Aımaqtar • 28 Qyrkúıek, 2020

«Kári qudany» qarsy alýǵa daıyndyq qalaı?

5 ret kórsetildi

Aıazy atan túıeni alyp uratyn Aqmola óńirinde qatal synshy – qysqa muqııat daıyndyq jasalýda. Bıyl «Aýyl – el besigi», «Jumyspen qamtý jol kartasy 2020» memlekettik baǵdarlamalarynyń sharapatymen kóp-kórim jumys istelip qaldy.

Mamyr aıynda oblystyq ákimdiktiń jylý berý maýsymyna daıyndyq týraly qaýlysy qabyldanǵan bolatyn. Osy qaýlyǵa sáıkes, oblystaǵy barlyq jylý berý kásiporyndary qyrkúıektiń 15-ine deıin daıyndyq jumystaryn aıaqtaýǵa tıisti. Oǵan mol múmkindik bar edi. Ústimizdegi jyly oblystyń energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyna 46 mlrd teńge qarajat bólindi. Bul qarjy 2019 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 1,4 esege kóp. Oblystyń 8 eldi mekeninde jylý berý nysandary men jylý qubyrlary jańǵyrtyldy. «Aýyl – el besigi» jáne «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde 10,6 mlrd teńge qarajat bólindi. Bul 2019 jylǵy deńgeımen salystyrǵanda, 3,9 ese kóp. Oǵan qosa joldardy jóndeý men otyn qoryn jınaqtaýǵa 5 mlrd teńge bólingenin eskersek, bul salaǵa qanshalyqty qamqorlyq jasalyp otyrǵany kózge birden kóriner edi.

Joǵaryda atalǵan baǵdarlamalardy júzege asyrý barysynda 61 kópqabat­ty turǵyn úı men 454 jeke­me­n­shik úı, 31 áleýmettik nysan jylý júıesine qosyldy. Eldi me­ken­derdegi keıbir tozyǵy jetken jylý júıeleri almastyrylyp, qysqa da­ıyn­dyq jumystary birshama tyń­ǵy­lyqty atqaryldy. Áıtse de, Atbasar, Egindikól, Zerendi aýdandarynda kúrdeli jóndeý júrgizilýi sebepti keıbir nysandardyń daıyndyq ju­mys­tary keshteý aıaqtalǵanyn aıta ketý kerek. Máselen, Egindikól aýda­nyn­daǵy Armavır, Poltavskaıa orta mektepterinde qazandyqtardy jón­deý jumystary kesh aıaqtaldy. 

Oblys ortalyǵyndaǵy «Kókshetaý Jylý» kásiporny jylý júıesin jón­deý­di shırata túsýi kerek edi. Osy oraıda kásiporynǵa jyl sa­ıyn 3 mlrd teńgege deıin qarajat bólinetinin ekpin túsirip aıta ketý kerek. Demek, bul kásiporynda qolbaılaý bolyp otyrǵan bógesin qarajat emes, isti ýaqtyly uıymdastyrýda. Bıyl jóndeý jumystary men otyn qoryn jasaqtaýǵa 6 mlrd teńge qarastyrylǵan. Sóz arasynda qalalyq bıýdjetten jylý berý maýsymyna bir tıyn da bólinbegenin aıta ketelik. 2016 jyldan beri kásiporynnyń kredıtorlyq bereshegi úzdiksiz ósip keledi. 596 mln teńgeden jańa jylý berý maýsymyna deıin 3,4 ese kóbeıip, qordalanyp qalǵan sońǵy eki jyldaǵy qaryz 2 mlrd teńgeni qurap otyr. Onyń 489 mln-y – kómirge, 95 mln-y salyqqa tólenetin qaryzdar. Turǵyndardyń qaryzy da qordalanyp qalǵan.

Qystan qysylmaý úshin jetki­lik­ti otyn qoryn daıyndaý óte ma­ńyzdy. Qazir jylý beretin kásipo­ryn­darǵa kómir jetkizilýde. Eki aılyq qajettilikti óteıtin 160 myńǵa jýyq tonna kómir alynǵan. Áıtse de bul kórsetkish Arshaly, Ereımentaý, Esil, Atbasar, Qorǵaljyn aýdandarynda tómen. Belgilengen kestege sáıkes qyrkúıek aıynyń sońynda taǵy 13,5 myń tonna kómir jetkiziledi dep kútilýde. Oblys turǵyndary 349 myń tonna kómir satyp alǵan. Bul – qajettiliktiń 53 paıyzy. Qystan qysylmaı shyǵý úshin 660 myń tonna kómir qajet. Qazir oblys eldi mekenderinde 56 otyn qoımasynda kómir satylýda. Kómirdiń bir tonnasynyń ortasha baǵasy 13 myń teńgeni quraıdy. Qalalyq jáne aýdandyq ákimdikterdiń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimderi bul máseleni jiti qadaǵalap otyr. Burnaǵy jyldardaǵydaı qarbalas baıqalmaıdy.

