2 mln tonnadan asty
Eki aýdannyń dıqandary da, kartop ósirýshileri de bıyl jańbyr az, qýańshylyq jyly bolsa da kúzgi jıyn-terin kezinde mol ónim alýda. Ertis aýdanynyń egis alqaby bıyl 267,6 myń gektar, onyń 219 myń gektary dándi daqyldar. Bıyl mine, 11 sentnerden ortasha ónimdilikpen 156 myń gektar egin jınaldy.
Al jyl saıyn alqapqa syımaıtyn aǵyl-tegil egin egip, mol ónimniń nesibeli yrzyǵyn kóretin Nıkolaı Mıller basqaratyn Abaı atyndaǵy seriktestik tabıǵattyń da, aýa raıynyń da qubylmaly minezine ábden úırengen. Qandaı tosyn jaǵdaı bolsyn, seriktestik dıqandary alqapty alaqandaǵydaı kútip baptaıdy.
Nıkolaı Aleksandrovıch ózi aýylda ósken nemis ultynyń balasy, jerdiń syryn biletin kádimgi dalanyń adamy. Uzaq jylǵy tájirıbesi de jetkilikti. Ertistikter Mıller dep atap ketken. Qazir 70 myń gektardaı astyq egetin alqaby bar. Osy kúnge deıin 2 mln tonnadan asa astyq alyp, qamba toltyrǵan jer ıesi.
– Jaýyn-shashyn az bolǵan bıylǵy jazdan biz mol ónim alamyz dep kútken joq edik, – deıdi Nıkolaı Aleksandrovıch. – Osy jyly erte dán beretin astyq tuqymdaryn ektik. О́nim mol. Sapasy da jaqsy bolyp shyqty. Dıqandarymyz qazan aıynyń sońyna deıin jıyn-terindi aıaqtamaq.
Sharýashylyqta ónimdi saqtaýda jańa tehnologııalar paıdalanylýda. Syıymdylyǵy 200 tonna bolatyn qapshyqqa keptirilip salynǵan dándi bir jylǵa deıin saqtaıdy. Dıqandarǵa, jumysshylarǵa jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Mıller aýyldyq aýmaqty túgel jumyspen qamtyp otyr. Turaqty jalaqymen birge áleýmettik-turmystyq jaǵdaılaryna da kómek berýde.
Jerdiń bolashaq ıeleri
Al biz barǵan kelesi astyqty alqap «Orazbaev» sharýashylyǵyna tıesili. Alqap toly birinen soń biri tizilgen kombaındar qyzý jumysta, sheteldik tehnologııa egindi lezde oryp, kelip turǵan mashınalarǵa tógýde. Keń dala, astyqty alqap, aýasyn jutyp, ketkiń kelmeıdi.
Qasymyzda alqaptyń ıesi Saılaý Orazbaevtyń uly Álibek birge júr. Barnaýlda joǵary oqý ornyn bitirgen, mamandyǵy – agronom. Áke jolyn jalǵastyratyn ul osy alqaptyń, osy jerdiń bolashaq ıesi.
– Jalpy, egis alqaby 12 846 myń gektardy quraıdy, bıdaı 7 892 myń gektar jerge egiledi. Mine, qazir ózderińiz kórip turǵandaı, alqapta sońǵy jıyn-terin jumystary júrgizilýde. Sharýashylyqta sheteldik birneshe kombaın, basqa da keshendik qondyrǵylardy qosqanda, 36 birlik tehnıka bar. Jerdiń qunarlyǵyn saqtaý da mańyzdy.Mysaly, bir jyl demalatyn jer mindetti túrde bes jyl mol ónim beredi. Sapaly tuqym – mol ónim negizi, – deıdi Álibek Saılaýuly.
Sonymen birge Orazbaevtardyń kásipornynda táýligine 45 tonnaǵa deıin astyq óńdeıtin dıirmen kesheni jumys isteıdi. Qazir ınvestısııa kólemi shamamen 1,7 mlrd teńgeni quraıtyn 620 bas malǵa arnalǵan taýarly sút fermasyn salý jobasy bastalǵan.
