Aımaqtar • 29 Qyrkúıek, 2020

Altyn astyqty aýyldar

29 ret kórsetildi

Biz jolsaparmen óńirdegi Ertis, Aqtoǵaı aýdandaryna barǵan edik. Mańdaı terdiń tógilgeni – óz nesibesin berýde. Astyq mol, dastarhan toly. El-ishiniń jaǵdaıy jaqsy. Biraq, dıqandar men fermerler aýylǵa, sharýashylyqtarǵa ınternet jelisi, uıaly baılanys jetse eken deıdi. Aýyl sharýashylyǵynda eńbek etetin jas mamandardyń qatary kóbeıgenin kútedi.

 

2 mln tonnadan asty

Eki aýdannyń dıqandary da, kartop ósi­rýshileri de bıyl jańbyr az, qýańshylyq jyly bolsa da kúzgi jıyn-terin kezinde mol ónim alýda. Ertis aýdanynyń egis alqaby bıyl 267,6 myń gektar, onyń 219 myń gektary dándi daqyldar. Bıyl mine, 11 sentnerden ortasha ónimdilikpen 156 myń gektar egin jınaldy.

Al jyl saıyn alqapqa syımaıtyn aǵyl-tegil egin egip, mol ónimniń nesibeli yrzyǵyn kó­­re­tin Nıkolaı Mıller basqaratyn Abaı atyn­daǵy seriktestik tabıǵattyń da, aýa raıy­nyń da qubylmaly minezine áb­­den úırengen. Qandaı tosyn jaǵdaı bol­syn, seriktestik dı­qan­dary alqapty alaqan­daǵy­daı kútip baptaıdy.

Nıkolaı Aleksandrovıch ózi aýylda ós­ken nemis ultynyń balasy, jerdiń syryn bile­tin kádimgi dalanyń adamy. Uzaq jyl­ǵy táji­rıbesi de jetkilikti. Ertistikter Mıl­ler dep atap ketken. Qazir 70 myń gektar­daı astyq ege­tin alqaby bar. Osy kúnge deıin 2 mln ton­na­dan asa astyq alyp, qamba tol­tyrǵan jer ıesi.

– Jaýyn-shashyn az bolǵan bıylǵy jazdan biz mol ónim alamyz dep kútken joq edik, – deıdi Nıkolaı Aleksandrovıch. – Osy jyly erte dán beretin astyq tuqymdaryn ektik. О́nim mol. Sapasy da jaqsy bolyp shyqty. Dıqandarymyz qazan aıynyń so­ńyna deıin jıyn-terindi aıaqtamaq.

Sharýashylyqta ónimdi saqtaýda jańa tehnologııalar paıdalanylýda. Syıymdylyǵy 200 tonna bolatyn qapshyqqa keptirilip salynǵan dándi bir jylǵa deıin saqtaıdy. Dıqandarǵa, jumysshylarǵa jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Mıller aýyldyq aýmaqty túgel jumyspen qamtyp otyr. Turaqty jalaqymen birge áleýmettik-turmystyq jaǵdaılaryna da kómek berýde.

 

Jerdiń bolashaq ıeleri

Al biz barǵan kelesi astyqty alqap «Oraz­­baev» sharýashylyǵyna tıesili. Alqap to­ly birinen soń biri tizilgen kombaındar qyzý ju­mysta, sheteldik tehnologııa egindi lezde oryp, kelip turǵan mashınalarǵa tó­gýde. Keń dala, astyqty alqap, aýasyn ju­typ, ketkiń kelmeıdi.

Qasymyzda alqaptyń ıesi Saılaý Oraz­baev­tyń uly Álibek birge júr. Barnaýlda joǵary oqý ornyn bitirgen, mamandyǵy – agronom. Áke jolyn jalǵastyratyn ul osy alqaptyń, osy jerdiń bolashaq ıesi.

– Jalpy, egis alqaby 12 846 myń gektar­dy quraıdy, bıdaı 7 892 myń gektar jerge egiledi. Mine, qazir ózderińiz kórip turǵan­daı, alqapta sońǵy jıyn-terin jumystary júrgizilýde. Sharýashylyqta sheteldik bir­neshe kombaın, basqa da keshendik qondyr­ǵylardy qosqanda, 36 birlik tehnıka bar. Jer­diń qunarlyǵyn saqtaý da mańyzdy.Mysaly, bir jyl demalatyn jer mindetti túrde bes jyl mol ónim be­redi. Sapaly tu­qym – mol ónim negizi, – deıdi Álibek Saılaýuly.

