ǵana mysal, 2007 jy­ly satylyp ketken Shymkent Zooba­ǵy­nyń shaǵyn aýmaǵy týraly daýly má­seleni jurtshylyq taǵy da talqyǵa salýda.

Siz ne deısiz?

Shyńǵys Muqan,

Shymkent qalasy ákiminiń birinshi orynbasary:

– Ippodromdy kóshirý týraly másele osydan eki jyl buryn máslıhatta bekitilgen eken. Alaıda 2-4 mlrd teńge qarjy qajet bolǵan soń bul keıinge qaldyrylǵan. Jalpy, Atshabardyń sanıtarlyq talapqa saı emestigi, ıaǵnı 50 shaqty jylqy ustaıtyn bolsa, onyń araqashyqtyǵy saqtalýy qajet deıtin talap taǵy bar. Atshabardyń janyndaǵy 52 gektardy alyp jatqan zoobaqtyń búginde 30 gektary ǵana qalǵanyn, 22 gektar jer kezinde satylyp ketkenin de esten shyǵarmaǵanymyz jón. Sondyqtan at shabatyn aımaq tarlyq etedi eken.  BI Group kompanııasynyń basshylyǵy óziniń tujyrymdamasyn usynǵanda ákim olarǵa «4 mlrd teńge bolatyn jańa ıppodromdy salyp berýge kelisesizder me?» dep suraǵan. Alǵashynda oılanǵanymen, keıin bul shartqa kelisti. Odan soń turǵyn úı salynatyn aýmaqqa mektep, emhana kerek ekenin eskertip, «muny da salyp beresizder me?» dep surady. Kompanııa bul talaptarǵa da kelisip otyr. Odan bólek, sol jerdegi  turǵyndar serýendep júretin «Tulpar» kóliniń aýmaǵyn abattandyryp berýdi de mindettedi. Árıne munyń barlyǵy da kompanııanyń usynysy. Sheshim tolyq shyqqan joq. Sondyqtan ázirge baıbalam sala berýge bolmaıdy, qoǵamnyń pikiri eskeriledi.

О́mir Shynybekuly,

tarıhshy, ólketanýshy:

– Salynǵanyna 40 jyldan asqan ıppodrom moraldyq turǵyda da, fızıkalyq turǵyda da eskirip, búgingi kúnniń talabyna jaýap bere almaı otyr. Ejelgi ózenniń keýip ketken arnasynda ornalasqan ıppodrom teńiz deńgeıinen shamamen 485 metr, al álgi kepken ózenniń jaǵalaýynyń bıiktigi teńiz deńgeıinen 525 metr bıikte, ıaǵnı ıppodrom ornalasqan jerden 40 metrdeı bıikte tur. О́zenniń arnasy shyǵystan batysqa qaraı sozylyp jatyr.

Endi Shymkentte soǵatyn jelderdiń baǵytyn anyqtap kóreıik: Máselen,  soltústik-shyǵystan («Shaqpaq» jeli) jáne ońtústik-batystan soǵady... Iаǵnı eki baǵyttan da ózen arnasyna kólbeý soqqan jel  jylqylardyń tezegi men teriniń ıisi, kún sýytqanda kómir jaǵatyn jeke turǵyn úı sektorynan shyqqan tútindi dál osy qazanshuńqyrǵa jınaıdy. Bul attarǵa da, adamdarǵa da zııan. Eger sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptarymyz eýrostandartqa kóshse, myna jerdegi sanıtarlyq-tazalyq jaǵdaıy oǵan jaýap bere almaıdy. Sondyqtan ıppodromdy basqa jerge kóshirý – zaman talaby.

Túbi ıppodrommen irgeles turǵan zoobaqtyń da jerin dendrosaıabaqqa berip, zoobaqty jel tıetin tegis jerge kóshirý kerek. Osyǵan qatysty ekinshi másele, qalamyzǵa kelip jatqan elimizdegi asa iri BI Group qurylys kompanııasy osy jerdi úı salý úshin surap jatsa berý kerek.

Baqytjan Áshirbaev,

Qazaqstan Sáýletshiler odaǵynyń vıse-prezıdenti:

– Shymkenttiń bas jobasyn buzǵan adam zań boıynsha jaýap berý kerek. Al Bas jospar boıynsha, Shymkentte

3 myń gektar jerde kópqabatty úılerdiń soǵylýyna jer daıyndalyp qoıylǵan. Eger sol jerlerde kópqabatty úıler soǵylsa, 24 mıllıon sharshy metr baspana salynbaq. Demek, onda mıllıonnan astam turǵyn qonystanady degen sóz. Múmkin qazirgi ákimderge Atshabar (ıppodrom) kerek emes shyǵar. Kóp qarajatty talap etedi. Biraq sol Atshabardy saıabaqqa aınaldyrýǵa nemese burynǵydaı etnoaýyl kúıinde qaldyrýǵa bolatyn edi.

 Shymkent