Rýhanııat • 26 Qyrkúıek, 2020

Oralda Juban Moldaǵalıevke eskertkish ashyldy

127 ret kórsetildi

Búgin Oral qalasynda aqyn Juban Moldaǵalıevke eńseli eskertkish ashyldy, dep habarlaıdy Egemen.kz.

Aqynnyń 100 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan sharalardyń ishindegi eń eleýlisi – Oral qalasyndaǵy Juban saıabaǵynda ornatylǵan eńseli eskertkish boldy. Aqynnyń qoladan quıylǵan tutas tulǵasyn astanalyq sáýletshiler Serik Rústambekov pen Erbol Zııabekov somdap shyǵypty. Buryn dál osy jerde turǵan aqyn bıýsti Oral qalasyndaǵy Juban Moldaǵalıev atyndaǵy №2 orta mektep ǵımaratynyń aldyna kóshirilgen eken.

L

Saltanatty sharaǵa Qazaqstan Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet, orynbasary Mereke Qulkenov, aqyndar Júrsin Erman, Svetqalı Nurjan, Janarbek Áshimjan t.b. qalamgerler alys-jaqynnan arnaıy kelipti. Qazaqstannyń Halyq artısi, Qazaqstannyń Eńbek Eri Asanáli Áshimov, ánshi-kompozıtor Altynbek Qorazbaev ta toı ortasynan tabylǵan. Aqynnyń jary, jasy toqsannan asqan Sofııa Málikqyzy Jubannyń ǵasyrlyq toıyna qatysý úshin erekshe kútingenin, aýyryp qalýdan saqtanyp, eshkimmen aralaspaı, úıge eshkimdi keltirmeı daıarlanǵanyn aıtyp, aqyn ulyn dáriptegen jerlesterine aq shashty basyn ıdi.

Aqynnyń ǵasyrlyq toıyna El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ta quttyqtaý hat jibergen eken. Ony Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev kópshilik aldynda oqyp berdi.

J

«Qadirli qaýym, ardaqty aǵaıyn! Bıyl qazaqtyń aqıyq aqyny, halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Juban Moldaǵalıevtiń týǵanyna 100 jyl tolyp otyr. Juban Moldaǵalıev tól ádebıetimizdiń kókjıegin keńeıtýge ólsheýsiz úles qosqan qarymdy qalamger. Ol ultjandylyq pen otansúıgishtiktiń ozyq úlgisin kórsetip, eline adal qyzmet etken qoǵam qaıratkeri. Asa kórnekti aqyn elimizdiń birqatar negizgi basylymdaryn, Jazýshylar Odaǵyn basqaryp, ádebıet pen aqparat salasyn damytý jolynda aıanbaı eńbek etti. Juban Moldaǵalıev Otanǵa degen ystyq mahabbat pen erekshe súıispenshilikke toly týyndylary arqyly tutas halqymyzdyń rýhyn asqaqtatty. Ásirese onyń «Men qazaqpyn» atty poemasy qanymyzǵa sińgen asyl qasıetterdi dáripteıdi. Sondaı-aq qazaqtyń namysyn janyp, birlikke shaqyrady, eldikke úndeıdi. Halqymyz Juban Moldaǵalıevtyń qoǵamdy damytýǵa jáne memleketimizdi órkendetýge sińirgen eńbegin eshqashan umytpaıdy. El tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan birtýar perzenttiń ónegeli ómiri óskeleń urpaqqa áli talaı úlgi bola beredi dep senemin» delingen Memleket basshysynyń jedelhatynda.

- Aq Jaıyqtyń topyraǵynan túlep ushyp, Alashtyń aspanynda qyran bolǵan, óleńi Qazaq deıtin halqyna uran bolǵan Juban aǵamyzdyń eńseli eskertkishi qutty bolsyn! Bul eskertkish osyndaǵy Syrym men Abaıdyń eskertkishine serik bolyp, qalaǵa kórik berip tur. Bul jer urpaqtardyń táý etip, taǵzym etip keletin oryn bolsyn. Bul jáı eskertkish emes, naızaǵaı poezııaǵa ornatylǵan eskertkish, bul qazaqtyń ar-namysyna ornatylǵan eskertkish. Osy eskertkishti ornatyp otyrǵan azamattarǵa, urpaqtaryna, jerlesterine Qazaqstan Jazýshylar Odaǵynyń atynan myń rahmet aıtqym keledi, - dedi óz sózinde Qazaqstan Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet.

«Tastaıtyn talaı óleń jazyp búgin,

Bilmeımin ólimińe jazyqty kim?...

О́zińdi ójet qazaq dep júrgende,

Sezbeppiz júregińniń náziktigin.

 

Deımiz-aý erte úzildi beker demiń,

Bir jyrlap myna ómirdi keter me ediń,

Soǵystyń tórt jylyna tótep berip,

Bir kúnin Jeltoqsannyń kótermediń.

 

Aqynǵa jaraspaıdy óldi degen,

Qaldy ma laılanyp móldir óleń.

Júregiń jazylar me ed kórseń eger

Kók týyn erkindiktiń jelbiregen!»dep jyrlaǵan aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Aqushtap Baqtygereeva ortaǵa shyǵyp, Jubannyń osy eskertkishi osy jerde qasqaıyp turǵanynyń ózi Táýelsizdiktiń arqasy ekenin eske aldy.