Sonymen birge Orazbaevtardyń kásipor­nynda táýligine 45 tonnaǵa deıin astyq óń­deıtin dıirmen kesheni jumys isteıdi. Qazir ınvestısııa kólemi shamamen 1,7 mlrd teńgeni quraıtyn 620 bas malǵa arnalǵan taýarly sút fermasyn salý jobasy bastalǵan.

– Jermen jumys isteýge kelip jatqan jas­tardyń barlyǵy qýantady. Myna Aǵash­oryn aýylynda turatyn «Zamandas» sha­rýa qojalyǵynyń basshysy Balǵabaı Báki­shov­tiń uldary Dáýren men Dáýlet te áke jolyn jalǵastyryp, egin dalasynda eńbek etý­de, biri – bas agronom, biri «Nıva» sharýa qoja­lyǵyn basqarýda. Erbolat ákesi Danat Seıdahmetovpen birge «Danat» sharýa qoja­lyǵynda osy aýylda eńbek etýde, – dedi bizge aýdandyq aýyl sharýashylyq bóliminiń bas mamany Serik Nurkın.

Sońǵy jyldary ákeli-balaly astyq ósi­rý­shi osyndaı sharýashylyqtar kóbeıgen. Bul tiziminiń qatarynda «Soltanbet» sharýa qojalyǵynyń basshysy Ermek Átimov uly Jandospen, «Edil» sharýa qojalyǵynda anasy Altynshash pen balasy Edil, «Baıkal» sharýashylyǵynda ákesi Vasılıı men balasy Artem, «Erlan» sharýashylyǵynda Barlybaı Bekbolatov pen uly Erlan, Nıkolaı Mıller men uly Vladımır eńbek etýde.

 

Sýarmaly alqapta ónim mol

Aýdandaǵy Nurlan Baımaǵanbetov basqa­ratyn «Dan-Agro» sharýashylyǵy da 10 myń gektar jerge bıdaı egipti. Aldaǵy jy­ly ónimdilikti arttyrý maqsatynda Lıka­mero, Ombylyq atty tańdaýly suryptaǵy tu­qymdardy sebý josparlanǵan.

– О́tken jyly astyq keptirgish keshen saldyq. Keptirgish arnaıy qondyrǵy qural arqyly bir saǵatta 27 myń tonna astyqty tazalaıdy. Jınalǵan bıdaı qaldyqtardan hımııalyq jáne mehanıkalyq ádis arqy­ly óńdelip, tazartylady. Sodan soń baryp, qoımaǵa jiberiledi, – deıdi sharýashylyq basshysy.

Iаǵnı jınalǵan ónim ysyrapsyz jına­­lyp, shyǵynsyz paıdalanyla­dy. Kelesi jy­ly kásiporynda jarma ónim­de­rin óndiretin seh ashylady. Qurylys jumys­ta­ryna sha­rýa­shalyqtyń qarajaty jumsalyp, al qa­jetti qural-jabdyqtar men tehnıka qar­jy­lyq ınstıtýttardyń kómegimen jáne qa­ryz qarajaty arqyly satyp alynypty. Serik­testik aldaǵy jyldary sýarmaly alqap kó­lemin ulǵaıtyp, qosymsha qoımalar salýdy josparlaýda.

Aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń málimetinshe, jalpy aýdanda sýarmaly egis­tik alqaby 1 myń gektardan asqan. Aldaǵy eki jylda qosymsha 7,5 myń gektar jerdi is­ke qosý jospary bar. Jerden ósip shyqqan ónimderdi óńdeıtin 22 óńdeý nysany bolsa, 18-i astyq ónimderin óńdeıdi, 4-ýi mal sharýashylyǵy ónimin óńdeýmen aınalysady. Aýa raıy men klımattyq jaǵdaıǵa baılanysty aýdandaǵy egistik alqaptarynyń 60 paıyzyna egilgen astyq kombaındarmen orylady. Al 40 ­paıyz astyq bólek jınalady. Aýdandaǵy oraq naý­qanyna astyq jınaý tehnıkasynyń 555 birligi jumyldyryldy. Kombaındardyń 386 birligi jańa úlgide, 149 destelegish bar.

Sonymen birge aýdanda 5 sút daıyndaý kesheni jumys isteıdi. Bıyl aýdanda agro­ónerkásip keshenin damytý boıynsha jalpy quny 1 mlrd teńgeden asatyn 5 joba júzege asyryldy. Jyl saıyn mashına-traktor parki jańartylýda.

