О́ner • 29 Qyrkúıek, 2020

Sózimen demep, ánimen jebep...

33 ret kórsetildi

Jan jadyratar janashyrlyq, qoltyǵyńnan demer qaıyrymdylyq haqynda sóz sabaqtaǵan kezde ádette qolynda barymen bóliskisi kelip turatyn jomart jandar týraly shynaıy razylyq peıilmen aýyz toltyryp aıtyp jatamyz. Ol da jón. Jalpaq jurtqa ónege, keıingige mysal. Al kópshilikke rýhanı nár berip, ánimen jebegen ónerpaz týraly aıtsaq she?!

Ejelden án-jyrdyń altyn besigi atanǵan Kókshetaý to­pyraǵynda dástúrli óner jan­ashyrlarynyń biri, án súı­gen qaýymǵa tabıǵı talantymen, kórkem minezimen, ajarly azamattyǵymen tanylǵan ónerpazdyń biri – Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq kon­ser­vatorııasynyń túlegi, ob­lystyq fılarmonııanyń án­shisi Sársenbaı Hasenov. El egemendigin alyp, aq túıeniń qarny jarylǵan shaqta soltús­tik óńir rýhanı nárge sýsaýly edi. Jergilikti ult ókilderi sırek qonystanǵan soltústikte alǵash otbasylyq ansamblder qurylyp, ónerlerimen támam jurtty tánti etken tus­ta Hase­novter otbasylyq ansam­bli tól ónerlerimen on besinde tolǵan aıdaı jarqyrap kórindi. Ánin tyńdaǵan jurt asa bir razy­lyqpen súısine aıtyp oty­ratyn. Sársenbaıdyń ákesi Oraz­aly, anasy Aıman, inisi Nur­­qasym, qaryndasy Symbat ta aıtýly ánshiler. Besiginde ásem án terbetip, samal úndi ata-ananyń tárbıesinde ósken Sár­­senbaıdyń dástúrli ánniń joq­shysy bolmaýǵa haqysy joqtaı.

О́tken jyly óz qalaýymen el aralaǵan. Soltústik Qazaq­stan oblysynyń Aqjar, Ýá­lıhanov, Aqmola oblysynyń Birjan sal, Ze­rendi tárizdi bir­­neshe aýdan­­darynda bolyp, dás­túrli ánge ańsary aýyp otyr­­ǵan aýyl tur­ǵyndaryna te­­gin konsert qoıǵan.

– El ishine burynǵydaı kon­serttik brıgadalar bara ber­­meıtindikten be eken, ánge sý­sap otyrǵan jaıy bar, – deı­di Sársenbaı Orazalyuly, – yqy­­lastary keremet boldy. Men de boıymdaǵy barymdy aıap qalǵan joqpyn. Ánmen birge án tarıhyn, Kókshedegi án­niń týyn kótergen, rýhanı álemimizge máńgi ólmes baı­lyq syılaǵan Aqan seri, Bir­jan sal, Úkili Ybyraı, Or­ta júzdiń ishinde aldyna aqyn salmaǵan Orynbaı tá­rizdi tulǵalardyń ertegideı sulý, ǵajaıyp ómir­lerin, mol murasyn tilim jetkenshe aıtyp berdim. Án sapary bastalǵan Birjan sal elin­de dúldúl kompozıtordyń «Jan­bota», «Adasqaq», «Temir­tas», «Aıtpaı» tárizdi ánde­rin shyrqadym. Qarııalar kóz­derine jas alyp otyrdy. Toıda emes, topta aıtatyn ánniń asy­­ly ǵoı, shirkin. Ási­rese «Te­­­mirtasty» kúńirene sal­ǵa­nym­da, tolǵanbaıtyn jan qal­­maıdy. Men soǵan qýandym. Án tyńdaıtyn orta bar eken, el erkesin umytpapty.

