Jumyspen qamtý – basty mindet

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda atap ótken­deı, qazirgi jaǵdaıda halyqtyń jumys­pen qamtylýy men tabysyn saqtaý absolıýtti basymdyq bolýǵa tıis. Al halyq­ty jumyspen qamtý – «Eńbek» memle­kettik baǵdarlamasynyń maqsaty men mindeti. Bul baǵdarlama Elbasy Nursul­tan Nazarbaevtyń tapsyrmasy bo­ıynsha 2017 jyldan bastap iske asyp keledi. Mınıstrliktiń málimeti boıyn­sha, baǵdarlama júzege asqan jyl­dary 1 mln 200 myńnan astam adam jumys­qa ornalasqan. Degenmen bul máse­lege de qazirgi pandemııa áser etpeı qoı­ma­dy. Karantın kezinde kóptegen adam­nyń jumyssyz qalǵany belgili», dedi G.Isımbaeva.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstrliginiń esebine súıensek, 2020 jyldyń ekinshi toqsanynyń qory­tyn­dysy boıynsha jumyssyzdyq deńgeıi 5% kórsetken, al jumyssyzdar sany 0,2% ósip, 454 myń adamǵa jetken. Osyǵan baılanysty Gúlmıra Isımbaeva Úkimettiń basty mindeti – qazaqstandyqtardy turaqty jumyspen qamtamasyz etý ekenin basa aıtty.

«Baǵdarlamanyń oryndalý barysynda depýtattar tarapynan biraz syn-eskertpeler aıtylǵan edi. Ásirese baǵ­dar­lamaǵa baǵyttalǵan kóptegen qarajattyń jumsalýynyń tıimdiligi máselesi kóte­rildi. Jalpy, 2011 jyldan bastap ju­mys­qa ornalastyrýdy qamtamasyz etýge shamamen 1 trln teńge bıýdjet qara­jaty bólindi. Biraq jumyssyzdyq aıtar­lyq­taı azaıǵan joq jáne depýtattar osy qarajattyń tıimdi jumsalýyna birneshe ret Úkimettiń nazaryn aýdardy», dedi vıse-spıker.

8 aıda 238 myń jańa jumys orny

Kún tártibindegi taqyrypty talqylaý úshin depýtattar aldynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov sóz aldy. Nátıjeli ju­myspen qamtýdy jáne jappaı kásip­kerlikti damytýdyń 2017-2021 jyl­dar­ǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵ­dar­lamasyn iske asyrý sheńberinde jańa jumys oryndaryn qurý týraly baıandaǵan mınıstr koronavırýs pandemııasy men jańa ekonomıkalyq jaǵdaıda halyqty jumyspen qamtamasyz etýge erekshe basymdyq beriletinin alǵa tartty. Baǵdarlamany júzege asyrý arqyly jumyssyz jáne ózin jumyspen qamtyǵan halyqty turaqty jumyspen qamtýǵa, jańa jumys oryndaryn qurýdy qoldaýǵa múmkindik týady.

«2017 jyldan beri baǵdarlamaǵa 2 mıl­­lıonnan astam adam, onyń ishinde bıyl 430 myń adam qatysty. Baǵdar­la­manyń alǵashqy baǵyty boıynsha 394 myń adamdy úsh komponent: tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynda, qysqamerzimdi kýrstarda jáne de «Bıznes Bastaý» jobasy boıynsha kásipkerlik negizderine oqytý qarastyryldy. Ekinshi baǵyt sheńberinde 111 myń adamǵa kásipkerlikti damytýǵa kómek kórsetildi. Úshinshi baǵytta sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna ornalastyrý jáne halyqtyń eńbek utqyrlyǵyn arttyrý arqyly 598 myń adam jumyspen qamtyldy», dedi B. Nurymbetov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, mıkrokredıtter jáne granttar berý arqyly ózin ju­mys­pen qamtyǵan jáne jumyssyzdar qatarynan kásipkerlerdi qalyptastyrý 153 myń turaqty jumys ornyn qurýǵa sep­tigin tıgizdi, onyń ishinde mıkrokredıt pen grant alýshylar qosymsha 42 myń jumys ornyn ashty.

