Bıznes • 28 Qyrkúıek, 2020

SOVID-19: Bıznes ekinshi tolqyndy kótere ala ma?

25 ret kórsetildi

«Kóleńkeli» ekonomıka negizinen saýda salasynda shoǵyrlanǵan. «Atameken» UKP basqarma tóraǵa­sy Abylaı Myrzahmetov Or­talyq kommýnıkasııalar qyz­meti alańynda ótken baspasóz máslıhatynda osylaı dedi.

Sýretti túsirgen Erlan Omar, EQ

– Túrli taldaýlar júrgizildi, sonyń nátıjesine súıene otyryp, orta eseppen «kóleńkeli» bıznestiń kólemi 20-30 paıyz deýge bolady. Ol negizinen saýda salasynda shoǵyrlanǵan. Bul salada bıznes 10-15 jyl boıy tirkelmeýi múmkin. «Kóleńkeli» ekonomıkanyń barlyq sebebi belgili. Sondyqtan Úkimettiń oǵan qarsy kúresýge arnalǵan aýqymdy jospary bar, – dedi A.Myrzahmetov.

Basqarma tóraǵasy aıtqandaı, «bazar ekonomıkasy» da «kóleńkeli» naryqqa jatady. Bir jaǵynan tutynýshyǵa bazar­­­daǵy taýardyń quny arzan bolyp kóri­nedi. Árıne, tıisti salyǵy tólen­­­be­gen­dikten taýardyń quny arzan bolaty­­ny tú­sinikti. Al túptep kelgende bul Úki­met­ke de, tutynýshyǵa da úlken zalal kel­­ti­redi. Sebebi bul taýarlar tıisinshe sertı­­fıkattan ótpegen, ıaǵnı sapasy kúmándi.

Brıfıng barysynda A.Myrzahmetov «kóleńkeli» ekonomıkamen kúres sharalaryna toqtalyp ótti.

– Ony joıý úshin qolma-qol qarajat­ty azaıtý kerek. Barlyǵy banktegi esepsho­ty arqyly júrgizilip, tutynýshy men ká­sipker arasyndaǵy qarym-qatynas kar­talyq nemese sıfrly júıege kóshýi qa­jet. Sondyqtan osy turǵyda Ult­tyq bank­­tiń de sheshimi qabyldandy. Sıfr­lan­­dyrýdyń damýy «kóleńkeli» eko­no­mı­kaǵa tosqaýyl qoıýǵa yqpal etedi. Úki­­­met­tiń bul baǵyttaǵy josparyn qol­­­daı­­myz. Biz de kásipkerlerdiń tolyq sıfr­­­lyq ti­zimine kóship jatyrmyz. Qazan aıy­nyń aıaǵynda sezd ótip, onda naqty sha­ra­lardy tanys­tyramyz, – dedi A.Myrzahmetov.

Onyń pikirinshe, elimizde bıznesti retteýdiń jańa júıesin jasaýǵa bir jyl ýaqyt ketedi. Jańa júıeni jasaý barysynda Grýzııanyń, Baltyq elderiniń tájirıbesi negizge alynady.

– Memleket basshysy halyqqa Jol­daýynda barlyq prosesti qaǵazdan sıfr­ǵa kóshirýdi mindettedi. Zaman talaptaryna jaýap beretin jańa júıeni jasaýǵa bir jyl berildi. Bul uzaq ýaqyttan beri aıtylyp kele jatqan óte ózekti ári kúrdeli problema. Onyń sheshimin tabý bıznesti damytýǵa úlken serpin beredi, – dedi ol.

Brıfıngte ol koronavırýs pandemııasyna baılanysty otandyq bıznes sektory qıyn jaǵdaıǵa ushyraǵanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, 800 myń kásipker kúrdeli problemamen betpe-bet kelip, 500 myńy qyzmetin toqtatýǵa májbúr bolǵan.

– 200 myńǵa tarta kásipker áli ju­mysyn tolyqqandy júrgize almaı otyr. Máselen, qoǵamdyq tamaqtaný ny­san­daryna jumys isteýge ruqsat beril­genimen, meıramhana, dámhana jáne as­­hanalardyń 20 paıyzy qaıtadan ashyl­ǵan joq. Olar shekteý sharalaryna baılanysty jumysyn qarqyndy túrde júrgize almaǵandyqtan, shyqqan shyǵyndaryn da óteı almaıdy, – dedi palata tóraǵasy.

Sonyń saldarynan bıylǵy 8 aıda qyzmet kórsetý salasyndaǵy jumys 6,1 paıyzǵa quldyrap, IJО́ 3 paıyzǵa tómendegen. Pandemııadan birinshi kezekte qyzmet kórsetý salasy zardap shekti. Kınoteatrlar, fýd-korttar, oıyn salalary men qoǵamdyq tamaqtaný nysandary úlken shyǵynǵa batty.

«Atameken» palatasy saladaǵy ahýal­­dy bilý úshin arnaıy saýaldama júr­giz­gen. Qorytyndysynda kásip­ker­ler­diń 10 paıyzy bankrot bolýǵa jaqyn tur­ǵany anyqtaldy. Saýalda­maǵa qatysýshy­lar­dyń 30 paıy­zy qyzmet­kerler shtatyn qysqartýǵa kiriskeli otyrǵanyn aıtypty.

