Sýretti túsirgen Erlan Omar, EQ
– Túrli taldaýlar júrgizildi, sonyń nátıjesine súıene otyryp, orta eseppen «kóleńkeli» bıznestiń kólemi 20-30 paıyz deýge bolady. Ol negizinen saýda salasynda shoǵyrlanǵan. Bul salada bıznes 10-15 jyl boıy tirkelmeýi múmkin. «Kóleńkeli» ekonomıkanyń barlyq sebebi belgili. Sondyqtan Úkimettiń oǵan qarsy kúresýge arnalǵan aýqymdy jospary bar, – dedi A.Myrzahmetov.
Basqarma tóraǵasy aıtqandaı, «bazar ekonomıkasy» da «kóleńkeli» naryqqa jatady. Bir jaǵynan tutynýshyǵa bazardaǵy taýardyń quny arzan bolyp kórinedi. Árıne, tıisti salyǵy tólenbegendikten taýardyń quny arzan bolatyny túsinikti. Al túptep kelgende bul Úkimetke de, tutynýshyǵa da úlken zalal keltiredi. Sebebi bul taýarlar tıisinshe sertıfıkattan ótpegen, ıaǵnı sapasy kúmándi.
Brıfıng barysynda A.Myrzahmetov «kóleńkeli» ekonomıkamen kúres sharalaryna toqtalyp ótti.
– Ony joıý úshin qolma-qol qarajatty azaıtý kerek. Barlyǵy banktegi esepshoty arqyly júrgizilip, tutynýshy men kásipker arasyndaǵy qarym-qatynas kartalyq nemese sıfrly júıege kóshýi qajet. Sondyqtan osy turǵyda Ulttyq banktiń de sheshimi qabyldandy. Sıfrlandyrýdyń damýy «kóleńkeli» ekonomıkaǵa tosqaýyl qoıýǵa yqpal etedi. Úkimettiń bul baǵyttaǵy josparyn qoldaımyz. Biz de kásipkerlerdiń tolyq sıfrlyq tizimine kóship jatyrmyz. Qazan aıynyń aıaǵynda sezd ótip, onda naqty sharalardy tanystyramyz, – dedi A.Myrzahmetov.
Onyń pikirinshe, elimizde bıznesti retteýdiń jańa júıesin jasaýǵa bir jyl ýaqyt ketedi. Jańa júıeni jasaý barysynda Grýzııanyń, Baltyq elderiniń tájirıbesi negizge alynady.
– Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda barlyq prosesti qaǵazdan sıfrǵa kóshirýdi mindettedi. Zaman talaptaryna jaýap beretin jańa júıeni jasaýǵa bir jyl berildi. Bul uzaq ýaqyttan beri aıtylyp kele jatqan óte ózekti ári kúrdeli problema. Onyń sheshimin tabý bıznesti damytýǵa úlken serpin beredi, – dedi ol.
Brıfıngte ol koronavırýs pandemııasyna baılanysty otandyq bıznes sektory qıyn jaǵdaıǵa ushyraǵanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, 800 myń kásipker kúrdeli problemamen betpe-bet kelip, 500 myńy qyzmetin toqtatýǵa májbúr bolǵan.
– 200 myńǵa tarta kásipker áli jumysyn tolyqqandy júrgize almaı otyr. Máselen, qoǵamdyq tamaqtaný nysandaryna jumys isteýge ruqsat berilgenimen, meıramhana, dámhana jáne ashanalardyń 20 paıyzy qaıtadan ashylǵan joq. Olar shekteý sharalaryna baılanysty jumysyn qarqyndy túrde júrgize almaǵandyqtan, shyqqan shyǵyndaryn da óteı almaıdy, – dedi palata tóraǵasy.
Sonyń saldarynan bıylǵy 8 aıda qyzmet kórsetý salasyndaǵy jumys 6,1 paıyzǵa quldyrap, IJО́ 3 paıyzǵa tómendegen. Pandemııadan birinshi kezekte qyzmet kórsetý salasy zardap shekti. Kınoteatrlar, fýd-korttar, oıyn salalary men qoǵamdyq tamaqtaný nysandary úlken shyǵynǵa batty.
«Atameken» palatasy saladaǵy ahýaldy bilý úshin arnaıy saýaldama júrgizgen. Qorytyndysynda kásipkerlerdiń 10 paıyzy bankrot bolýǵa jaqyn turǵany anyqtaldy. Saýaldamaǵa qatysýshylardyń 30 paıyzy qyzmetkerler shtatyn qysqartýǵa kiriskeli otyrǵanyn aıtypty.
