Qoǵam • 24 Qyrkúıek, 2020

Senator: Qapyda tutqynǵa túsken jaýyngerler aqtalýy kerek

19 ret kórsetildi

Parlament Senatynyń depýtaty Álimjan Qurtaevtyń Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri A.Mamınge joldaǵan depýtattyq saýalynda qapyda tutqynǵa túsken, jat jerde kóz jumǵan birneshe júz myńdaǵan qazaqstandyq jaýyngerlerdi Uly Jeńistiń 75 jyldyǵyna oraı aqtaý máselesin kóterdi, dep habarlaıdy Egemen.kz.

Olardyń biri soǵys qurbany, ómiriniń sońyna deıin týǵan jerinde aqtalmaǵan Álim Almat bolatyn. Ol 1939 jyly qyzyl ásker qataryna shaqyrylyp, 1941 jyly elge qaıtar kezde soǵys bastalyp ketedi. Maýsym aıynyń sońynda Á.Almat dıvızııadaǵy 560 adammen birge tutqynǵa túsedi. Biraq qazaqtyń birtýar perzenti Mustafa Shoqaıdyń jary Marııa Shoqaıdyń kómegimen tutqynnan bosap shyǵyp, mýzyka ýchılıshesine oqýǵa qabyldanady. Talantty mýzykant áýeli Parıjdegi konservatorııada oqıdy, keıin túrik elshiligi arqyly Túrkııa azamattyǵyn alady. Sol elde qaıtys boldy.

«Bul bir adamnyń taǵdyry. Mundaı adamdar júzdep, myńdap sanalady. Qorǵanys mınıstrliginiń bergen málimeti boıynsha, Qazaqstannan soǵysqa attanǵan azamattardyń sany – 1 196 164 adam. Sonyń ishinde 322 462 adam maıdanda kóz jumǵan. Soǵystan oralǵandardyń sany – 595 153 adam, al soǵystan oralmaǵandardyń sany – 601 011 adam. Demek, Álim Almatpen taǵdyrlas 600 myńnan astam adam bar degen sóz.

Hatymyzdy ázirleý barysynda Uly Otan soǵysyna qatysýshylardyń naqty sanyn bilmek bolyp, Qorǵanys jáne Ishki ister mınıstrligine, Ulttyq qaýipsizdik komıtetine suraý salyp, hat jazdym. Jaýdyń tutqynynda bolǵan qazaq jaýyngerleriniń aqtalǵan jáne aqtalmaǵandarynyń sany jóninde aqparat alý úshin quzyrly mekemeler syrǵytpa jaýap jazyp, bir-birine siltedi. Ishki ister mınıstrliginiń jaýabynda arhıvtik qujattardyń qupııa bolyp tabylatyny aıtylǵan. Sonda biz tutqyndardyń taǵdyryn kimnen jasyryp, qupııa ustaımyz? Keńestiń kelmeske ketkenine 30 jylǵa jýyqtasa da, quldyq sanadan aryla almaı, jat elde joqtaýsyz qalǵan bozdaqtarymyzdyń rýhynyń aldynda dármensizdik tanytyp otyrmyz. Álemniń barlyq elderi jeriniń tutastyǵy, halqynyń azattyǵy úshin kúresken jaýyngerlerin aqtap, memlekettik aktiler qabyldady. Sóıtip, aqıqat pen ádildikti qalpyna keltirdi.

Qorǵanys mınıstrligi soǵystan qaıtpaǵandardyń sany 601 011 adam degen derekti jarııalady. Japon, nemis, amerıkan halqy soǵysta ólgen ár soldatynyń súıegin, topyraǵyn eline aparyp, qurmettep jerleıdi.

Eger biz ádilettilik saltanat qursyn desek, soǵys tutqyndardyń barlyǵyn aqtaý týraly arnaýly qaýly shyǵaryp, memlekettik deńgeıde obektıvti baǵa berýimiz kerek», – dedi senator Á.Qurtaev.  

Sondaı-aq, depýtat bul baǵytta bizge úlgi bolarlyq isti kórshi memleket, Uly Otan soǵysynyń negizgi nysany bolǵan Reseı Federasııasy júzege asyrǵanyna nazar aýdardy.

«Reseıde 1995 jyly 24 qańtarda «Uly Otan soǵysy kezinde jáne soǵystan keıingi kezeńde qýǵyn-súrginge ushyraǵan, buryn áskerı tutqyn jáne azamattyq tulǵa bolǵan Reseı azamattarynyń zańdy quqyqtaryn qalpyna keltirý týraly» Jarlyq shyqty. Bul Jarlyq Reseı aýmaǵynda, negizinen alǵanda, keńes qolbasshylyǵynyń kinásinen tutqynǵa túsken júzdegen, myńdaǵan qurbandaryn aqtap, olardyń ar-namysyn qalpyna keltirýge jol ashty. Olaı bolsa, bizdiń de surapyl soǵysta qaza tapqan, elge orala almaǵan bozdaqtarymyzdyń esimi men erligin aqtap, tarıhı aqıqatty qalpyna keltiretin kún jetti», – dedi senator.

Á.Qurtaev osyǵan baılanysty mynadaı máselelerdi sheshýdi usyndy. Ol soǵys tutqyndaryna qatysty resmı málimetter tııanaqtalyp, bir júıege keltirilip, halyqqa ashyq qoljetimdi bolýy tıis ekenin atap ótti. Sondaı-aq, tutqynda qaza bolǵan barlyq jaýyngerlerimizdiń taǵdyryn tolyq zerttep, aty-jónin elge jarııalaý qajettigin aıtty.

Sonymen qatar senator óz Otanyn jaýdan qorǵaý jolynda kóz jumǵan, jat elderde qalǵan barlyq soǵys tutqyndaryn aqtaıtyn arnaıy qaýly shyǵaryp, memlekettik akti qabyldaý týraly oılaryn jetkizdi. Odan bólek, soǵys qurbany, qapyda jaý qolyna túsken Álim Almattyń ómiri men óner jolynan syr shertetin, jas urpaq úshin taǵylymy mol kórkem fılm túsirý týraly da usynys aıtty.

Depýtattyq saýalǵa Senat depýtattary Á.Qurtaev, M.Baqtııaruly, M.Jumaǵazıev qol qoıǵan.

Sońǵy jańalyqtar

Namysyn tý etken

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýstan qalaı qorǵanamyz?

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar