Búkil Keńes Odaǵynda ulttary basqa bolǵanymen, tilderi oryssha jańa urpaq ósip, jetilip, qalyptasty. Muny biz óz ómirimizden de jaqsy bilemiz. Almatyda, oblys ortalyqtarynda qazaq tilindegi balabaqsha múldem bolmady, negizinen shopandardyń balalaryn oqytý úshin ashylǵan bir-bir mektep-ınternat qana boldy. Qazaqsha balabaqsha men mektepter tek keıbir oblystardaǵy qazaqtar qalyń otyrǵan aýyldy jerlerde ǵana saqtalyp qaldy. О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldarynyń basynda Almatyda Shona Smahanuly bastaǵan jazýshylar kúresip júrip áreń ashtyrǵan shaǵyndaý ǵana jalǵyz balabaqshasy boldy. Almatyǵa kelgen bir saparynda Shyńǵys Aıtmatov aǵamyzdyń: «Sizder qaıta jaqsy ekensizder. Biz, qyrǵyz zııalylary Frýnze shaharynda qyrǵyz tilinde balalar baqshasyn ashý kerek dep másele kóterip, biraz jyldan beri esh nátıje shyǵara almaı kele jatyrmyz», – degen sózin qulaǵymyzben estigen edik. Sóıtip, qalada ósken jastardyń bári orys tilindegi balabaqshalary men mektepterde tárbıelengendikten ana tilin bilmeıtin, nemese shala biletin «asfaltta ósken» balalarǵa aınaldy. Búgingi tańdaǵy Prezıdent ákimshiliginde, Mınıstrler Keńsesinde, parlament apparatynda, mınıstrlikterde, qala ákimdikterinde, sottarda, prokýratýrada, basqa da jaýapty oryndarda qyzmet atqaratyndardyń deni solar. Kúndelikti ómirde, keńsede, lıftide, kóshede bári bir-birimen oryssha sóılesedi. Úılerinde balalaryna qazaqsha úırete almaıdy. Sondyqtan kópshiligi búginge deıin balalaryn orys mektebine berýmen keledi. Qazaq tili olar qyzmet atqaratyn joǵary laýazymdy keńselerimizge kire almaı, áli kúnge bosaǵadan syǵalaýda.
Elbasymyzdyń keshegi Keńes Odaǵy ydyraǵan qıyn kezeńnen elimizdi aman-esen alyp shyǵyp, qazaq halqyn álem tanyǵan halyqqa, Qazaqstandy álem tanyǵan elge aınaldyrýdaǵy eńbegi barshaǵa aıan. Biraq ultymyz, halqymyz, memleketimiz tarıh synynan áli de tolyq ótip bolǵan joq. Bizdiń búgingi urpaqtyń moınynda qaryz bolyp ketpeýge tıis asa jaýapty mindetter kún tártibinde áli tur. Ol – jerimizdi eshkimge bermeý, tilimizdi, ulttyq salt-dástúrlerimizdi, memlekettigimizdi berik saqtaý, jer betinen ult, halyq retinde joıylyp ketpeıtin el bolyp qalý.
Biz búgingi óziniń ata-babasynyń elinde, jerinde, qazaq otbasylarynda týyp, ómirge kelip jatqan sábılerdi ana tilimizdiń ýyzyna jaryp ósý baqytynan nege aıyramyz? Olar óz eli men jerinde bolǵanymen, orys tilindegi balabaqsha, mektepke barý arqyly ana tilin bilý baqytynan maqurym qalyp, ana tilimizge shorqaq bolyp ósip keledi. Qazaqstanda týyp ósse de orys tili olardyń ana tili bolyp qalyptasýda. Bul – nonsens, qısynsyzdyq, jónsizdik, memleket quraýshy halyqqa, memleket tiline jasalyp otyrǵan qııanat. Muny osylaı qaldyra berý – óz halqyńnyń, ultyńnyń, elińniń tamyryna balta shabý deýge bolady. О́ıtkeni birligi bekem, tutastyǵy berik, keleshegi kemel el bolý úshin ol memlekettiń barlyq halqyn toptastyratyn, baýyrlastyratyn, rýhanı týystastyratyn – sol jerdiń ejelden bergi kıesi, ıesi, sol jerdi ǵasyrlar boıy mekendep kelgen baǵzy halyqtyń tili men mádenıeti bolýy kerek. Qazaqstanda ol – qazaq tili. Buǵan daýlasatyn da, talasatyn da negiz joq.
Qazir Ortalyq Azııa elderindegi, burynǵy Keńester Odaǵynan bólinip shyqqan memleketterdiń arasyndaǵy memlekettik mekemeleri memlekettik tilde sóılemeıtin jalǵyz el – Qazaqstan bolyp otyr. Táýelsiz el bola tura óziniń memlekettik tilin, ana tilin bilmeıtin, túsinbeıtin, sol tilde sóılese almaıtyn urpaq ósirip jatqanymyz aqylǵa syımaıtyn is. Buǵan jalpaqshesheılik júrmeıdi. Eger budan ári de osylaı qaldyra beretin bolsaq, bul – óziń otyrǵan aǵashtyń butaǵyn óziń kesýmen birdeı tirshilik bolmaq. Bul – halqymyzdyń búgingi býyny – bizdiń moınymyzǵa artylyp otyrǵan úlken mindet. Memlekettik tildi bilý – Qazaqstanda turamyn, halyqqa, elge qyzmet etemin dep talpynatyn árbir jas úshin, qyzmetker úshin qoıylatyn basty talap bolýǵa tıisti. Qazaq tilin tórge shyǵarý – memleket quraýshy ultymyzdyń, qalyń qazaqtyń áli kúnge júzege aspaı kele jatqan asyl armany. Otanymyzda, qazaq topyraǵynda dúnıege kelgen ár sábıge ana tilin, memlekettik tildi úıretý – qoǵamnyń, memlekettiń tikeleı mindeti. Latyn álippesine de bólmeı-jarmaı túgel kóshýimiz kerek.
Búgingi tańdaǵy ultymyzdy uıytatyn uranymyz da, elimizdiń ishki yntymaǵy men baýyrmaldyǵyn arttyryp, irgesin nyqtap bekitip, aldaǵy kezeńde, taıaý jyldarda júzege asyratyn qadamymyz da memlekettik tilimizdi shyn mánindegi óziniń laıyqty tórine, zańdy ornyna ozdyryp, kósegesin kógertý bolsa kerek. Búgingi tańdaǵy búkil qazaq halqyn alańdatatyn, alańdatyp otyrǵan másele – osy. Muny biz ári-beriden soń tym keshiktirip jiberdik. Qolǵa alyp, júzege asyratyn kezeń áldeqashan kelgen edi. Osyny eshqandaı aıqaı-shýsyz, daý-dabyrasyz, Qazaqstandy mekendegen, ony óziniń Otany sanap, birge týǵan baýyrlardaı bolyp turyp jatqan barlyq ult ókilderiniń túsinýshiligin, rızashylyǵyn týdyra otyryp, el ıesi, jer ıesi bolyp tabylatyn halqymyzdyń aınalasyna berik uıystyryp, eli baı, jeri baı, jańa ǵasyrda jańa qarqynmen ósip-órkendeýge qajetti múmkindikterdiń bári bar súıikti Otanymyzdy shyn mánindegi qut mekenge, ujmaq elge aınaldyrýǵa memleketimiz ben barsha jurtymyz birigip jumyla kirisetin ýaqyt jetti.
Respýblıkamyzdaǵy qalalarda, basqa ulttar kóbirek qonystanǵan óńirlerde, ózge ult ókilderin aıtpaǵanda, qazaq otbasylarynyń birazynyń arasynda áli kúnge deıin orys tiliniń tońy siresip jatyr. Olarǵa qazaq tilin kim úıretedi, qalaı úıretedi, úırete ala ma, joq pa, belgisiz. Birer jyl buryn gazetten: «Osyǵan deıin Petropavldaǵy 20-ǵa jýyq balabaqshalardyń bireýi ǵana taza qazaq tilinde bolyp kelse, taıaýda osyndaı taǵy bir balabaqsha ashyldy!» – degen súıinshi habar oqyǵanymyz bar-dy. Respýblıkany tutas alǵanda qalalardaǵy qazaq tilinde oqytatyn mektepter sany «Egemen Qazaqstanda» shyqqan derek boıynsha (12.10.2013 j.) nebári 15 paıyzdy quraǵan eken. Respýblıkadaǵy ulty qazaq balalarynyń 37 paıyzy sol kezge deıin orys mektepterinde oqyp kelipti. (Qazirgi derekter bizdiń qolymyzda joq). Memleket tarapynan naqty áreketter jasalmaǵandyqtan sol úrdis áli kúnge jalǵasyp keledi. Orys tildi mektepter latyn álippesine kóshpeı, kırıllısada qala beredi degeli bul tendensııa kúsheıe túsken tárizdi. Májilis depýtaty R. Halmuradovtyń birer jyl buryn Úkimetke joldaǵan saýalynda elimizde orys tilinde sabaq beretin 1700-den asa mektep