– Bıznestiń jaǵdaıy máz emes, Úkimet usynǵan sharalardy belsendi túrde paıdalanbasa bolmaıdy, – degen A.Myrzahmetov koronavırýstyń ekinshi tolqyny kelgen jaǵdaıda bızneske áleýmettik tólem arqyly jasalatyn kómekti ulǵaıtý kerek dep sanaıdy. Aıtalyq, AQSh bıligi bıznesmenderdi naryqta saqtap qalý úshin olarǵa nól paıyzdyq mólsherlememen qaryz berdi. Bir aıta keterligi, qaryz alǵan kásipker karantın kezinde shtattaǵy qyzmetkerleriniń 80 paıyzyn qysqarýdan saqtap qalsa, onyń bereshegi tolyq keshiriledi. Qazaqstan da basqa memleketterdiń tájirıbesine súıenip, bızneske 0-2 paıyzdyq mólsherlememen 1-1,5 jylǵa nesıe bergeni jón. Eger kásiporyn jumysyn toqtatpasa, jumysshylarynyń 80-90 paıyzyn saqtap qalsa, klıentterdiń azdyǵyna baılanysty tabys taba almasa, onda nesıesin keshirý kerek.
A.Myrzahmetovtiń paıymdaýynsha, koronavırýstyń ekinshi tolqyny kelgen jaǵdaıdyń ózinde lokdaýnǵa ketýdiń qajeti joq. Eger taǵy bir-eki aı lokdaýn bolsa, bul ekonomıka úshin tym aýyr tıetinin aıtqan ol Úkimetti karantın jarııalansa da kásiporyndardyń jumysyn tolyq toqtatpaýǵa shaqyrdy.
Eki jyldan beri elimizde aýylsharýashylyq salasyna beriletin sýbsıdııa «Qoldaý» portaly arqyly júrgizile bastaǵan-dy. Sońǵy ýaqytta bul júıeniń tıimsiz jáne túsiniksiz jaqtary týraly pikirler jıilep ketti. A.Myrzahmetov osyǵan oraı:
– «Qoldaý» aqparattyq júıesine qatysty másele kóp. Biz bul problemalarmen jaqsy tanyspyz jáne problemalardy únemi kóterip kelemiz. «Qoldaý» qaǵazbastylyqtan arylýǵa, ashyq jumys isteýge, jerdi sıfrlandyrýǵa kómektesýi kerek edi. О́kinishke qaraı, daıyndyqsyz, qanatqaqty jobalarsyz, mamandardyń pikirimen sanaspaı, tez engizilgen kez kelgen jobada olqylyq kóp bolady. Mundaı olqylyqtar 2019 jyldan bastaldy, bizge fermerlerden kóp shaǵym tústi. Ekinshiden, ınternet joq jerler elimizde az emes. Ásirese aýyldyq eldi mekenderdiń úshten biri ınternetsiz otyr. Sol sebepti fermerler sýbsıdııa alý úshin aýdan ortalyqtaryna baryp, ótinimdi sol jaqtan berýge májbúr. Úshinshiden, aqparattyq júıeni qoldaný formýlasy óte kúrdeli. Eń bastysy, bul memlekettik qyzmet, memlekettiń fermerlerge kórsetip otyrǵan qoldaýy emes pe edi?! Biraq aqyly bolyp shyǵa keldi. Sol sebepti fermerlerdiń ashýyn týǵyzyp otyr, olardyń ashýlanýy oryndy, – dedi. «Atameken» palatasy «Qoldaý» aqparattyq júıesi qoldanatyn kompanııalarmen kelissóz júrgizýge tyrysqanymen, odan esh nátıje shyqpaǵan.
A.Myrzahmetov bul memlekettiń qolǵa alǵan sharasy bolǵandyqtan, júıeniń shyǵyny da bıýdjetten ótelýi kerek dep sanaıdy. Salyq tólep otyrǵan fermerlerge bul shyǵynnyń qatysy bolmaýy kerek.
– Eger «Qoldaý» bul máseleni sheshe almasa, biz basqa jol usynamyz. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń basqa da júıeleri, aıtalyq egov bar. Men bul jaǵdaıdy Premer-Mınıstrge baıandadym. Úkimet basshysy Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetine tapsyrdy, zertteý júrip jatyr. Biz bir aı kóleminde problemanyń túıini tarqatylady dep úmittenemiz. Úkimet basshysy 15 qazanǵa deıin máseleni sheshýdi tapsyrdy, – dedi ol.
