Elbasy N.Nazarbaev: Shamshyraǵy qaıta janǵan shahar – Túrkistan

Ortalyq Azııa men Turan dala­syndaǵy eń kóne qala Túr­kis­tan kezinde Qazaq handyǵynyń astana­sy bolǵany málim. Tarıhı derek­terge kóz júgirtsek, munda san márte ultymyzdyń taǵdyry talqy­lanyp, túrli sheshim qa­byl­dan­ǵan. Qalanyń irgetasy V-VI ǵasyr­larda qalanyp, ataýy bir­neshe ret aýysty, birneshe ret irgesi sógilip, birneshe ret qaıta túledi. Qazaqtyń tarıhy, Qazaqstannyń tarıhy Túrkistannan bastalady desek te qatelespeımiz. Búginde Túrkistan – elimizdiń tarıhy men mádenıeti baı, adamdardyń rýhanı kúsh jınaýǵa keletin orny. Oblys ortalyǵyna aınalǵan qala­da týrızm klasteriniń basym ba­ǵyty, kólik ınfraqurylymy qo­laıly jolǵa qoıylǵan. Halyq­aralyq kólik magıstraliniń je­li­sinde ornalasqan kóne shahar­dyń jańarýy – halyqtyń izgi nıet-tileginen týyndaǵan ózge­ris. Iá, zamany týyp, oblys ortalyǵyna aınalǵan qasterli shahar endi ultymyzdyń rýhyn kóteretin keleshegi kemel Túrkistanǵa aınalýda. Búgingi qarqyndy qurylys, salynǵan ın­ves­tısııa eldiń ıgiligi úshin atqa­rylyp jatqan dúnıe ekeni málim. Al Elbasynyń tarıhı sheshimi shejireli shahardyń da­mýy­na tyń serpin berdi. Elba­synyń Túrkistanǵa erekshe már­tebe berý týraly sheshimi kez­deı­soq emes ekenin, ejelgi qalanyń jań­ǵyrýy men jańarýy damý joly­myz­dyń durystyǵyn kórsetetinin aıt­qan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy j­umys­tary týraly jáne qoǵamdy tol­ǵandyrǵan máselelerdi sheshýge baılanysty oıyn dál osy Túr­kistanda bólisken bolatyn.

Jańa nysandar  týrısterdi tartýǵa múmkindik beredi

El­basy Túrkistanǵa sapary aıasynda aldymen halyqaralyq áýejaıdyń ashylý rásimine qa­tysty. Oblys ortalyǵynan 16 sha­qyrym qashyqtyqta ornalasqan áýejaı zamanaýı tehnologııalardy qoldana otyryp, halyqaralyq standarttarǵa saı etip salynǵan. Áýejaı jalpy 900 gektar aý­maqty qamtıdy. Termınal, ushý-qoný jolaǵy jáne basqa da nysandar salynǵan halyqaralyq áýejaı qurylysyn «YDA Group» kompanııasy júrgizgen. Týrızmniń damýyna septigin tıgizetin áýejaı termınaly jylyna 3 mıl­lıonǵa jýyq jolaýshyǵa qyz­met kórsete alady. Áýejaı termı­nalynyń jolaýshylardy ót­kizý múmkindigi – saǵatyna 450 jo­laýshy, aýmaǵy – 10,5 myń shar­shy metr, al ushý-qoný jolaǵy­nyń parametri 3300h45 metrdi qu­raıdy. Sondaı-aq jańa áýejaı ǵı­maraty álemdegi eń jyldam sa­lynǵan áýejaı retinde Gınnestiń rekordtar kitabyna enýi múmkin ekeni aıtylýda.