bary aıtyldy. Ony bitirýshiler aǵylshyn tilinde ájeptáýir sóılep shyǵady, al qazaqsha eki sózdiń basyn qosýǵa qınalady. Orys tildi mektepterde qazaq tilinen dáris beretin bilikti ustazdar jetispeıdi. Olardyń sapasy óte tómen. Orys mektepterin bitirgen balalardyń qazaq tilinen tapsyrǵan test jaýaptary qorytyndy balda esepke alynbaıdy. Sondyqtan olarda oqıtyn balalar qazaq tilin shyndap úırenýge qulyqsyz. Nátıjesinde osy ýaqytqa deıin qazaq tilin biletin qazaqtar ǵana bir-birimen qazaqsha, al til bilmeıtin qandastarymen de, orystarmen de oryssha sóılesýmen keledi, soǵan májbúr. Ne ózgerdi? Túk ózgergen joq. Sóıtip, Qazaqstan halqy (sonyń ishinde qazaq halqy da) keleshekte til jóninen qazaqshany biletin jáne bilmeıtin bolyp eki jikke aırylǵaly tur. О́te qaýipti tendensııa. Elimizdegi 10 myńǵa jýyq jetim jáne jartylaı jetim ul-qyzdar tárbıelenetin balalar úılerindegi oqý-tárbıe jumystary da negizinen orys tilinde júrgizilip kele jatqandyqtan, olardyń túlekteri de qazaq tilin úırenbesten ómirge qadam basýda.
Táýelsizdik alǵannan bergi ótken otyz jylǵa jýyq ýaqyt memlekettik til saıasatyn júzege asyrýda, memlekettik til mártebesin nyǵaıtýda jekelegen azamattardyń nemese qoǵamdyq birlestikterdiń ǵana kúsh salýy jetkiliksizdigine, bul máselede memlekettiń óziniń tegeýrindi yqpaly basym bolýǵa tıis ekenine tolyǵynan kóz jetkizdi. О́ıtkeni shyntýaıttap kelgende tek memleket qana jas urpaqtyń memlekettik tilde tárbıe alýy, memlekettik tildiń qoǵam ómiriniń barlyq salasynda qoldanylýy máselesin laıyqty túrde sheshýge qabiletti ekeni anyq.
Osy jerde aıta ketýge bolady, Elbasymyzdyń ana tilin súıetini, onyń qadir-qasıetin jaqsy biletini, úzdiksiz nazar aýdaryp, qamqorlyq jasaýy, «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde» dep qoǵamymyzdyń aldyna aıqyn maqsat qoıyp, talap etýi arqasynda táýelsizdik alǵan jyldar ishinde birqatar oń nátıjelerge qol jetti. Demografııalyq jaǵdaıymyz da birte-birte, óne boıy jaqsarýmen keledi. Búgingi tańda respýblıka halqynyń 72 paıyzy qazaqtar, respýblıkadaǵy mektep jasyndaǵy balalardyń da sonsha paıyzy qazaq mektepterinde oqıdy degen derek bar.
Bul kóńilge azdaǵan jubanysh ákeledi. Alaıda sheshilmegen túıinder áli kóp. 2008 jylǵy 23 qazan kúni Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HIV sessııasynda sóılegen sózinde Elbasymyz bylaı dep edi: «Akademık Dmıtrıı Lıhachevtiń eger bir halyqty óz tili men mádenıetinen alshaqtatsaq, onda ondaı halyq ta joq degeni bar edi. HH ǵasyrdyń aıaǵynda qazaq halqynyń tili men mádenıeti joıylyp, quryp ketýge az qaldy. Sol sebepti ultymyzdyń óziniń joǵyn qaıta túgendeý jolyndaǵy batyl umtylysy – zańdy qubylys. Buǵan basqa etnos ókilderi de túsinýshilikpen qarap, qoldaıtyndyǵyna kóz jetkizip kelemiz. Men mundaı qoldaýdy bir kezde osynda qonys aýdaryp, Qazaqstandy óz Otany retinde baǵalaıtyndardyń alǵysy dep túsinemin. Ekinshiden, bul Qazaqstan jerindegi ár ult pen ulystyń ózara birlik pen tatýlyqta ómir súrýine negiz bolady dep oılaımyn. Budan keıingi kezeńde Qazaqstandaǵy qazaq tiliniń róli kúsheıe bermek. Árıne, orys, aǵylshyn jáne ózge tilderdi damytý máselesin de qoldaıtyn bolamyz. Memlekettik tildi eń aldymen bizdiń balalarymyz bilýleri qajet».