46 myń qatysýshy 8 myń AEK-ke de­ıingi mólsherde kredıt aldy. Olarǵa jeńildetilgen jaǵdaı jasaldy. Mık­ro­kredıt alýshylardyń sany úsh jylda 2,5 ese, qosymsha jumys oryndarynyń sa­ny 5 ese ósti. Alǵash ret mıkrokredıt alý­shylardyń 63%-y óz bıznesterin ashty.

Al grant mólsheri 200 AEK-ti quraıdy, qazir ol 555 myń teńgege teń. 65 myń adam grant aldy, onyń 56 myńy jeke kásipker retinde tirkelip, salyq tóleı bastady ári saqtandyrý jáne zeınetaqy júıelerine endi.

«Baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń ese­binen shaǵyn jáne orta bıznes sala­syn­daǵy jumyspen qamtýdyń ósý úlesi 11%-dy qurady. Ekonomıkaǵa qosymsha oń áser shyǵarylatyn ónimniń jylyna shamamen 73,7 mlrd teńgege ósýimen baǵalanady», dedi B.Nurymbetov.

Sonymen qatar 2020 jyly jumys oryndaryn qurý qarqynyn basqa mem­lekettik baǵdarlamalar sheńberinde ustap turý múmkin boldy. 8 aıda 238 myń jumys orny quryldy. Bul iske «Nur­ly jol» (117 myń), «Nurly jer» (28 myń), «Sıfrly Qazaqstan» (25 myń) baǵdar­la­malary eń kóp úles qosqan.

Ýaqytsha jumys jastarǵa tıimdi

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri jumys­syz­dyqtan áleýmettik qorǵaý arqyly halyqtyń nysanaly toptary úshin memleket sýbsıdııalaıtyn 586 myń ýaqytsha jumys orny qurylǵanyn habarlady.

Osylaısha jastar praktıkasy aıasynda bilim berý uıymdarynyń 115 myń túlegi jumyspen qamtyldy. Onyń 54%-y tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń, al 40%-y joǵary oqý oryndarynyń túlekteri. JOO men TjKB-niń árbir onynshy túlegi 69,5 myń teńge jalaqy alyp, osy qoldaý sharalarymen qamtylǵan. Praktıkadan ótken túlekterdiń jartysy ony ótken jerinde turaqty jumysqa ornalasýda.

84 myń adam áleýmettik jumys oryndaryna jumysqa ornalasty, olar – negizinen kópbalaly analar, múmkindikteri shekteýli, bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosap shyqqandar, jetim balalar, zeınetaldy jastaǵy adamdar. 12 aıda 65,6 myń teńge ortasha jalaqynyń 35,6%-y sýbsıdııalanady. Sodan keıin 68%-y turaqty jumysqa ornalasady.

Úsh jyldan astam ýaqyt ishinde qo­ǵam­dyq jumystarǵa 387 myń adam jiberildi. Bul belgili bir sebeptermen óz betinshe bos jumys oryndaryna tu­ra almaǵan azamattar. Qoǵamdyq jumys­tar­daǵy ortasha jalaqy 57,4 myń teńgeni qu­raıdy. Qoǵamdyq jumystarǵa qatysýshy­lar­dyń 61%-nyń tek orta bilimi bar, 75%-y jumyssyz, shalǵaı aýyldarda tura­dy. Bul adamdar turaqty jumysqa orna­las­qanǵa deıin jumyssyzdar esebinen shyǵa­rylmaıdy.

«Jumys oryndaryn sýbsıdııalaý eń­bek naryǵyndaǵy jaǵdaıǵa jedel já­ne ıkemdi áreket etý quraly retinde tanyl­dy. Osy tetikti qoldana otyryp ju­myspen qamtýǵa járdemdesý jáne ká­sipkerlikke tartý arqyly jalpy 739 myń jumys orny quryldy, onyń 153 myńy – turaqty jáne 586 myńy – ýaqytsha. 2017 jyldan 2019 jylǵa deıingi kezeńde turaqty jumys oryndarynyń sany 7 ese ósti», dep atap ótti mınıstr.

Ol sonymen birge Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi «Eńbek» baǵdarlamasynyń quraldaryn únemi jetildirip otyratynyn atap ótti.

