Qoǵam • 29 Qyrkúıek, 2020

«Dodo pıssa» nege zańymyzdy syılamaıdy?

189 ret kórsetildi

Gazetimizdiń buǵan deıingi nómiriniń birinde «Qazaqsha jaz» qozǵalysy týraly habarlaǵan edik. Bul jobaǵa qatysýshylar kún saıyn memlekettik tilde málimet taratpaıtyn túrli kompanııalardyń áleýmettik paraqshalaryna kirip, qazaqsha aqparat berýin surap ótinish qaldyrady.

Taıaýda Nur-Sultan qalasyndaǵy «Dodo pıssa» jelisiniń osyndaı ótinishke qaıtarǵan jaýabyn kórip, biraz oıǵa qaldyq. Pikirimiz dáıekti bolýy úshin pısserııa jelisiniń jazǵanyn sózbe-sóz berýdi jón kórip otyrmyz: «Dodo pıssa eto kompanııa ız Rossıı, poetomý bolshınstvo materıalov ý nas v grýppe pýblıkýıýtsıa na rýsskom...»

Sonda deımin de, Qazaqstanda júrgen ár reseılik kompanııa óz ónimi týraly aqparatty oryssha berse, ár amerıkalyq kompanııa aǵylshyn tilinde jazsa, ár qytaılyq kompanııa «juńǵolardyń» tilin qup kórse, memlekettik hám resmı tilimiz – qazaq tili qaıda qalady? Eger osy pısserııa jelisi muhıt asyp, AQSh-ta tamaqtanatyn oryn ashsa, málimetti tek orys tilinde taratar ma edi? Áı, qaıdam! Bul – birinshiden.

Ekinshiden, «Tutynýshylardyń quqyq­taryn qorǵaý týraly» zańda satýshy ónimi týraly aqparatty qazaq tilinde berýi mindettelgen. Iаǵnı «Dodo pıssa» jelisi atalǵan zańdy óreskel buzyp otyrǵany aıtpasa da túsinikti. «Áı deıtin áje, qoı deıtin qojanyń» joqtyǵy. Áıtpese Uly dalanyń aıshyqty astanasynda ornalas­qan meıramhananyń mundaı áreketin qalaı baǵalaýǵa bolady?

«Qazaqsha jaz» qozǵalysynyń paıda bolýy da osyndaı oqıǵalardyń saldary ekeni anyq. О́ıtkeni «Dodo pıssa» qazaq tiline qyryn qaraıtyn tuńǵysh ári jalǵyz kompanııa emes. Kópshiligimiz artyq daý-damaıdan qashatyndyqtan, mundaı oqıǵalardyń kóbi aıtyla bermeıdi. Áıtpese qazaq tilinde qyzmet kórsetýdi jón kórmeıtinder sany az emes. Ony buqaralyq aqparat quraldarynan da, áleýmettik jelilerden de estip, kórip júrmiz.

Qazaqstanda júrip qaltasyn qalyńdatyp otyrǵan kompanııanyń Abaı men Muhtardyń ana tiline ıkemdik tanytpaýy mensinbeýshilik ekeni aıqyn. Resmı statıstıkaǵa súıensek, elimizdegi turǵyndardyń 83 paıyzy qazaq tilin jetik meńgergen. Oǵan qosa, táýelsizdik alǵaly beri alys-jaqyn shetelden elimizge mıllıonnan astam qandasymyz oraldy. Olardyń basym bóligi kelgen eliniń tili men qazaq tilin ǵana biletinin eskersek, orys tili olar úshin beıtanys. Iаǵnı ana tilimizde aqparat taratpaý arqyly solardyń quqyǵyn buzatynyńyz taǵy bar.

Qandas degennen shyǵady. Birneshe jyl buryn Ulybrıtanııanyń úzdik bilim ordalarynyń biri – UCL ýnıversıtetin­de tildik kýrsta oqyp júrgende mynan­daı tosyn oqıǵa bolǵan edi. Bir mereke­niń qar­sańynda Qazaqstannan laýazymdy qyzmet atqaratyn kisi kelip, Londondaǵy qazaqstandyqtardyń basyn qosqan jıyn ótti. Bizdiń topta Qytaıdan kelgen qandasymyz bar-tuǵyn. Ol oryssha «álipti taıaq dep bilmeıtinin» talaı márte aıtqan. Is-sharaǵa ol da qatysty. Kezdesýdiń «bisimildási» qazaqsha bastalǵanymen, ádettegideı áńgime aýany Pýshkınniń tiline kóshken. Basty sebep – jıynǵa orys dıasporasynyń ókili qatysyp otyr. Biraq is-sharany uıym­dastyrýshylar qandasymyzdyń orys tili­nen habarsyz ekenine mán bermegen syńaıly. Sóılegenderdiń bir aýyz sózin túsinbegen qandas qaryndasymyz shydaı almaı, jıynnyń ortasynda yzalanyp jylap jibergeni. Qatysýshylar sodan keıin ǵana es jıyp, kezdesýdiń qalǵan bóligi túsinikti tilde órbidi.

Qytaıdan kelgen qandasymyzdyń oqıǵasy jalǵyz emes. Mundaı mysaldar kóptep sanalady. Atajurtqa oralǵanyna qýanyp júrgender ondaı sátter týraly shý shyǵarmasa da, bylaıǵy áńgime barysynda jıi qozǵaıdy. Joǵaryda atap ótken «Qazaqsha jaz» jobasynyń avtorlary elimizdegi qysymshylyqqa ushyraıtyn eń iri top qazaq tildi aýdıtorııa ekenin aıtady.

Qazaqstan halqynyń jartysyna jýyǵy aýyldy jerlerdi mekendeıtinin eskersek, elimizde qazaqsha sóıleıtinderdiń sany da sol shamanyń o jaq, bu jaǵynda. Solar erteń elordaǵa kelip, ana tilinde qyzmet ala almasa, júreginde memleketke degen sher qatpasyna kim kepil?! Otanynda júrip ózekke tebilgenderdiń quqyǵyn kim qorǵaıdy?

 

Sońǵy jańalyqtar

Taraz qalasynda nan qymbattaǵan

Aımaqtar • Búgin, 19:15

Dollardyń erteńgi baǵamy qandaı bolmaq?

Ekonomıka • Búgin, 18:25

Almatydaǵy avtoservıs otqa orandy

Aımaqtar • Búgin, 15:33

Joǵalǵan bala 12 saǵatta tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 14:38

Karantınniń kezinde kókpar tartqan

Aımaqtar • Búgin, 12:30

Bos jatqan 665 myń gektar jer anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 12:10

Dollardyń baǵasy kún sanap ósip keledi

Ekonomıka • Búgin, 11:30

Uqsas jańalyqtar