«Nur – Otan» partııasynyń HIII sezindegi sózinde Elbasymyz osy máselege qaıta oralyp: «Biz memlekettik tilde oqytýdyń jetekshi júıesin quramyz. Qazaqstan azamattarynyń barlyǵy derlik qazaq tilin meńgeretin bolady» degendi aıtqan edi. Prezıdentimiz Q. Toqaev ta osydan birer aı buryn «Ana tili» gazetine bergen arnaıy suhbatynda: «Mektepterdiń bastaýysh synyptarynda qazaq tiline basymdyq berilgeni durys. Orys tilin de oqytý kerek. Al aǵylshyn tilin 5-6 synyptardan bastap mektep baǵdarlamasyna engizgen abzal» dep alda turǵan mindetterdi odan ári naqtylandyryp, aıqyndap berdi.
Bizde úkimet basshylary, bilim mınıstrleri jıi aýysyp jatady, olardyń memlekettik tilge jany ashyp, qamqorlyq kórseteıin degen qulshynysy baıqala qoımaıdy. Memlekettik tildi ómirimizge sala-sala boıynsha, júıeli túrde keńinen engizý jónindegi jumysty shyndap qolǵa alyp, uıymdastarý sharalaryn nátıjeli, tııanaqty júrgizýge ne yntalary, ne qabiletteri jetpeıdi. Jyl saıyn osy salaǵa mıllıardtaǵan teńge qarajat bólinedi. Qarajat negizinen ıgeriledi, nátıje baıqalmaıdy. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, buryn Elbasymyz anda-sanda bul máselege nazar aýdaryp, qamshylasa ǵana Úkimet, mınıstrlik pen ákimdikter áldeqandaı jumystardy júzege asyryp, istep jatqandaı syńaı tanytatyn, jer-jerde, mekemelerde til úıretetin kýrstar ashtyq, anany istep jatyrmyz, mynany istep jatyrmyz dep esep beretin. Biraq báribir túptep kelgende, aýyzǵa alatyndaı, kóńil kónshitetindeı nátıjeler baıqala qoımaǵanyn aıtýǵa, moıyndaýǵa májbúrmiz. Osyny salıqaly, sabyrly aqyl sarabyna salyp, alys-jaqyn aınala tóńirekke, álem elderiniń tájirıbesine kóz jiberip, myqtap oılanǵanymyz, tyǵyryqtan shyǵatyn joldy aspaı-saspaı, adaspaı izdep tapqanymyz jón sııaqty.
Asan Qaıǵy, Tóle bı, Qazybek bı, Áıteke bı, erterekte ál-Farabı, berirekte Abaı, Jambyl syndy danalar, Qarasaı, Aǵybaı, Qabanbaı, Bógenbaı, Naýryzbaı syndy batyrlar shyqqan qazaq ulty, qazaq jurty, qazaq degen halyqtyń tili, salt-dástúri, asyl tegi joıylyp ketý-ketpeý, tarıhta qalý-qalmaý jaýapkershiligi bizdiń urpaqtyń moınynda tur. Osy istiń keneýi, sheshimi bir-aq nársede. Ol – memleket qarjysyna salynǵan, salynatyn, qazynadan qarjy bólinip, tárbıeshiler ustalatyn balalar baqshasynyń, bóbekter, balalar úıiniń barlyǵyndaǵy tárbıeni «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik til – qazaq tili» degen Konstıtýsııamyzdyń qaǵıdasyn basshylyqqa alyp, túgeldeı memlekettik tilge kóshirý. Jáne muny búgingi tańda eshqandaı renish týdyrmaı-aq júzege asyrýǵa bolady. Qalalarda, jer-jerlerde jas otbasylardyń barlyǵy qaı ult ekenine qaramastan, balabaqshadan oryn tıgenine qýanady. Eresekterge til úıretý qıyn bolǵanymen, balalarǵa – ońaı. Ata-analardyń eshqaısysy balalarynyń memlekettik tildi ıgerýine qarsy emes. Táýelsiz elimizde dúnıege kelip jatqan ár sábıge, elimizdiń bolashaq azamatyna memlekettik tildi úıretýge ata-anasy qabiletsiz bolsa, bul mindetti memlekettiń ózi moınyna alýǵa tıis. Mindetti. Jáne munyń ózi eshqandaı dabyrasyz-aq bilim