Áýejaıdyń týrızmdi damytýǵa úlken septigin tıgizeri aıan. Al Túrkistannyń О́zbekstanǵa ja­qyn­­dyǵyn tarıhı jaǵynan da, eko­nomıkalyq jaǵynan da qaras­tyrýǵa bolady. Túrkistannyń ınte­­grasııalyq jaǵdaıy kelisetin bolsa, saýdanyń ortalyǵyna aınalmaq. Bul oraıda ótken jy­ly týrızm salasyn damytý týraly Tash­kent oblysynyń ákim­digimen memorandýmǵa qol qoıyldy, onyń aıasynda jalpy týrıstik mar­shrýttardy damytý kózdeldi. Budan basqa «Ýzbe­kıston temir joly» AQ bas­qarma tóraǵasymen kezdesý barysynda «Túrkistan-Tashkent» joǵary  jyldamdyqty temir jol qurylysy týraly me­morandýmǵa qol qoıylǵan bolatyn.

Túrkistan oblysynyń ákim­digi men О́zbekstannyń iri qala­lary­nyń arasynda belgili bir baı­lanys, júıeli túrde uıym­das­­tyrylǵan «týrıstik paket» bolsa, sol týrısterdi tartýǵa bola­ty­ny aıtylǵan-dy. Iаǵnı Túrkis­tandy rýhanı, ıntellektýal­dy ortalyqqa aınaldyryp, ishki týrızmdi de damytýǵa bolady. Mine, osy oraıda temir jol vok­zaly­nyń ishki júıesi de zamanaýı talapqa sáıkestendirildi.

Sondaı-aq Túrkistanǵa saparynda Nursultan Nazarbaev «Samuryq-Qazyna» aksıonerlik qoǵamynyń qoldaýymen salynǵan «Túrkistan-arena» sport nysanyn aralap kórdi. Stadıonnyń trıbýnalary jeti myń kórermenge ar­nal­ǵan. Ashyq arenanyń batys jáne shyǵys trıbýnasy bar. So­nymen qatar akrobatıka, boks jáne aýyr atletıka jatty­ǵý zaldary ornalasqan keshen ká­sibı sportshylardyń daıyn­dy­ǵyna yńǵaılanyp salynǵan. Sta­dıon­nyń negizi fýtbol alańynan, jeńil atletıkaǵa arnalǵan jabyq arenadan turady. Osy arada aı­ta ketelik, Elbasy aralap kór­gen jańa nysan qurylysy 2019 jyl­dyń qazan aıynda Qor men Túr­kistan oblysy ákimdigi arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly qol qo­ıyl­ǵan memorandým aıasynda bas­talǵan bolatyn. «Samuryq-Qazy­na» qory áleýmettik mańyzy bar bes nysandy jýyrda oblys ákim­digine tapsyrdy. Iаǵnı áleýmet­tik bes nysan – atqarylǵan ju­mys nátıjesin kórsetedi. Nysan­dar­dyń birinshisi – amfıteatr jyl basynda paıdalanýǵa be­ril­di, qalǵany jýyrda oblys ákim­digi­ne tapsyryldy. Dırektorlar keńe­siniń múshesi, «Samuryq-Qazyna» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov qurylys barysynda ákimdik tarapynan aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilgenin atap ótken bolatyn. О́z kezeginde oblys ákimi óńirdiń gúldenýine qosqan úlesi úshin qorǵa alǵys aıtqan-dy. «Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Túrkistandy jań­ǵyrtý jónindegi tapsyrmasy aıasynda siz basqaryp otyrǵan «Sa­muryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory oblys ortalyǵyndaǵy áleý­mettik mańyzy bar bes nysannyń qurylysyn sátti júzege asyrdy», dedi О́mirzaq Shókeev basqarma tóraǵasymen kezdesýde. Qor salyp bergen bes áleýmettik nysannyń aımaq úshin mańyzy zor. Máselen, ha­lyqtyń rýhanı azyǵy úshin sa­lynǵan Qoja Ahmet Iаsaýı atyn­daǵy mýzeıdiń ekspozısııasy Iаsaýı murasynan mol syr shertedi. Jalpy, mýzeı aýmaǵy 3000 sharshy metrdi quraıdy jáne 3 qabattan turady. Oblystyń bilim salasyn damytýǵa úles qosatyn Oqýshylar saraıy Túrkistan qalasyndaǵy balalarǵa qosymsha bilim berýge baǵyttalǵan. Nysanda zerthanaly ekologııalyq-bıologııalyq mýzeı, ártúrli seksııa, robotehnıka, nanotehnologııa sııaqty synyptar bar. Qor tartý etken nysannyń biri – Kongress-holl óńirdegi kópfýnksıonaldy jalǵyz keshen. Konsert, teatrlandyrylǵan qoıylym jáne basqa da is-shara uıymdastyrýǵa arnalǵan mádenı nysanda otyrys ótkizetin zal, 1000 kórermenge arnalǵan konsert zaly, 1900 sharshy metr aýmaqty alyp jatqan kórme alańy bar. Atalmysh ǵımaratty aralap kórý kezinde Nursultan Nazarbaevqa «Jańarǵan el – baq qonǵan el» beınerolıgi kórsetildi.