«Máselen, biz eńbek ótili joq jastardy jumysqa ornalastyrý úshin «Alǵashqy jumys orny» jobasyn júzege asyryp jatyrmyz. Taǵy bir bastama – «Urpaqtar kelisimsharty», bul zeınetkerlikke shyǵatyn mamandardyń alty aı boıy óz tájirıbesi men jumys ornyn jańa kadrlarǵa «tabystaýy». Biz sonymen qatar múmkindigi shekteýli adamdardy ataýly jumyspen qamtýdy júzege asyramyz. Bul rette 3115 adam turaqty jumysqa, 6877 adam ýaqytsha jumysqa ornalastyryldy», dedi B.Nurymbetov.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstri pandemııadan týyndaǵan ja­han­dyq daǵdarys jalpy álemdik ekono­mıkaǵa aıryqsha keri áser etkenin basa aıtty.

«Úkimet Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha halyqty qoldaý jáne ekonomıkany turaqtandyrý boıynsha shuǵyl sharalar keshenin qabyldady. Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan kiristi joǵaltqany úshin bir eń tómengi jalaqy mólsherindegi áleý­met­tik tólem – 16 naýryz jáne 11 mamyr aralyǵyndaǵy tótenshe jaǵdaı kezeńinde 4,6 mln adamǵa, 5 shilde men 17 tamyz aralyǵynda karantındi kúsheıtý kezinde 2,4 mln adamǵa taǵaıyndaldy. Shyǵystardyń jalpy somasy 475 mıllıardtan astam teńge boldy. Halyqtyń áleýmettik osal toptaryna, onyń ishinde jumyssyzdarǵa azyq-túlik, turmystyq jıyntyq retinde 2 AEK kóleminde tólem júrgizildi. Mundaı tólemdi naýryz-mamyr aılarynda 1 mln adam, al shildede 1,1 mln adam aldy», dedi ol.

Áleýmettik qoldaý sharalarymen qatar Jumyspen qamtýdyń jol kartasy da salany ilgeriletýge aıtarlyqtaı úles qosty, bul jerde jobalardy iske asyrýǵa 1 trln teńge bólingen.

«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy 179 myń adamǵa jumys taýyp bergen. Olardyń ortasha jalaqysy 130 myń teńgeni quraıdy. Baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń otbasy múshelerin eskere otyryp, 700 myńǵa jýyq adam kirispen qamtamasyz etildi. Shaǵyn jáne orta bıznestiń 19 myń sýbektisi 370 mlrd teńgege tapsyrys aldy, bul 114 myń jumys ornyn saqtap qalýǵa múmkindik berdi. Sonymen qatar Jol kartasy jobalaryn iske asyrý bolashaqta 100 myńnan astam turaqty jumys ornyn ashýǵa negiz bolady», dedi mınıstr.

Jol kartasy daǵdarys kezeńinde halyqty jumyspen qamtý jáne tabys­pen qamtamasyz etýden basqa áleý­mettik, kommýnaldyq jáne kólik ınfra­qu­rylymynyń jóndelgen jáne jańa nysandary túrinde bolashaq úshin áleýmettik qor qalyptastyrýda. Bul 3 aýysymdy jáne apatty mektepter, bilim berý, den­saýlyq saqtaý, aýyl turǵyndarynyń taza aýyzsýǵa qoljetimdiligi, sýarmaly, jaıylymdyq jerlerdiń aýmaǵyn ulǵaıtý jáne aýyldyq eldi mekenderdi gazdandyrý sııaqty túıtkildi máselelerdiń bir bóligin sheshýge múmkindik beredi.

B.Nurymbetov óz sózinde pandemııa kezinde eńbek naryǵyna tónip turǵan qaýip-qaterlerdi de atap ótti.

«Pandemııanyń eńbek naryǵy úshin qaterleri men teris áserleri áli de bar. Bizdiń baǵalaýymyz boıynsha, eger de koronavırýstyń ekinshi tolqy­ny sebebinen qatań shekteý sharalary qaıta engizilgen jaǵdaıda 2 mln 200 myń­nan astam adam qoldaýǵa muqtaj bolýy múmkin. Boljam boıynsha jumys­pen qamtylǵan halyqtyń jartysyna jýyǵy nemese 4 mln adam jumys rejimin saqtap qalady. Negizinen bul aýyl sha­rýa­shylyǵy, qurylys, óndiris jáne den­saýlyq saqtaý salasyndaǵy qyzmet­ker­ler. Úshten biri nemese 2,5 mln adam qashyqtan jumys isteıdi. 2 mln adam­nyń jumys ýaqyty qysqarýy múmkin, olar aqyly nemese aqysyz demalysqa shyǵýy yqtımal. Bul – saýda, kólik jáne tamaqtaný salasynda qyzmet etetinder. Baǵalaý boıynsha 162 myń adamnyń jumyssyz qalýy da múmkin», dedi baıandamashy.

