Rýhanııat • 29 Qyrkúıek, 2020

Til tutastyǵy – el tutastyǵy

42 ret kórsetildi

Memleket basshysynyń memlekettik tildi ult­aralyq qatynas tiline aınaldyrý ıdeıasyn jú­zege asyrý baǵytynda Má­denıet jáne sport mı­nıs­trligi Til saıasaty ko­mıteti til janashyr­larynyń qatysýymen «Til tutastyǵy – el tutas­tyǵy» taqy­ry­bynda onlaın konferensııa ótti.

Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti Q.Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn mem­leket» Tujyrymdamasyn is­ke asyrý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes uıymdastyrylyp otyrǵan bul sharanyń basty maqsaty – qoǵamda til máselesin kóterip júrgen azamattardyń pikirin tyńdaý, qazaq tilin el­degi ultaralyq qatynas tiline aınaldyrý baǵytyndaǵy usy­nystaryn talqylaý, sheshý joldaryn aıqyndaý eken.

Til saıasaty komıtetiniń tór­aǵasy Ádilbek Qaba mundaı kezdesýden naqty pikir men usynys kútetinin ashyp aıtty. «Buryn Odaq quramynda boldyq, tildik orta joq dep aqtaldyq. Dál qazir «qaýipti kezeńdi» bastan keship jatqandaımyz. Nege? О́ıtkeni osy otyz jyldaı ýaqyt ishinde mektepke barǵan bala joǵary oqý ornyn aıaqtap, elge qyzmet jasaıtyn jasqa jetti. Otyz aýyz qazaqsha sóz úırenbegen adamnan ne kútýge bolady?! Árıne, memleket tarapynan qazaq tilin damytý baǵytynda qyrýar sharýa atqaryldy. Bir ǵana elimizdegi 99 til úıretý ortalyqtary bo­ıynsha 514 myńnan astam adam oqyp shyqty. Olar ortamyzda júr ǵoı. Tilge qajettilikte týdyratyn ózimiz. Endi talap ete­tin ýaqyt jetti. Áıtpese qo­ǵamdyq kólikte, dúkende, qyz­­met kórsetý salasynda ana tili­­mizdi ógeısitip, ózge tildiń kó­­megine júginip júrgen ózimiz. Endigi jerde tilge janashyr bo­lyp júrý az, qorǵany bolýy­myz kerek. Komıtet janynan «Til qorǵany» onlaın tobyn qu­ryp otyrmyz. Elimizdiń ár­bir azamaty til tóńiregindegi sora­qylyqtar, kóshedegi jarnama olqylyqtary týraly málimetin kez kelgen ýaqytta jibere alady. Zańgerlerimiz bar, bárimiz kóterilgen máseleni she­shýdi uıymdastyramyz», dedi Ádilbek Kúneshanuly.

Onlaın bas qosýda belgili saıa­sattanýshylar Dos Kóshim, Rasýl Jumaly, qoǵam belsendisi Serik Erǵalı, zańger Abzal Quspanov, qoǵam qaıratkeri Orazkúl Asanǵazy, «Qazaq úni» JShS prezıdenti Qazybek Isa, «Til maıdany» jobasynyń basshysy Qýat Ahmetov, taǵy basqa til janashyrlary qatysyp, óz oılaryn ortaǵa salsa, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti men Prezıdent Ákimshiligi, Bas Pro­kýratýra, Qazaqstan halqy As­sam­bleıasy qatarly quzyrly organ­dardyń jaýapty mamandary pikir almasty.

Qazaqstan Respýblıkasy Par­lamenti Senaty jáne Májilis depýtattary A.Qapbarova men G.Shıpovskıh tildiń mańyzyna tereń toqtaldy. Gennadıı Gen­nadevıch ınnovasııalyq, túrli tehnologııalar ǵasyrynda jas­tardy qyzyqtyratyndaı sapa­ly kontent máselesine toq­tal­dy. «Ásirese shetelden ke­lip jat­qan ataqty fılmderdi dýb­­lıaj­daý jalǵasa berýi qa­jet. Gollıvýdtyq kınolar qa­zaq ti­linde sóılep turǵanyn kór­gen­de keýdeńdi maqtanysh sezimi ker­neıdi. Taǵy bir ózek­ti másele – mem­lekettik qyz­met­­kerlerge qa­tysty. О́kinishke qaraı, olar­dyń ishinde óz oıyn qa­rapaıym qa­­zaq sózderimen jet­kize almaıtyn­­dar kezdesedi, bul, árıne, turǵyn­dar tarapynan oryndy renish tý­ǵy­zady», dedi ol.