– Jermen jumys isteýge kelip jatqan jastardyń barlyǵy qýantady. Myna Aǵashoryn aýylynda turatyn «Zamandas» sharýa qojalyǵynyń basshysy Balǵabaı Bákishovtiń uldary Dáýren men Dáýlet te áke jolyn jalǵastyryp, egin dalasynda eńbek etýde, biri – bas agronom, biri «Nıva» sharýa qojalyǵyn basqarýda. Erbolat ákesi Danat Seıdahmetovpen birge «Danat» sharýa qojalyǵynda osy aýylda eńbek etýde, – dedi bizge aýdandyq aýyl sharýashylyq bóliminiń bas mamany Serik Nurkın.
Sońǵy jyldary ákeli-balaly astyq ósirýshi osyndaı sharýashylyqtar kóbeıgen. Bul tiziminiń qatarynda «Soltanbet» sharýa qojalyǵynyń basshysy Ermek Átimov uly Jandospen, «Edil» sharýa qojalyǵynda anasy Altynshash pen balasy Edil, «Baıkal» sharýashylyǵynda ákesi Vasılıı men balasy Artem, «Erlan» sharýashylyǵynda Barlybaı Bekbolatov pen uly Erlan, Nıkolaı Mıller men uly Vladımır eńbek etýde.
Sýarmaly alqapta ónim mol
Aýdandaǵy Nurlan Baımaǵanbetov basqaratyn «Dan-Agro» sharýashylyǵy da 10 myń gektar jerge bıdaı egipti. Aldaǵy jyly ónimdilikti arttyrý maqsatynda Lıkamero, Ombylyq atty tańdaýly suryptaǵy tuqymdardy sebý josparlanǵan.
– О́tken jyly astyq keptirgish keshen saldyq. Keptirgish arnaıy qondyrǵy qural arqyly bir saǵatta 27 myń tonna astyqty tazalaıdy. Jınalǵan bıdaı qaldyqtardan hımııalyq jáne mehanıkalyq ádis arqyly óńdelip, tazartylady. Sodan soń baryp, qoımaǵa jiberiledi, – deıdi sharýashylyq basshysy.
Iаǵnı jınalǵan ónim ysyrapsyz jınalyp, shyǵynsyz paıdalanylady. Kelesi jyly kásiporynda jarma ónimderin óndiretin seh ashylady. Qurylys jumystaryna sharýashalyqtyń qarajaty jumsalyp, al qajetti qural-jabdyqtar men tehnıka qarjylyq ınstıtýttardyń kómegimen jáne qaryz qarajaty arqyly satyp alynypty. Seriktestik aldaǵy jyldary sýarmaly alqap kólemin ulǵaıtyp, qosymsha qoımalar salýdy josparlaýda.
Aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń málimetinshe, jalpy aýdanda sýarmaly egistik alqaby 1 myń gektardan asqan. Aldaǵy eki jylda qosymsha 7,5 myń gektar jerdi iske qosý jospary bar. Jerden ósip shyqqan ónimderdi óńdeıtin 22 óńdeý nysany bolsa, 18-i astyq ónimderin óńdeıdi, 4-ýi mal sharýashylyǵy ónimin óńdeýmen aınalysady. Aýa raıy men klımattyq jaǵdaıǵa baılanysty aýdandaǵy egistik alqaptarynyń 60 paıyzyna egilgen astyq kombaındarmen orylady. Al 40 paıyz astyq bólek jınalady. Aýdandaǵy oraq naýqanyna astyq jınaý tehnıkasynyń 555 birligi jumyldyryldy. Kombaındardyń 386 birligi jańa úlgide, 149 destelegish bar.
Sonymen birge aýdanda 5 sút daıyndaý kesheni jumys isteıdi. Bıyl aýdanda agroónerkásip keshenin damytý boıynsha jalpy quny 1 mlrd teńgeden asatyn 5 joba júzege asyryldy. Jyl saıyn mashına-traktor parki jańartylýda.