Ánshiniń óz sózine qaraǵan­da, bir aýylda tústenip, bir aýyl­da qonyp, baǵzy zamannyń sal-serileri tárizdi jalpaq jurt­­ty ánimen sýsyndatqan. Jol shyǵyny ózinen, jaqsy­lyǵy týǵan elge juǵysty. Qu­­­laq­­tanǵan jurt qushaq jaıa qar­sy alady. Bar bolsa aýyl­dyq klýbta, joq bolsa dala­da shyrqaǵan. Birjan ánin be­rilip salǵanda, Jókeı kóli de aqbas tolqyndary aspanǵa atyp, tebirene tolqyǵandaı bo­lypty.

Kelesi bir saparynda el ishin­de qalǵan qazynanyń kóm­besin aqtarypty. Án jınaǵan. «El ishi – óner keshini» degen sóz tegin aıtylmaǵan ǵoı, óner­li jas­tarmen júzde­sip, án álemindegi ajarly sı­­pat­ty, dástúrli óner­diń sa­baq­tasýy jaıly áńgi­me qoz­ǵaǵan. О́nerli eldiń óre­sinde de murty buzylmaǵan qa­zy­nanyń jatqany anyq. Bir sa­pa­rynda sonaý Qyzyltýdan as­pandaǵy aqqýǵa únin qosqan Úkili Ybyraıdyń «Gákkýiniń» ózgeshe bir nusqasyn taýypty. Quqyq qorǵaý salasynda qyz­met etken, ulttyq ónerdiń úlken janashyry, marqum Taqaý Seıitov aqsaqaldyń shańy­raǵynan. 1970 jyly dybys taspasyna jazylǵan án eken. Alǵashqyda tańyrqaǵan, buryn estip kórmegen josyǵy bólek týyndy. «Gákkýdi» ózi de aıtyp júr ǵoı. Talaı myq­tynyń oryndaýynda tyń­daǵan. Al myna nusqa tipti ózgeshe. Taǵy bir oljaǵa kene­lipti, Jaıaý Musanyń «Aq mon­shaǵyn» tapqan. At basyn­daı altyn taýyp alǵan jansha qýanǵan. Ánshige budan as­qan olja bar ma?! Zerendi aýda­nyndaǵy Qy­zylsaıa aýy­lynyń turǵyny Endiólmes Qarerulynan halyq áni «Bes saýsaqty» jazyp alypty. No­baıy Úkili Ybyraıdyń án sorabyna kelgenimen, áli de anyqtaıtyn jeri, sanamen salmaqtap, oı eleginen ót­kizetin tusy bar kórinedi.

Jaman tumaý jan alqymy­nan alǵan kezde de ult muratyn kózdegen Sársenbaı qarap otyr­­ǵan joq. Úsh jınaq shy­ǵar­­dy. Alǵashqysy ár jyldary Kókshetaý topyraǵynda aýyz­dyǵa sóz bermegen aıtys aqyn­darynyń mátinderi jı­naqtalǵan «Aıtys kerýeni» kitaby. Ekinshi jınaǵy «Sura­ǵan saǵan amanat» dep atalatyn Úkili Ybyraıdyń ómi­ri men shyǵarmashylyǵy ha­qyn­daǵy jınaq. Al Aqan se­riniń qıly-qıly taǵdyryn, shy­ǵarmashylyǵynyń shyńyn arqaý etetin «Jigittiń padıshasy» jınaǵy ultymyzdyń rýhanı álemine oıyp turyp olja salǵan týyndy.

Osy jınaqtardy oblystyq fılarmonııadan alatyn jarytymsyz jalaqysyna shyǵarǵan tórt balanyń ákesi Sársenbaı Hasenovtiń betinen qalqyp qana aıtqan janashyrlyǵyn ul­tymyzdyń rýhanı álemine sińirgen eseli eńbegi dep aıtsaq, ábden jaraspaı ma?!

 

Aqmola oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda 9 balany ıt talady

Aımaqtar • Keshe

Taraz qalasynda gaz qubyry jaryldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Syrda kúrishten rekordtyq ónim jınaldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Qazaqstanda sýdıalardyń jalaqysy qansha?

Qazaqstan • 23 Qazan, 2020

Elimizde jańbyr jaýyp, sońy qarǵa ulasady

Aýa raıy • 23 Qazan, 2020

Shyǵysta eki azamat zańsyz balyq aýlaǵan

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Uqsas jańalyqtar