– «100 jańa esim» jobasyna qatysýda aldyńyzǵa qandaı maqsat qoıdyńyz?
– Zertteýshiden buryn, eń aldymen ózimdi azamattyq qoǵamnyń bóligi retinde kóremin. «100 jańa esim» jobasyna ǵalym retinde qatysqanym belgili. Ǵylymmen aınalysý degenimiz – maqalalar jazý emes, keıin qoldanysqa jaraıtyn, paıdaly zertteýler júrgizý. Ásirese eldi mekenderdegi áleýmettik jaǵdaıdy túzeýge qajetti aqparat jınaý. Iаǵnı meniń erte kezde bastalǵan qoǵamdyq belsendiligim azamattyq qoǵam salasyn zertteýge, jastar qaýymdastyqtaryn jaqsartýǵa ákeldi.
Qoǵamdyq jumysqa oqýshy kezimnen belsendi túrde aralastym. Mektep prezıdentine úmitker boldym, saılaýǵa tústim. Túrli konkýrstardy aıtpaǵanda «HHI ǵasyr kóshbasshysy» telejobasyna qatysyp, sol jerde kóptegen daryndy balamen tanystym. Osy qoǵamdyq jumys arqyly ózim úshin de, qoǵam úshin de mańyzdy salaǵa keldim. 2009 jyldan bastap IýNISEF-tiń jastar jáne jasóspirimdermen jumys jónindegi resmı sertıfıkattalǵan jattyqtyrýshysymyn. Osy kúnge deıin talaı talantty jasqa sabaq berip, bilgenimmen bólisip kelemin. Trenıng kezinde qatysýshylarǵa osy ýaqytqa deıin jıǵan-tergenimdi úıretýge tyrysamyn. Kóbine azamattyq belsendilikke umtylý jáne qoǵamdyq qozǵalystardy qalaı uıymdastyrý kerek degen máselelerdi qarastyramyz. Osy rette adamdardyń aldynda durys sóıleý, joǵaryda aıtylǵan maqsattarǵa jetý mehanızmi, óz ıdeıasyn dáleldeý syndy daǵdylarǵa baýlımyn. Alaıda meniń eń basty maqsatym – balalardyń qoǵamdy jaqsartýǵa talpynysyn oıatý. Ony qaıda jáne qalaı bastaıtynyń mańyzdy emes. Iаǵnı óz synybyń men úıińniń aýlasynda-aq ózgeriske talpynýdyń ózi mańyzdy. Eger adam sonymen turaqty túrde aınalyssa, onyń aýqymy da ulǵaıa túsedi. Osylaısha aınalańdy ózgertý arqyly qoǵamdy da ózgertýge bolady. Aǵylshyndarda «óz ortańda áreket et te, jahandyq deńgeıde oılan» degen sóz bar. О́z ortańda áreket etpeı, qoǵamdy, eldi ózgertý degen oı qısynsyz.
– Jastarmen jumys kezinde ne baıqadyńyz? О́zińizdiń zamandastaryńyz ben búgingi jastardyń aıyrmashylyǵy qandaı?
– Maǵan búgingi jastardyń betalysy unaıdy. Ýnıversıtet stýdentteriniń jaqsy talpynysyn kórip, jarqyn bolashaqqa degen senimim bekı tústi. Jastar tarapynan qarjylandyrý men demeýshi tabýǵa qatysty suraqtar jıi qoıylady. Oǵan qosa meniń trenıngterim jastarǵa jeke tulǵa retinde sheshim qabyldaý boıynsha tereń túsinik beredi dep esepteımin. Alda da osyndaı ózgerister kóbeıe tússe, jastardyń da belsendiligi artpaqshy. Bul, álbette, memlekettiń qoldaýynyń arqasynda bolatyn ózgeris. Bılik tarapynan shyǵarylatyn sheshimder halyqtyń qatysýymen qabyldanǵany abzal.
Qazaqstan halqynyń basym bóligi – jastar. Statıstıkaǵa súıensek, jastar halyqtyń úshten birin quraıdy. Olardyń sany jyl saıyn artyp kele jatqany da belgili. Jastar eń aldymen belsendi azamattar bolýy tıis. Qazir olardyń tehnologııa men áleýmettik jeliler arqyly ózge eldegi jastarmen ózderin salystyrýǵa, jaqsydan úırenip, jańa tendensııalarǵa saı bolýǵa múmkindigi mol.
– Al búginniń jastary qandaı bolýy kerek?