– Aýdannyń ekonomıkalyq damýynyń negizgi baǵyty – aýyl sharýashylyǵy. Egin alqaby 255,5 myń gektardy quraıdy. Onyń ishinde dándi daqyldar – 218,9 myń gektar. Alqaptarda arpa, bıdaı, suly, tary, maı­ly daqyldardan kúnbaǵys, zyǵyr, mal azyǵyna arnalǵan jem-shóp túrleri ósi­riledi. Qazir maıly daqyldardy jınaý jal­ǵasýda. Aýdanda óndiristik qýaty táý­ligine 7 655 tonna 15 astyq keptirgish, ón­di­ristik qýaty táýligine 534 tonna 34 mehanı­kalandyrylǵan keshen, óndiristik qýaty 315 myń tonna 132 astyq qoımasy jumys istep tur, – dedi aýdan ákimi Aıan Beısekın.

Aýdan ákiminiń aıtýynsha, aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderin óndirýshileri mashına-trak­tor­lyq parkin jyl saıyn jańartady. Mem­lekettik baǵdarlamalar arqyly zamanaýı tehnıka satyp alýda. Jańartylǵan aýyl sharýa­shylyq tehnıkalary joǵary ónim­­dilikke jetkizedi, alqaptardaǵy ju­mys kún­derin qysqartady jáne janar-jaǵar­maıdy únemdeıdi.

Al aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri as­tyqty qabyldaýǵa jáne saqtaýǵa daıyn, bul úshin 256 qoıma ázirlengen. Kartop pen kókónis ónimderin saqtaý úshin syıymdylyǵy 398 myń tonna bolatyn 137 kókónis qoı­masy bar, onyń 77 paıyzy zamanaýı tehno­logııalyq jabdyqtarmen qamtylǵan. My­saly, Qyzyljar aýylynda ornalasqan «Ertis» tájirıbe sharýashylyǵynda 173 myń gektar alqapqa egin egiledi. Qyr jerler de sýaryla bastady. Bıyl bıdaı, qaraqumyq, soıa jáne júgeri ósiriletin 1 myń gektar jer sýarylypty. Bul Ertis ózeniniń sýyn paı­dalaný arqyly sýarmaly alqaptarda ónim­dilikti arttyrýǵa jáne jem-shóp qoryn molaı­týdyń mol múmkindigi.

Iаǵnı agroónerkásiptik keshende ja­ńa ón­diris qurý jáne qaıta óńdeýdi jol­ǵa qoıý úshin jer paıdalanýshylar ınfraqu­ry­lym qu­rylysymen qatar ózderiniń ınvestı­sııalyq baǵ­darlamalaryn jasaýy kerek. Aýdan­nyń jáne jalpy óńirdiń ekonomıka­sy úshin jumys isteıtin jer ýchaskeleri ıge­rilýi kerek.

Jergilikti «Ulan», «Dan-Agro», «Abaı», «Saǵynbaı», «Toqtaýl», «Eńbek», «Nuras», «Daýyl», «Nıva», «Maral», «Bıtas Orda» sııaqty sharýashylyqtar «John Deere», «Class», «Essil» jáne «Vector» markaly jańa úlgidegi jalpy sany 386 kombaın satyp alǵan.

 

Bos jatqan jer ıgerilýde

Qaıtarda Aqtoǵaı aýdanynyń dıqan­da­ryna, kartop ósirýshi kókónisshilerge bar­dyq. Aqtoǵaılyq sharýashylyqtar «Pav­lodar» áleýmettik-kásipkerlik korporasııa­symen aýyl sharýashylyǵy ónimderimen qam­tamasyz etý jóninde kelisimsharttar jasaýda eken. Kásipker Sergeı Terentev basqaratyn «Aqtoǵaı Agro» JShS turaqtandyrý qoryna 1,2 myń tonna kókónis jetkizý mindetin alypty. Seriktestik naýbaıhanasynda nan-toqash ónimderi pisiriledi. Kásiporyn bir aýysymda 500 bólkege deıin nan pisirip, ónimdilikti keminde eki esege arttyrýdy josparlap otyr. Jol boıynda «Aqtoǵaı Agro» JShS-nyń aýylsharýashylyq keshenderiniń qurylys jumystary bastalǵan. Bos jatqan jerdi ıgerý úshin kelgen seriktestikte qyzý jumys.

 

Pavlodar oblysy,

Ertis aýdany

Sońǵy jańalyqtar

Vırýs mýtasııaǵa ushyrady

Koronavırýs • Búgin, 17:27

Málik Ǵabdýllın: Zaman, tulǵa, jad

Rýhanııat • Búgin, 12:00

Atyraýdan 100 jigit áskerge attandy

Aımaqtar • Búgin, 10:35

Elimizde koronavırýstan 123 adam aıyqty

Qazaqstan • Búgin, 09:51

Uqsas jańalyqtar