– Bıznestiń jaǵdaıy máz emes, Úki­met usyn­ǵan sharalardy belsendi túrde paı­dalanbasa bolmaıdy, – degen A.Myr­zahmetov koronavırýstyń ekinshi tolqy­ny kelgen jaǵdaıda bızneske áleýmettik tólem arqyly jasalatyn kómekti ulǵaıtý kerek dep sanaıdy. Aıtalyq, AQSh bıligi bıznesmenderdi naryqta saqtap qalý úshin olarǵa nól paıyzdyq mól­sher­lememen qaryz berdi. Bir aıta keter­ligi, qaryz alǵan kásipker karantın kezinde shtat­taǵy qyzmetkerleriniń 80 paıyzyn qys­qarýdan saqtap qalsa, onyń bereshegi to­lyq keshiriledi. Qazaqstan da basqa mem­le­ketterdiń tájirıbesine sú­ıe­nip, bız­nes­ke 0-2 paıyzdyq mólsher­leme­men 1-1,5 jylǵa nesıe bergeni jón. Eger kásip­­oryn jumysyn toqtatpasa, ju­mys­­­shy­­larynyń 80-90 paıyzyn saqtap qalsa, klıent­ter­diń azdyǵyna baılanys­ty tabys taba almasa, onda nesıesin keshirý kerek.

A.Myrzahmetovtiń paıymdaýynsha, koro­navırýstyń ekinshi tolqyny kelgen jaǵdaıdyń ózinde lokdaýnǵa ketýdiń qajeti joq. Eger taǵy bir-eki aı lok­daýn bolsa, bul ekonomıka úshin tym aýyr tıetinin aıtqan ol Úkimetti karantın jarııalansa da kásiporyndardyń jumysyn tolyq toqtatpaýǵa shaqyrdy.

Eki jyldan beri elimizde aýylsharýa­shylyq salasyna beriletin sýbsıdııa «Qoldaý» portaly arqyly júrgizile bastaǵan-dy. Sońǵy ýaqytta bul júıeniń tıimsiz jáne túsiniksiz jaqtary týraly pikirler jıilep ketti. A.Myrzahmetov osyǵan oraı:

– «Qoldaý» aqparattyq júıesine qatysty másele kóp. Biz bul problemalarmen jaqsy tanyspyz jáne problemalardy únemi kóterip kelemiz. «Qoldaý» qaǵazbastylyqtan arylýǵa, ashyq jumys isteýge, jerdi sıfrlandyrýǵa kómek­tesýi kerek edi. О́kinishke qaraı, daıyndyq­syz, qanatqaqty jobalarsyz, mamandar­dyń pikirimen sanaspaı, tez engizilgen kez kelgen jobada olqylyq kóp bolady. Mundaı olqylyqtar 2019 jyldan bas­taldy, bizge fermerlerden kóp shaǵym tústi. Ekinshiden, ınternet joq jerler elimizde az emes. Ásirese aýyldyq eldi mekenderdiń úshten biri ınternetsiz otyr. Sol sebepti fermerler sýbsıdııa alý úshin aýdan ortalyqtaryna baryp, óti­nimdi sol jaqtan berýge májbúr. Úshin­shiden, aqparattyq júıeni qoldaný formýlasy óte kúrdeli. Eń bastysy, bul memlekettik qyzmet, memlekettiń fer­mer­lerge kórsetip otyrǵan qoldaýy emes pe edi?! Biraq aqyly bolyp shyǵa keldi. Sol sebepti fermerlerdiń ashýyn týǵy­zyp otyr, olardyń ashýlanýy oryndy, – dedi. «Atameken» palatasy «Qoldaý» aqparattyq júıesi qoldanatyn kompanııalarmen kelissóz júrgizýge tyrysqanymen, odan esh nátıje shyqpaǵan.

A.Myrzahmetov bul memlekettiń qolǵa alǵan sharasy bolǵandyqtan, júıeniń shyǵyny da bıýdjetten ótelýi kerek dep sanaıdy. Salyq tólep otyrǵan fermerlerge bul shyǵynnyń qatysy bolmaýy kerek.

– Eger «Qoldaý» bul máseleni sheshe almasa, biz basqa jol usynamyz. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń basqa da júıeleri, aıtalyq egov bar. Men bul jaǵdaıdy Premer-Mınıstrge baıan­dadym. Úkimet basshysy Tabıǵı mono­po­­lııalardy retteý komıtetine tap­syr­­dy, zertteý júrip jatyr. Biz bir aı kó­leminde problemanyń túıini tar­qaty­lady dep úmittenemiz. Úkimet basshysy 15 qazanǵa deıin máseleni sheshýdi tapsyrdy, – dedi ol.

 

Sońǵy jańalyqtar

Elordada 1700-den astam jumys orny quryldy

Aımaqtar • Búgin, 17:30

Aralda adasqan ańshy tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 14:10

Nur-Sultanda kottedj órtenip jatyr

Oqıǵa • Búgin, 12:27

Uqsas jańalyqtar