– Qaı salada jumys istese de shyǵarmashylyq pen kreatıvke jaqyn bolǵany abzal. Tipti zańger bolsańyz da shyǵarmashylyqtyń qajet bolatyny sózsiz. Ideıalardyń aspannan kelip túspeıtini belgili, kitaptardan ıdeıa alýǵa bolady. Kez kelgen salaǵa qatysty oılar tek kásibı ádebıetten emes, kórkem ádebıetten de tabylady. Jalpy, kórkem shyǵarma oqý – jaqsy ádet. О́ıtkeni kórkem ádebıet qııaldy damytýǵa erekshe yqpal etedi. Máselen, siz eshqashan Tynyq muhıtynda bolmasańyz da, avtordyń sýretteýimen muhıtty elestete alasyz, tipti onyń ıisi de murnyńyzǵa keledi. Osylaısha ádebıet arqyly adamnyń álem týraly túsinigi damıdy.
Odan keıin qyzyǵatyn dúnıeńizge qaraı orta izdeńiz der edim. Siz qoqys óndeý, suryptaýǵa qyzyqsańyz, osy salada qyzmet etetin adamdar men arnaıy qaýymdastyqtar óte kóp. О́z ortańda, ózińmen birdeı oılaıtyn adamdardyń ortasynda júrgende basyńa túrli ıdeıa keledi. Al halyqaralyq qaýymdastyqtyń múshesi bolsańyz, ondaǵy ıdeıalardy elimizde júzege asyrýǵa ábden bolady.
Meniń trenıngimde dáris alǵan jastarmen áli kúnge deıin aralasyp turamyn. Olarǵa birin-biri qoldaý, sený keregin jıi aıtamyn. Qazaqstanda talantty jastar kóp. Bizdi shetelde eshkim kútip otyrǵan joq. Qazaqstan – bizdiń Otanymyz, ata-babamyzdan qalǵan muramyz. Olar basqa túsken taýqymetterge qaramaı saqtap qalǵan jerde ómir súrip qana emes, óz úlesimizdi qosyp, damyta túsýdi mindet dep belgileýimiz kerek.
– Zertteýler men zertteýshiler týraly oıyńyz qandaı?
– Eń bastysy, zertteýdiń sapaly bolǵany abzal. Jaı ǵana statıstıkalyq derek saralap, saýaldama júrgizseń de ómirdiń, qoǵamnyń shyndyǵyn kórýge bolady. Olar arqyly búginniń kórinisin alamyz. Mysaly, jaqynda áriptesterimmen shyǵarmashylyq kásipkerlerdiń bilimi týraly zertteý jasadyq. Nátıjesinde, arnaıy shyǵarmashylyq bilimi bar azamattardyń kásipkerliktegi ózine senimdiligi arnaıy shyǵarmashylyq bilimi joq, kerisinshe múlde basqa fakýltet támamdaǵan kásipkerlerge qaraǵanda báseń ekenin anyqtadyq. Bul bilim júıesi men joǵary oqý oryndaryndaǵy kásipkerlikti damytýǵa arnalǵan pánderdi qaıta qaraý kerek ekendigin kórsetti.
– Karantınniń sizdiń salaǵa tıgizgen áseri boldy ma? Endigi josparyńyz qandaı?
– Karantın keleshekke kózqarasymyzdy ózgertti. Ásirese óz salam týraly kóbirek oılandyrdy. Sonymen birge ózińniń jumystaryń týraly kópshilikke aıtyp otyrý kerek ekendigin túsindik. Aldaǵy ýaqytta da ózim qyzmet etip júrgen Narxoz ýnıversıtetinde zertteýimdi jalǵastyramyn degen oıdamyn. Jaqynda oqý ordasynda «Kreatıvti ekonomıka» ortalyǵy ashyldy. Munda da trenıngter ótkizip, memlekettik saıasatqa paıdaly usynystar beretin sapaly zertteý jasasam degen josparym bar. Osy oraıda áleýmettik jelidegi belsendiligimdi arttyra túspekpin. Áriptesterimmen keńese kele jeke blogymdy damytý qajettigin túsindim. Bul sheteldegi áriptesterimizdiń qazaqstandyq jobalardan habardar bolýyna jol ashpaq.
Kreatıvti ekonomıka men óndiristi zertteýdi jalǵastyrýdy jolǵa qoıyp otyrmyn. Bul salany sektorlarǵa bólip jeke qarastyrýǵa da bolady. О́ıtkeni elimizde olardyń damýyna múmkindik mol. Oqytý júıesin de jańa deńgeıge kóterýdi jolǵa qoıǵan abzal. Bul salanyń kenje qalýyna básekeniń joqtyǵy sebep.
Áńgimelesken
Svetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