Mınıstr sóziniń sońynda, COVID-19 pandemııasy men karantındik shekteý sharalaryn qaıta engizý qaýpi seıil­megen jaǵdaıda Úkimet memlekettik baǵdar­lamalar sheńberinde halyqty jumyspen qamtamasyz etý jáne jumys oryndaryn qurý boıynsha jedel jáne júıeli sharalardy qabyldaýǵa daıyn ekenin atap ótti.

Basym baǵyttar anyq

Jıyn barysynda Májilis depýtattary Birjan Nurymbetovke halyqty jumyspen qamtý máselesine qatysty suraqtaryn qoıyp, pikirlerin bildirdi.

Solardyń qatarynda depýtat Saýytbek Abdrahmanov mınıstrliktiń jumys baǵytyna baılanysty tilegin bildirip, bıyl ashylǵan jańa jumys oryndary jaıly tolyǵyraq surady.

Bul suraqqa jaýap bergen Birjan Nurymbetov jańa jumys oryndaryn ashýda úsh salaǵa basymdyq berilgenin atap ótti. Joǵaryda aıtylǵan 238 myń orynnyń jartysy, naqtyraq 56%-y qury­lys, aýyl sharýashylyǵy, kóterme jáne  bólshek saýda salalarynda ashyl­ǵan. О́ńirlerdiń bólinisinde Almaty qalasy, Almaty, Qaraǵandy, Jambyl ob­lystary alda. Bul – 8 aıdyń qory­tyn­dysy. Memlekettik baǵdarlama bo­ıynsha qurylǵan jumys oryndarynyń esebi jergilikti oryndar arqyly jáne mınıstrliktiń aqparattyq júıesinde eseptelip, saralanady. Sondaı-aq ol zeınet­aqy jarnalary arqyly tekseriledi. Bul resmı qorytyndy bıylǵy jyldyń birinshi jáne ekinshi toqsanynyń nátıjesinde shyǵarylǵan.

Májilis depýtaty Fahrıddın Qara­taev múmkindigi shekteýli jandardyń jumysqa ornalasýyndaǵy máselelerge toqtalsa, B.Nurymbetov múmkindigi shekteýli jandardy jumysqa ornalas­tyrý mınıstrlik úshin asa mańyzdy mindetterdiń biri ekenin atap aıtty.

«Vedomstvo osy másele boıynsha keshendi usynystardy, zań jobasyn ázirledi. Qazir qoǵamdyq talqylaýdan ótip jatyr. Onyń ishinde tek jumysqa ornalastyrý ǵana emes, múmkindigi shekteýli jandardyń jalpy ekonomıkalyq belsendiligin arttyrý qarastyrylyp otyr. Onda ońaltý, eńbek naryǵyna daıarlaý, oqytý, jumysqa qabyldaýǵa qatysty tustary bar», dedi mınıstr.

Sonymen qatar Májilistiń Áleý­mett­ik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Beıbit Mamraevtyń aıtýynsha, «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda qurylǵan turaq­ty jumys oryndarynyń úlesi 16% ǵana. Qalǵany – ýaqytsha jumys oryn­dary. Al aýyldyq jerlerde bul kórsetkish, tipti tómen. Bul aýyldaǵy naryq kóleminiń shekteýliligine, ónim men ót­kizýdiń arasyndaǵy sheshilmegen máse­lelerge jáne eńbek daǵdylary deńgeıiniń tómendigine baılanysty. Depý­tat osy máselege aıryqsha nazar aýdarý qajettigin alǵa tartty.

B.Mamraevtyń pikirinshe, 80 myńdaı jumys ornynyń áli bos turǵandyǵynyń sebebin anyqtap, bul baǵyttaǵy jumysty jandandyra túsý kerek.

Úkimet saǵatynda talqylanǵan máseleler boıynsha depýtattar tıisti usynymdar qabyldaıtynyn jetkizdi.