berýdiń jalpyǵa ortaq jańa, memlekettik baǵdarlamasyn, standarttaryn qalyptastyrý barysynda júzege asyrýǵa bolatyn mindet. Memlekettik til – etnos mádenıetiniń de, qazaqstandyq patrıotızmniń de basty tuǵyry bola alady. Ol úshin balalar baqshasynda baldyrǵandarǵa memlekettik tilde tárbıe beretin kadrlardy sapaly, jetkilikti etip daıyndaý qajet. Pedagogıkalyq kolledjderdiń, joǵary oqý oryndarynyń sanyn kóbeıtý, qazaq mektebin bitirgen qyzdardy solarǵa kóptep tartyp, tezdetip oqytyp, dıplom berip, qazaq ortasyndaǵy, orys, ózge jurt ortasyndaǵy barlyq qalalar men poselkelerdegi memleket menshigindegi bóbekter úıi men balalar baqshalaryndaǵy tárbıeni tegis memlekettik tilge kóshirý kerek. Munyń ýaqyty jetti de. Sonda olardyń odan arǵy oqýlary men alatyn bilimderi qazaq tilinde jalǵasady. Qazir jekemenshikte ashylǵan balalar baqshasy az emes. Olardyń kóbi jáne orys tilinde. Olar ázirge solaı qala turýyna bolar edi.
Qazirgi qalyptasqan ahýaldan shyǵa alatyn jol bar ma? Ondaı jol bar deımiz. Ol – til saıasatyn óte sátti, muqııat, dáıektilikpen júrgizip kele jatqan Baltyq jaǵalaýyndaǵy úsh respýblıkanyń jemisti tájirıbesi der edik.
Keńes Odaǵy ydyrap, odaqtas respýblıkalar táýelsizdik alǵan kezeńde tildik turǵydan jáne halqynyń quramy jóninen alǵanda bul respýblıkalardaǵy ahýal bizdiń Qazaqstanǵa uqsas bolatyn. Uly Otan soǵysy aıaqtalǵannan keıin Keńes Odaǵyna birjola qosylǵan bul respýblıkalarǵa orystar men orys tildi mamandar jan-jaqtan toqtaýsyz aǵylyp kelip jatty. О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldarynda Latvııa halqynyń sany eki jarym mıllıon bolsa, sonyń jartysynan sál ǵana astamy latyshtar, otyz paıyzǵa jýyǵy orystar, qalǵandary ýkraındar, belorýstar jáne basqa da ulttardyń ókilderi edi. Estonııa halqy bir jarym mıllıonǵa jýyq bolsa, 1970 jyly sonyń 975 myńy ǵana estondyqtar bolatyn. Lıtvadaǵy jaǵdaı da osyǵan uqsas edi. Bul respýblıkalarda orys tiliniń bedeli de, taralýy da óte joǵary deńgeıde boldy. Orys mektepteri kóp edi. Táýelsizdik alǵannan keıin bul respýblıkalar áýeli memleket qarjysymen jumys isteıtin balalar baqshalarynyń barlyǵyn birden ózderiniń ulttyq tilderine kóshirip jiberdi. Ulttyq mektepterine basymdyq berip, qolaıly jaǵdaılar týǵyzyp, olardyń sanyn óne boıy arttyryp otyrdy. Orys tilindegi jekemenshik mektepter men balalar baqshalary birazǵa deıin saqtalyp qaldy. Keıinirek memlekettik tilde tárbıe berý talaby olarǵa da qoıyldy. Eýropalyq Odaqqa arqa súıegen Baltyq jaǵalaýy elderi osylaı til saıasatyn tabandylyqpen batyl júrgize berdi. О́z bolashaqtaryn ózderi turatyn osy eldermen baılanystyrǵan, baılanystyrǵysy keletin orystar men ózge ult ókilderi de bul respýblıkalarda balalaryn latysh, eston, lıtva tilindegi balabaqshalary men mektepterine beretin boldy. Orys tiline aǵylshyn, fransýz tilderi sııaqty shet til retinde oqytylatyn mártebe berildi. Ýaqyt olardyń mundaı sheshimderiniń meılinshe durys bolǵandyǵyn kórsetti. Olar ózderiniń memlekettik til týraly zańdaryna belgili bir ýaqyt óte kele ol zańdy odan