Rýhanııat • 28 Qyrkúıek, 2020

Azamat beınesi alasarmaıdy

35 ret kórsetildi

Taǵdyr meni talaı tekti tulǵalarmen tabystyrdy. Qym-qýyt tirliktiń san taraý súrleýinde kóp adamdarmen jolyń túıisedi. Júreginiń kiri joq jandarmen týysasyń, al ta­banynyń búri joq pendelermen sýysasyń. Júregi jomart, keýdesi qorǵan aǵalardy ardaqtasań, al óziń izeti bólek inilerge qurmetti bolasyń. Osyndaı aıtýly azamattardyń biri – Sámıt aǵa Daldabaev bolatyn.

Sámıt aǵa 1938 jyly Qy­zyl­orda oblysy, Jalaǵash aýda­nyna qarasty qazirgi «Eńbek» aýyldyq okrýginde (burynǵy «Yntymaq» eldi mekeni) kol­hozshy-sharýanyń otbasynda dúnıe esigin ashady. 1956 jy­ly Jalaǵash qystaǵynda­ǵy orta mektepti úzdik bitirip, sol jy­ly Almaty zootehnıkalyq-mal­­dárigerlik ınstıtýtyna oqýǵa túsip, 1961 jyly mal dárigeri ma­mandyǵyn alyp shyǵady. Jol­damamen týǵan topy­raǵyna oralyp, eńbek jolyn «Te­reń­ózek» keńsharynda bas mal dá­rigeri bolýdan bastady. Ber­tin kele, ıaǵnı 1964 jyldan Syr­­­darııa aýdany­nyń bas mal dári­geri, aýdandyq mal­­dárigerlik stan­sasy basshysy qyz­metin abyroıly atqardy.

Sámıt aǵanyń eńbegi elenip, 1965 jyly Eńbekshi depýtattary Syrdarııa aýdandyq keńesi atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolyp saılansa, 1967-1974 jyldar aralyǵynda Tereńózek aýdandyq aýyl sha­rýa­shylyǵy basqarmasynyń bas­­tyǵy jáne aýdandyq atqarý ko­mı­teti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin qosa alyp júrgen. Mu­nan soń ondaǵan jyldar boıy Jalaǵash aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy, Syr­darııa aýdandyq keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy, Jańaqorǵan aýdandyq keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy, osy aýdandaǵy partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetterin atqardy. Al 1989 jyly Qy­zyl­orda oblystyq partııa ko­mıtetiniń hatshysy qyzmetine joǵarylatylsa, 1991 jyldan oblystyq keńes atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary boldy. Osydan keıin alty jyl boıy Jalaǵash aýdanynyń ákimi qyzmetin abyroımen atqardy. Aýdannan keıin oblystyq tár­tiptik keńes tóraǵalyǵyna saılanyp, bul saıası qyzmetti de minsiz atqaryp, 2003 jyldyń mamyr aıynda zeınet demalysyna shyǵyp edi.

Sámıt aǵanyń Jańaqorǵan aýdanynda on jyl boıy bas­shy­lyqta bolǵanda atqarǵan sha­rýalary shash etekten. Eń bas­tysy, aýdanda keteýi ketip turǵan kúrish sharýashylyǵy­na basa mán berildi. Sol jylda­ry basty daqyldyń ónimi osy aýdan boıynsha 35 myń tonnadan 72 myń tonnaǵa jetkizildi. Kúzdik bı­daıdyń da kólemi ulǵaıyp, alyna­tyn ónim gektaryna 27 sent­nerge deıin kóterilipti. Bu­ryn jarys kó­shiniń sońynda jú­retin aýdan Sá­keń basshylyq etken jyldary astyq tapsyrýdan kósh basynan ornyqty oryn alǵan. Aýdan aýmaǵynda tórt túlik mal basy da ar­typ, et-sút ónimderi de kóbeıgen edi.

Sákeńniń bul aýdanda bas­shy­­lyqta bolǵan jyldary áleý­mettik salada da kóp sharýa júzege asty. Syrdarııanyń sol jaǵalaýynan Túgisken kanaly qazylyp, sol kanaldyń bo­ıyn­daǵy Kelintóbe, Túgisken, О́zgent, Qojakent, Za­darııa keń­shar­­larynda jańa bilim oshaq­tary men ýchaskelik emdik oryndary tıptik jobamen salynyp, mádenıet úıleri boı kóterdi.