– Aýdannyń ekonomıkalyq damýynyń negizgi baǵyty – aýyl sharýashylyǵy. Egin alqaby 255,5 myń gektardy quraıdy. Onyń ishinde dándi daqyldar – 218,9 myń gektar. Alqaptarda arpa, bıdaı, suly, tary, maıly daqyldardan kúnbaǵys, zyǵyr, mal azyǵyna arnalǵan jem-shóp túrleri ósiriledi. Qazir maıly daqyldardy jınaý jalǵasýda. Aýdanda óndiristik qýaty táýligine 7 655 tonna 15 astyq keptirgish, óndiristik qýaty táýligine 534 tonna 34 mehanıkalandyrylǵan keshen, óndiristik qýaty 315 myń tonna 132 astyq qoımasy jumys istep tur, – dedi aýdan ákimi Aıan Beısekın.
Aýdan ákiminiń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshileri mashına-traktorlyq parkin jyl saıyn jańartady. Memlekettik baǵdarlamalar arqyly zamanaýı tehnıka satyp alýda. Jańartylǵan aýyl sharýashylyq tehnıkalary joǵary ónimdilikke jetkizedi, alqaptardaǵy jumys kúnderin qysqartady jáne janar-jaǵarmaıdy únemdeıdi.
Al aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri astyqty qabyldaýǵa jáne saqtaýǵa daıyn, bul úshin 256 qoıma ázirlengen. Kartop pen kókónis ónimderin saqtaý úshin syıymdylyǵy 398 myń tonna bolatyn 137 kókónis qoımasy bar, onyń 77 paıyzy zamanaýı tehnologııalyq jabdyqtarmen qamtylǵan. Mysaly, Qyzyljar aýylynda ornalasqan «Ertis» tájirıbe sharýashylyǵynda 173 myń gektar alqapqa egin egiledi. Qyr jerler de sýaryla bastady. Bıyl bıdaı, qaraqumyq, soıa jáne júgeri ósiriletin 1 myń gektar jer sýarylypty. Bul Ertis ózeniniń sýyn paıdalaný arqyly sýarmaly alqaptarda ónimdilikti arttyrýǵa jáne jem-shóp qoryn molaıtýdyń mol múmkindigi.
Iаǵnı agroónerkásiptik keshende jańa óndiris qurý jáne qaıta óńdeýdi jolǵa qoıý úshin jer paıdalanýshylar ınfraqurylym qurylysymen qatar ózderiniń ınvestısııalyq baǵdarlamalaryn jasaýy kerek. Aýdannyń jáne jalpy óńirdiń ekonomıkasy úshin jumys isteıtin jer ýchaskeleri ıgerilýi kerek.
Jergilikti «Ulan», «Dan-Agro», «Abaı», «Saǵynbaı», «Toqtaýl», «Eńbek», «Nuras», «Daýyl», «Nıva», «Maral», «Bıtas Orda» sııaqty sharýashylyqtar «John Deere», «Class», «Essil» jáne «Vector» markaly jańa úlgidegi jalpy sany 386 kombaın satyp alǵan.
Bos jatqan jer ıgerilýde
Qaıtarda Aqtoǵaı aýdanynyń dıqandaryna, kartop ósirýshi kókónisshilerge bardyq. Aqtoǵaılyq sharýashylyqtar «Pavlodar» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasymen aýyl sharýashylyǵy ónimderimen qamtamasyz etý jóninde kelisimsharttar jasaýda eken. Kásipker Sergeı Terentev basqaratyn «Aqtoǵaı Agro» JShS turaqtandyrý qoryna 1,2 myń tonna kókónis jetkizý mindetin alypty. Seriktestik naýbaıhanasynda nan-toqash ónimderi pisiriledi. Kásiporyn bir aýysymda 500 bólkege deıin nan pisirip, ónimdilikti keminde eki esege arttyrýdy josparlap otyr. Jol boıynda «Aqtoǵaı Agro» JShS-nyń aýylsharýashylyq keshenderiniń qurylys jumystary bastalǵan. Bos jatqan jerdi ıgerý úshin kelgen seriktestikte qyzý jumys.
Pavlodar oblysy,
Ertis aýdany