11 qyrkúıektegi málimetke qara­ǵan­da, jylý jáne sýmen qamtamasyz etý kásipo­ryn­darynyń debıtorlyq qaryzy 1 mlrd-tan astam. Onyń 593,8 mln teńgesi burynnan qordalanyp qalǵan qaryz bolsa, aǵymdaǵy qaryz 443,9 mln teńgeni quraıdy. Mundaı qaryz aýdandarda da bar. Máselen, debıtorlyq qaryz Stepnogor qala­syn­da 315 mln teńge bolsa, Býrabaı aýdanynda 172 mln teńgege jetken. Sondaı-aq Atbasar jáne Kókshetaý qalalarynda da qomaqty qaryz qor­da­lanǵan.

Kommýnaldyq kásiporyndarda da qaryz shashetekten. Aıtalyq, «Kók­she­taý sý arnasy» kásipornynyń qaryzy – 334 mln teńge. Kásiporyn salyqqa 76 mln, eńbekaqyǵa 19 mln kóleminde qaryzǵa batyp otyr. Dál osyndaı «Atbasar sý» kásipornynyń qaryzy 211 mln teńgege jetken.

Erte kóktemnen el nazaryn aýdaryp otyrǵan jylý berý máselesinde kóńil demdeıtin jaqsylyq ta az emes. Máselen, oblys ortalyǵynyń irge­sin­de­gi Krasnoıar aýylynda jańa jylý berý júıesi tartylýda. Joba júzege asqan kezde qosymsha 110 turǵyn úıdi qamtıdy. Onyń 30-y kóppáterli úı bolsa, 80-i jekemenshik úıler. Sondaı-aq buryn jylý tapshylyǵyn sezinip kelgen 23 áleýmettik-mádenı nysandardyń da máselesi sheshilmek. Jylý júıesin tartýǵa 736 mln teńge qarajat bólinse, onyń 637,5 mln teńgesi ıgerilgen. Áıtse de bul arada taǵy bir qıyndyqtyń qulaǵy qyltııady. Máselen, qazandyqtyń qýaty jylý júıesine jańadan qosylǵan ny­san­dardyń bárin jetkilikti jylýmen qam­tamasyz etýge qaýqarsyz. Osydan baryp qosymsha qazandyq ornatý máselesi týyndap otyr. Jańa jobada jylý oıda­ǵy­daı bolýy úshin 4 qazandyq ornatý kózdelgen. Tyǵyryqtan shyǵý úshin mazýtqa jumsalatyn aqshany únemdeý arqy­ly qol jetkizýge bolady.

Bulandy aýdanynyń ortalyǵy Makınsk qalasy sońǵy 20 jyldan beri orta­lyqtan­dyrylǵan jylý júıesi máse­le­sin ońynan sheshe almaı kelgen bolatyn. Kópqabatty turǵyn úı­ler­­diń qaısybiri qoldan salynǵan pesh arqyly jylytylatyn. Bıyl ob­lystyq bıýdjetten 250 mln teńge bólinip, jańa qazandyq salyndy. Qazir sońǵy jumystary júzege asyrylýda. Ereımentaý aýdanynda da №5 qazandyq jańǵyrtylýda. Birneshe kóshege jylý berý júıeleri tartyldy. 

Sóz sońyn shıyryp aıtqanda, oblystaǵy kópten beri qordalanyp qalǵan osy salaǵa qatysty máseleler memlekettik baǵdarlamalardyń sharapatymen jaqsaryp qaldy. Qazir turǵyndar «kári quda» kelgende qysylmaımyz» desip otyr.

 

Aqmola oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Elordada 1700-den astam jumys orny quryldy

Aımaqtar • Búgin, 17:30

Aralda adasqan ańshy tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 14:10

Nur-Sultanda kottedj órtenip jatyr

Oqıǵa • Búgin, 12:27

Uqsas jańalyqtar