Belgili saıasattanýshy Dos Kó­shim qazaq tili ahýalyn orys­tildi azamattarymyzǵa túsindirý máselesi keıinge ysyrylyp qalǵanyna ókinish bildirdi. Tip­ti «memlekettik til», «latyn qar­pine kóshý» dep kúnde aıtyp júrgen dúnıeden maqurym qal­ǵan otandastarymyz jóninde aıtyp, eger osy baǵytta jumys júrgizse, olardan til saıasatynyń basty qaǵıdattary boıynsha sózsiz qoldaý tabýǵa bolatynyn óz tájirıbesinen mysal keltire otyryp jetkizdi.

Qoǵam qaıratkeri Orazkúl Asanǵazy táýelsizdiktiń eleń-alańynda til tarıhynan oıyp oryn alǵan «búginginiń Knıa­gın­derin» tabý kerek dedi. Onyń ­oıyn­sha, Parlamentte úsh myń­nan astam zań qabyldansa, sonyń árbir sóziniń qazaqsha balamasy bar. Endeshe, osyndaı ómir sú­rýge qabiletti, baı tildiń ba­­ǵyn baılaý kúná, Til saıasaty Ko­mı­tetine arnaýly quzyr berip nemese óz aldyna bólek Agenttik ashý kerek eken.

Mádenıettanýshy Serik Er­ǵalı naqty usynysyn aıtyp, memlekettik tilde qyzmet kór­setý salalarynyń tizbesi on jyl boıy bekitilmeı kele jatqanyna qynjylys bildirdi. «Jarnama, kópshilik oryndaǵy aqparat týraly máselede sózdi kim qalaı túsinse, solaı betaldy jaza berý aýdarmashylyq kásiptiń sertıfıkattalmaı kele jatqanynan», dedi ol.

Tanymal zańger, til táji­rı­besine zańdyq-praktıkalyq turǵydan belsene atsalysyp júrgen tulǵa Abzal Quspan má­­selege myna qyrynan ke­lip: «Dúnıe júzi elderiniń oń tájirıbesine kóńil bólgen du­rys. Mysaly, Nıderland budan on jyl buryn óz Konstı­týsııasyna elge kelgen barlyq ımmıgranttardyń nıderland tilin bilý mindettiligi týraly norma qosty. Ispanııanyń Kon­stıtýsııasyna sáıkes, bul eldiń árbir azamaty ıspan tilin bilýge mindetti. Belgııa elinde azamattyq alýdyń birden-bir sharty sol eldiń tilin ǵana emes, salt-dástúrinde jetkilikti bilý», dedi.

Budan keıin jıynǵa qaty­sýshylar: memlekettik qyzmet­ke memlekettik tildi erkin meń­gergen azamattardy ǵana alýdy «Memlekettik qyzmet týraly» zańymen mindetteý kerek, bul memlekettik qyzmetti qa­zaq ti­lin­de tutynýshylardyń qu­qy­ǵyn qorǵaıdy degen usy­ny­syn bildirdi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda 9 balany ıt talady

Aımaqtar • Keshe

Taraz qalasynda gaz qubyry jaryldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Syrda kúrishten rekordtyq ónim jınaldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Qazaqstanda sýdıalardyń jalaqysy qansha?

Qazaqstan • 23 Qazan, 2020

Elimizde jańbyr jaýyp, sońy qarǵa ulasady

Aýa raıy • 23 Qazan, 2020

Shyǵysta eki azamat zańsyz balyq aýlaǵan

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Uqsas jańalyqtar