Elimiz táýelsizdik alǵan tus­ta­ǵy ekonomıkalyq jaǵdaıdy búginde aıtyp jetkizýdiń ózi qı­yn. Halyq­tyń hal-ahýaly tym aýyrlaǵan shaq bolatyn. Qolda qalǵan jarytymsyz tórt túlik talapaıǵa túsken, aýyl sha­rýashylyǵy tehnıkasy oılaǵan isti oryndaýǵa dármensiz edi. Aýdan aýmaǵyndaǵy sharýashy­lyqtar se­riktestikterge bólinip, ondaǵan sha­ǵyn ǵana qurylym shańyraq kótere bastady.

Osy tusta Jalaǵash aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetinde júrgen meni týǵan topyraǵym Aral aýdany ákimi qyzmetine jiberdi. Al Ja­laǵash aýdany ákimi bo­lyp Sámıt aǵa Daldabaev taǵaıyn­daldy. Sol kezdiń qıyndyǵyna qaramastan biraz isti qolǵa alǵan edik, sol bastamalardy Sákeń qoldap, jumystyń jalǵasyn tapqanyn áli kúnge maqtanysh etemin.

Aýdan eń basty tabys kózi – egin sharýashylyǵynan aımaq­ta kósh basyna shyqty. Mal sha­rýashylyǵyndaǵy túıtkilder túıini de birte-birte tarqatyla bastady. Sákeńniń bastamasy­men osynaý qıyn-qystaý kezeń­niń ózinde Syrdarııa ózeni qa­­ýipti tusynan bógelip, arnaıy arna qazylyp, darııa ja­ǵa­laýyn­daǵy M.Shámenov aýyly turǵyndarynyń qaýipsizdigi qam­­tamasyz etildi. Búginde ol «Sá­mıt arnasy» atalady. Son­daı-aq Aqqyr aýylyna aparatyn 20 sha­qyrymdyq avtokólik joly kúrdeli jóndeýden ót­kizildi.

Sámıt aǵamyzdyń ózimen syılas ta syrlas bolǵan aıtýly azamattar jaıly jazyp júretini bar edi. Alashtyń anasy atanǵan Syr eli topyraǵynda dúnıe esigin ashyp, el eńsesin kóterýde óz qoltańbalaryn qaldyrǵan qaı­ratker azamattar jaıly jaz­balary Sákeńniń «Darııa ǵumyr» atty derekti hıkaıatyna jı­naq­talyp, baspadan jaryq kórdi. «Belgili azamattardyń ónegeli ómir jolyn urpaqtarǵa ulaǵat etý – bizge paryz» deýshi edi Sámıt aǵa. Aǵanyń osynaý ıgilikti iske qolushyn sozyp, kitaptyń jaryqqa shyǵýyna qoldaý ja­saǵan Syrdyń belgili azamaty, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qy­lyshbaı Bısenov inisine degen yqy­las-izeti ózgeshe edi.

Aǵamyzdyń el aldyndaǵy eresen eńbekteri de eskerýsiz qal­maǵanyn aıtpasqa bolmas­. Sákeń «Qurmet belgisi», «Ha­lyq­­­tar dostyǵy», «Qur­met» or­­den­derimen, ondaǵan eńbek já­ne merekelik medaldarmen ma­ra­­­pattalǵan. Jetpisinshi jyl­dary «Qazaq SSR-ne eńbegi siń­gen aýyl sharýashylyǵy qyz­met­keri» atansa, 1998 jyly el Prezı­den­tiniń Jarlyǵymen «Qazaq­stan Res­pýblıkasyna eń­begi siń­gen qyz­metker» ata­ǵyna ıe boldy.

Iá, Sámıt aǵa qoǵamdaǵy qaı qu­­bylysty da zerdelep, ǵıbratty ǵu­­myr keshti. Birde aǵamyzǵa Qa­zaq­stannyń Eńbek Eri, ǵulama jazý­shy Ábish Kekilbaev «Siz izet-il­tıpatqa ábden laıyqtysyz, ómir­ge izgilik syılaǵan aqıyq aza­matsyz, tul­ǵasyz» degen edi. Biz­diń oıymyz­sha, bul es bilgen­nen sońǵy demi úzilgenge deıin elge qyzmet etip ótken qaıratker aǵamyzdyń bol­mys-bitimin dál aıshyqtaıtyn pikir.

 

Bıǵalı QAIýPOV,

Parlament Senatynyń birinshi shaqyrylym depýtaty,

 ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty

Sońǵy jańalyqtar

Elordada 1700-den astam jumys orny quryldy

Aımaqtar • Búgin, 17:30

Aralda adasqan ańshy tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 14:10

Nur-Sultanda kottedj órtenip jatyr

Oqıǵa • Búgin, 12:27

Uqsas jańalyqtar