saıyn ornyqtyryp, jetildire túsýge qolaıly jaǵdaılar týyndaǵan kezde ózgerister engizip otyrýdy da esterinen shyǵarǵan joq. Keńes Odaǵy ydyraǵan kezde halyqtarynyń tili birjola orystanyp, joıylyp ketýge az qalǵan bul respýblıkalar tildik saıasatty osylaı dáıektilikpen durys júrgizgenderiniń arqasynda ana tilderiniń irgetasyn birjolata ornyqtyryp, bekitip aldy. Bul elderdiń turǵyndary qazir túgelge jýyq memlekettik tildi biledi jáne jas urpaq astanalarynda da, qalalary men selolarynda da sol tilde tárbıe alady, sol tilde sóıleıdi. Sóıtip, Baltyq jaǵalaýy elderinde ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynda joıylyp ketýge az qalǵan ulttyq tilderi bizdegideı bosaǵada qalmaı, memlekettik mekemeleriniń de, turmys-tirshiliginiń de tórine shyǵyp, óziniń laıyqty ornyn alǵanyn, halqynyń turmysyn jaqsartý, ilgerilep damý jolynda eshqandaı kóshten qalmaǵanyn, ósip-órkendep, ilgeri basyp kele jatqanyn aıqyn kórýge bolady. Memlekettik til týraly zań qabyldaǵan elderdiń bárinde ol zańdardyń iske asýyn, oryndalýyn óne boıy jiti qadaǵalap, tekseretin, qajetine qaraı shara qoldanyp otyratyn arnaıy qurylymdar bar. Ondaı qurylymdardyń asa qajet ekenin, olarsyz memlekettik tildi ómirge engizý jáne ony qadaǵalaý múmkin bolmaıtynyn, órge baspaıtynyn ómirdiń ózi kórsetip berdi. Latvııada ondaı qurylym «Memlekettik til ortalyǵy», al Fransııada, ózge keı memleketterde «Til polısııasy», «Til ınspeksııasy» dep atalady. Durystyǵyn ýaqyt dáleldegen osyndaı tájirıbelerdi biz de zerttep, aqylǵa qonymdy, ádiletti, qısyndy qadamdaryn memlekettiń múmkindigin, tegershikterin solar sııaqty paıdalana otyryp, ómirge engizgenimiz jón bolar edi degen oı keledi eriksiz.
Til jaıyna kelgende keıinge qaldyrmaı, búgingi tańda qolǵa alyp, jyldamyraq sheshilýge tıisti ózge de máseleler barshylyq. Solardyń eń bastysy – «Memlekettik til týraly» arnaıy zań qabyldaý. Ondaı zań memleket aýmaǵyndaǵy memlekettik tilge qatysty máselelerdiń barlyǵyn retteýge, sheshýge tıis. Ondaı zań álemniń barlyq memleketterinde bar. Mundaı zań, ári-beriden soń, orys tiline tónip turǵan qaýip joq bola tura, osyndaı zańdy baıaǵyda qabyldap alǵan Reseıden de, Eýropa, Baltyq jaǵalaýy elderinen de búgingi tańda bizge keregirek. Ol eń aldymen memlekettik tilimizdi Konstıtýsııada aıtylǵan óz tuǵyryna qondyrý úshin kerek. Bul zań memlekettik tildiń qoldanylý aıasyn anyqtaıdy, mindetteıdi, orys tiliniń de, elimizde turatyn ózge ulttardyń da eshqaısysynyń tilderine qysym jasamaıdy. Qaıta ózge ult ókilderine ózderi turatyn eldiń memlekettik tilin bilýge barynsha múmkindik týǵyzyp, olardyń urpaqtarynyń aldynan qaı salada bolmasyn eshqandaı kemdik kórmeı, emin-erkin qyzmet etýine jol ashady. «Memlekettik til týraly» zańdy ómirge naqty, júıeli jemisti engizý úshin osy máselemen tyńǵylyqty aınalysatyn mınıstrlik nemese arnaıy memlekettik agenttik qurylýy qajet ekeni túsinikti.
Ult kósemi A. Baıtursynuly aıtqandaı, tili joǵalǵan ulttyń ózi de joǵalatynyn esten shyǵarmaýǵa tıispiz.
Myrzataı JOLDASBEKOV,
Bolat BODAÝBAI