...Áli esimizde, toqsanynshy jyldary osy saıabaqta, dál osy tusta komdıv Chapaevtyń gıpsten jasalǵan bıýsti turǵan edi. Oral qalasynda, kóshede qazaqylyqtyń ıisi az kez. Osy jerge Juban aqynnyń keýde músinin ornatý jóninde ákimdik sheshiminen qulaǵdar bolǵan bir top qatty qarsylyq kórsetti. Qalalyq máslıhatta da memleketshil depýtattardyń sany az, aýmaly-tókpeli, qıyn kezder edi. Keıin Juban bıýsti ornaǵan soń «eskertkishti búldirip kete me» dep ultshyl qazaqtar alańdady... Qudaıǵa shúkir, Táýelsizdik alǵanymyzǵa otyz jylǵa taqap, tabanymyz búrlendi, sózimiz irilendi.

- Ultyn súıgen ulyn ulyqtaıtyn halyq bul eskertkishti qashannan kútti. Bul Juban osy tas músinimen de talaı nárseni aıtady. О́ıtkeni oǵan shyndyq úshin basy kesilgen Mahambettiń ómiri úlgi edi. Jesir ananyń tárbıesin kórgen jetim bala ósip, ónip, Uly Dalanyń qyran jyrshysy atandy. Onyń jyrlary ár qazaqqa rýh berip, namysyn janyp turary sózsiz! Toı toıǵa ulassyn, halaıyq! – dedi Aqushtap Baqtygereeva.

Sáýletti músinniń avtory Serik Rústambekov «Men úshin osy tarıhı iske qatynasý asa mańyzdy boldy» deıdi.

- Juban Moldaǵalıev syndy uly aǵanyń kózin kórip, uly Qýanyshpen kóp jyl birge júrip edik. Qýanysh ta Qazaqstan sáýlet óneriniń damýyna ózindik iz qaldyrdy. Kóp jyl Qazaqstan Sýretshiler Odaǵynda tóraǵanyń orynbasary boldy. Táýelsizdiktiń tańsári jyldary óner men mádenıet ıeleri qıyn jaǵdaıǵa qalǵanda túrli art-jobalar uıymdastyryp, sáýletshilerdiń basyn qosyp, naryqtyń qıyndyǵynan alǵash jol tapty. Sonyń arqasynda kóptegen sýretshi nanyn taýyp jep, tipti baıyp ta ketti. Aqyn tárbıesiniń paıdasyn kórgenderdiń qatarynda men de barmyn. Sondyqtan osy eskertkishti laıyq etip jasaýǵa bar kúshimiz ben tájirıbemizdi saldyq. Osyndaı qıyn kezde bastamany aıaǵyna deıin jetkizgeni úshin oblys basshylyǵyna alǵys aıtamyn. Oral óńiriniń aıbaty da aıbary – Juban aǵamyzdyń dańqy arta bersin! – dedi músinshi.

Saltanatty sharada abyz jasyndaǵy Asanáli Áshimov aqynǵa eliktep jazǵan óz shyǵarmasyn oqysa, Juban Moldaǵalıevtiń 100 jyldyǵyna arnalǵan «Qııal qanaty» respýblıkalyq onlaın dýet baıqaýynyń jeńimpazy, jergilikti aqyn Saǵyntaı Bısenǵalıev te Jubannyń:

«Qonaqsyman astanalyq aqyn bop,

Bul ólkede bas ustaýǵa qaqym joq.

Qulaq berse boldy «bizdiń bala» dep

Artyq ketken eńbegim joq, aqym joq!» - dep, týǵan jer aldynda árdaıym kishireıip turatyn aqkóńil minezin eske aldy.

Juban Moldaǵalıev atyndaǵy oblystyq ǵylymı-kópshilik kitaphanada ótken sharada aqyn Aıtqalı Nárikov sóz alyp:

Tekti ǵana tartyp týar negizge,

Juban – Jaıyq, uqsatam men egizge.

Juban jyryn sanamyzǵa sińirsek,

Jaıyq baryp quıyp jatyr teńizge.

 

Oral taýdan basyn alsa Jaıyǵym,

Juban aqyn órge saldy qaıyǵyn.

Juban, Jaıyq – kindigi bir alyptar,

Alyp degen – ekeýine saı uǵym! – dep jyrdan shashý shashty.

 

Bul kúni Oral qalasynda qazaq ádebıetiniń, qazaq poezııasynyń mártebesi sharyqtaǵan kún boldy. Oblys ortalyǵynyń eń úlken dańǵyldarynyń birine Abaı esimi berildi. Oral qalalyq kitaphanasynyń №6 fılıaly kúrdeli jóndeýden keıin ashylyp, paıdalanýǵa berildi. Meımandar Qadyr Myrza Áliniń eskertkishine gúl shoǵyn qoıyp, aqyn atyndaǵy ortalyqtyń jumysymen tanysty. Osy jerde qos aqynnyń qurmetine jarııalanǵan músháıranyń qorytyndysy shyǵarylyp, jas aqyn Aıbol Islamǵalıevke bas júlde tabys etildi.

 

Sýretti túsirgen Rafhat Halelov

Batys Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Vırýs mýtasııaǵa ushyrady

Koronavırýs • Búgin, 17:27

Málik Ǵabdýllın: Zaman, tulǵa, jad

Rýhanııat • Búgin, 12:00

Atyraýdan 100 jigit áskerge attandy

Aımaqtar • Búgin, 10:35

Elimizde koronavırýstan 123 adam aıyqty

Qazaqstan • Búgin, 09:51

Uqsas jańalyqtar