Elbasy Túrkistanǵa sapary kezinde barǵan nysandardyń taǵy biri Rixos Turkistan – otan­dyq ın­vestor qarajatyna salynǵan, álem­dik deńgeıdegi qonaqúı. Qalanyń týrıstik ınfraqurylymyndaǵy ma­ńyz­dy nysandardyń biri sanalatyn qonaqúı qurylysyn belgili kásipker, mesenat Serikjan Seıitjanov qarjylandyrǵan. Irgetasy Túrkistan qalasynyń tý­ǵan kúnine oraı qalanǵan 120 oryn­ǵa arnalǵan qonaqúıde 3 bir­deı meıramhana, SPA salon, kınoteatr jáne isker top ókil­deri úshin bıznes-ortalyqtar bar. Sondaı-aq Elbasy Nursultan Nazarbaev «Uly dala eli» orta­ly­ǵynda bolyp, «Uly dala metallýrgııasy», «Uly dalanyń atqa miný mádenıeti», «Altyn adam jáne ań stıli» jáne «Qazaqstan – túrki áleminiń besigi» atty ekspo­zısııalyq keshendermen tanys­ty. Túrkistan shaharyn túletý maq­satynda elimizdiń árbir oblysy bir nysannan tartý etip otyrǵany belgili. Sonyń biri Atyraý oblysy ákimdigi kıeli Túrkistan je­rine sáýlet óneriniń úzdigine aı­nalar «Uly dala eli» rýhanı ortalyǵyn tartý etti. Ortalyqta Qazaq handyǵynyń qurylǵanynan bastap, jańa dáýir damýyna deıingi ártúrli taqyrypty ashatyn 9 tarıhı-zamanaýı zal ashylmaq.

Kıeli qala damýdyń dańǵyl jolynda

Iá, Elbasy Nursultan Nazar­baev osydan eki jyl buryn, ıaǵ­nı 2018 jylǵy 29 qyrkúıekte Túr­kistan qalasyn damytý maqsa­tynda óńirler, ulttyq kompanııa­lar jáne bıznes ókilderin 26 nysannyń qurylysyn iske asyrýǵa shaqyrǵan bolatyn. Sol jıynda memleket tarapynan kásipkerlerge únemi qoldaý kórsetilgeni, endi olar da eldiń damýyna úles qosýy kerektigi basa aıtylyp, Túrkistan qalasyna qandaı nysandar qajet ekeni aıqyndaldy. Naqtyraq aıtsaq, ákimshilik-iskerlik ortalyǵynda – 15, tárıhı-mádenı ortalyqta – 9, «Áziret Sultan» tarıhı mádenı qoryǵy aımaǵynda – 2 nysan. Belgilengen jos­parǵa saı oryndalyp keledi. Mysaly, 26 nysannyń ótken jyly 9-y paıdalanýǵa be­ril­gen. Búgingi tańda 11 nysan­nyń qurylysy aıaqtalǵan, 4 nysan qurylysy jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berilmek, al 2 nysan 2021 jylǵa ótpeli.

Atap aıtar bolsaq, ákimshilik-iskerlik ortalyqtaǵy qurylysy júrgizilgen 15 nysannyń 4-eýi, ıaǵnı oblys ákimdiginiń ǵımaraty (BI Group), halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy (Pavlodar oblysy), mýzykalyq mektep (BQO) jáne  olımpıadalyq rezervke arnalǵan sport mektebi (SQO) ótken jyly paıdalanýǵa berildi. Al bıyl basqarma, departamentter ǵı­ma­rattary (BI Group), medıa or­talyq (Almaty qalasy), Nur-Sultan alańy (Nur-Sultan qalasy), qalalyq saıabaq (Almaty, Aqmola, Qaraǵandy oblystary) jáne «Samuryq-Qazyna» AQ tartý etken bes nysan – Oqýshylar saraıy, 7000 oryndyq stadıon, kongress ortalyǵy, sıfrlyq keńse, basseıni bar sport kesheni syndy 10 nysannyń qurylysy tolyq aıaq­talǵan. Qazir paıdalanýǵa qabyl­daý jumystary júrgizilýde. Smart sıtı baılanys jelileri (Qazaqtelekom) qurylysyn jyl sońyna deıin paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Sondaı-aq rýhanı-mádenı ortalyqta 9 nysannyń 5-eýi ótken jyly paıdalanýǵa berilse, bıyl Q.A.Iаsaýı murajaıy qury­lysy tolyq aıaqtalǵan. Qalǵan 3 nysan – ámbebap kitaphana (Shym­kent qalasy), Uly dala eli orta­lyǵy (BI Group, Atyraý oblysy), drama teatr (Aqtóbe oblysy, Túr­kistan oblysy) qurylysyn qarasha aıynyń sońyna deıin aıaqtap, paıdalanýǵa tapsyrý josparlanýda. Budan bólek, «Áziret Sultan» qoryǵynyń aınalasyn abattandyrý, Kúltóbe qalashyǵyndaǵy tarıhı nysandardy qalpyna keltirý jumystary júrgizilýde.

Elbasy jýrnalısterge bergen suhbaty barysynda búkil oblys ákimderine, kompanııalarǵa berilgen tapsyrmanyń bári oryndalyp kele jatqanyn aıta kele, Túrkistandy damytýǵa atsalysqan barsha azamattarǵa rızashylyǵyn bildirdi. Bul elge, halyqqa salǵan ınvestısııa ekenin atap ótti.

Túrkistannyń damýy baǵy­tyn­da atqarylǵan jumystar, er­teńgi júzege asyrylar jobalar «Sapar ortalyǵynda» baıandaldy. Elimizdiń týrıstik áleýetin joǵa­rylatý jáne osy saladaǵy kadr­lyq áleýetti arttyrý bo­ıynsha Elbasy bergen tapsyr­manyń oryndalý barysy tý­raly baıandaǵan Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıym­qulova 2030 jylǵa qaraı týrıs­ter­diń áleýetti aǵyny 3,5 mln adam­dy quraıtyny boljanýda eke­nin atap ótti. «Osyny nazarǵa ala otyryp, Siz bergen tapsyr­ma­ny oryndaý maqsatynda Halyq­aralyq týrızm jáne sport ýnıver­sıteti Túrkistan qalasynda boı kó­terdi. Ýnıversıtet jalpy aýdany 12 myń sharshy metrden asatyn zamanaýı quraldarmen jab­dyqtalǵan ǵımarattarmen qam­tamasyz etilgen. Olar: shyǵys stılinde jasalǵan bas korpýsy, jataq­hanasy bar oqý ǵımaraty jáne sport­tyq jattyǵý ortalyǵy. Bıyl 588 stýdent bilim ala bastady. Olardyń 22-si «Altyn belgi» ıegeri, 45-i halyqaralyq sport jarystarynyń júldegeri. Birinshi jyly ýnıversıtette 11 ǵylym jáne PhD doktorlary, 5 «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlekteri men 4 sheteldik professor onlaın rejiminde sabaq berip keledi. Strategııalyq seriktestik ornatý maqsatynda jetekshi ýnı­ver­sıtetterdiń úzdik álemdik táji­rıbesi negizinde naryqtyń naq­ty qajettilikterin eskere oty­ryp, Aýstrııa, Sıngapýr, Túr­kııa, Malaızııa sııaqty birqatar eldegi tanymal sheteldik bilim berý meke­melerimen kelisim jasaldy», dedi mınıstr. Sonymen qatar mınıstr tájirıbege baǵyttalǵan bilim berý áleýetin arttyrý úshin Elbasy tapsyrmasymen salynǵan týrıstik ınfraqurylymdyq obek­ti­lerde jáne bedeldi týrıstik uıym­darda ýnıversıtettiń túlek­teri kelisimshart negizinde jumys atqaratynyn aıtyp ótti. BUU ja­nyndaǵy Dúnıejúzilik Týrıs­tik Uıymnyń Ispanııa men Por­týgalııadan keıingi álemdegi úshinshi Halyqaralyq bilim berý ortalyǵyn Túrkistanda qurýy týra­ly kelisim – mańyzdy jetistik­terdiń biri. Mınıstrdiń málimdeýinshe, kelisim aıasynda stýdentter men oqytý­shylar almasýy, ǵylymı-zertteý ortalyǵyn qurýy jáne Ha­lyq­aralyq TedQual UNWTO stan­darty sheńberinde bilim berý baǵdarlamalaryn sertı­fı­­kat­taýǵa múmkindik beredi. Osy­laı­sha, qosarly bilim berý, tájirı­bege baǵyttalǵan oqytý, til or­talyǵy, qos dıplomdy baǵdarlama sııaqty zamanaýı álemdik úzdik ádisterdi qoldaný – túlekterge teo­rııamen qatar tereń praktıkalyq bilim alýǵa jáne eńbek naryǵynda suranysqa ıe bolýǵa jol ashady.

«Sapar ortalyǵynda» sóz alǵan Túrkistan qalasynyń ákimi Rashıd Aıýpov oblys ortalyǵyn, týrızmdi damytý baǵytynda qolǵa alynǵan jobalarǵa toqtaldy. Olardyń qatarynda «Qasqasý» týrıstik-rekreasııalyq kesheni» taý ınfraqurylymynyń jobasy da bar ekenin aıtyp ótti.

Al Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­­zıdenti Nursultan Nazarbaev Túr­kistanda sammıt, mýzykalyq fes­tıval jáne jastar forýmyn ótkizý keregin aıtty. «Búgin biz Túr­kistandaǵy jańa nysandarmen tanystyq. Bul nysandar qalanyń kórikti ornyna aınalyp, qala tur­ǵyndaryn, qazaqstandyqtar men álemdik týrısterdi tartýǵa múm­kindik beredi. Túrkistandaǵy aýqymdy qurylys Qazaqstandaǵy halyq tyǵyz qonystanǵan óńirdiń damýyna jańa ekonomıkalyq serpin beredi. Qalanyń 163 iri nysanynyń qurylysyna 450 mıllıard teńge tikeleı ınvestısııa tartyldy», dedi Elbasy. Sondaı-aq N.Nazarbaev sońǵy jyly jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri sany 20 paıyzǵa art­qanyn, bıylǵy jyldyń qory­tyn­dysy boıynsha qalada 750 myń sharshy metr turǵyn úı paı­da­lanýǵa beriletinin aıtyp ótti. «Men munda sammıt bolady dep oı­laǵanmyn. Alaıda álemdegi jaǵ­daıǵa baılanysty ol keıinge qaldyryldy. Eger bári jaqsy bolsa, biz naýryzǵa qaraı osy sam­mıtti ótkizemiz», dedi Elbasy jýr­nalısterge. Sonymen qatar N.Nazarbaev qala turǵyndary úshin qolaıly ómir súrý jaǵdaıyn qamtamasyz etýdiń mańyzdy eke­nin atap ótti. «Biz munda EAEO mem­leketteri basshylarynyń sam­mıtin jáne Reseı – Qazaqstan óńiraralyq sammıtin ótkizýge da­ıyndalýymyz kerek. Munda jyl saıyn mýzykalyq festıvaldar, jastar forýmdaryn ótkizý qajet. Túrkistandy tezirek tanytý kerek. Bul – tarıhı qala, túrkilerdiń qalasy. Túrkistan – shamshyraǵy qaıta janǵan kóne shahar», dep túıindedi sózin N.Nazarbaev.

Túrkistan oblysy