Bilim • 30 Qyrkúıek, 2020

Jastarǵa kerek zamanaýı bilim

43 ret kórsetildi

Jastardyń pandemııa kezinde kóp nárseden qur qalǵanyn aıtyp júrmiz. Sonyń ishinde bilim alý máselesi eń ózektileriniń biri bolyp tur. Olaı deıtinimiz, oqý oryndaryndaǵy onlaın bilimge kóńili tolmaı, qosymsha bilimdi syrttan izdep júrgen jastar kóp. Suranys bar, endi sony qanaǵattandyratyn jobalar kóbeısin degen edik. Kýrstar da kóp kúttirmedi.

 

Jastardyń zaman talabyna saı bilim alýy qazir ýnıversıtet­tegi oqýmen shektelmeıdi. Qazir kásibı bi­limmen qatar ózin-ózi damytý baǵy­tyndaǵy aqparat qundy bolyp tur. Kim ne dese de, jalǵyz sala­daǵy bilimińmen básekege qabi­letti bola almaısyń. Barlyq jumys berýshi jan-jaqty bilikti, bes­aspap maman izdeıtin bolǵan. Osy rette jastar qosymsha kýrs­tarda jańa daǵdylar úırenip, óz­derin jetildirýge tyrysady. Otandyq jastar uıymdarynyń da bul baǵytta jańa jobalar bas­tap, aýmaly-tókpeli kezeńde jas azamattardyń ýaqytty tıimdi ót­kizýine sep bolyp jatqandyǵy qýantady.

Osyndaı bastamalardyń bi­rin ótken aıda Jas Otan jas­tar qanaty bastap ketipti. «Sa­na» degen atpen bastaý alǵan tul­ǵa­lyq damý mektebiniń vırtýaldy esigi barlyq jastaǵy aza­mat­tarǵa ashyq eken. Úsh aıǵa josparlanǵan onlaın oqytý 3 ba­ǵyt boıynsha júzege asady: she­shendik óner, kóshbasshylyq pen emosıonaldy ıntellekt jáne ınternet marketıng. Bul tyń ta­qyryptardyń búgingi zamanǵa saı mamandarǵa kerek ekeni aıtpasa da túsinikti. Sebebi biz jańa kósh­basshylardyń tehnologııany jetik meńgergenin, álemdegi sońǵy jańalyqtardan habardar bolǵanyn jáne zaman kóshimen qatar jyljyǵanyn qalaımyz. Tehnologııa dáýirinde álem adam aıtqysyz jyldamdyqpen ózgerip keledi. Al sol ózgeristerge ilese bilgender ǵana básekege qabiletti bolmaq.

Jas Otan-nyń bolashaq saıası kóshbasshylar men memlekettik qyzmetkerler baýlýdaǵy táji­rı­besin eskersek, bul qadam sol jastardyń jan-jaqty bolýyna áser eter edi. Jalpy, jo­baǵa qa­tysýǵa 2700-den astam adam nıet bil­dirgen eken. So­nyń ishinde 1700-den astam qa­ty­sýshy qazaq tilindegi kýrstarǵa jazylsa, 970-ke jýyǵy orys ti­linde bilim alady. Jastar qana­ty­nyń jetekshisi Elnur Beı­sen­baev oqý baǵdarlamasyna engen baǵyttar jastardyń suranysyna saı ekenin aıtady. 

«Negizgi maqsatymyz – jas­tardy qazirgi qoǵamǵa, ómir saltyna kerekti mentaldyq daǵdylarǵa úıretý, oıyn ashyq, tııanaqty jetkizip, boıynda bar kósh­bas­shylyq qabiletin ashýǵa kó­mek­tesý. Qazirgi jastardyń sura­nysyna tolyǵymen jaýap beretin baǵyttardy qamtýǵa tyrystyq. Sonymen qatar ár modýl boıynsha elge tanymal tulǵalar qonaqqa kelip, tájirıbesin ortaǵa salady. Sabaq onlaın oqytylady, sol sebepti qatysam deýshilerdiń jasyna, turyp jatqan jerine baılanysty eshqandaı shekteý joq», dedi E.Beısenbaev.

Ár modýl sońynda úı jumy­syn úzbeı oryndap, sabaqqa úz­diksiz qatysqan jastarǵa mektep atynan sertıfıkat tabys­ta­lady eken.

Onlaın nemese qashyqtan oqy­­tý bilim berý salasynyń bo­­la­­shaǵy ekenin sarapshylar bu­ryn­nan aıtyp keledi. Aǵyl­shyn­sha EdTech nemese bilim berý sa­lasyndaǵy tehnologııa bul má­­seleniń qanshalyqty ózekti ekenin kórsetkendeı. Pandemııa sal­darynan dúnıe júzinde dás­túrli bilim berý múmkin bolma­ǵan tusta onlaın oqytý kómekke kel­di. Osyǵan deıin tehnologııanyń bul múmkindigine nemquraıdy qa­rap kelgen bilim ordalary úlken qıyndyqtarǵa tap bolǵany jasyryn emes. Qazir mamandar onlaın oqytý salasynyń qarqynyn 165 mlrd dollarǵa baǵalap otyr, al bes jyldan keıin bul kórset­kish eki ese ósetinin alǵa tartady. Jal­­py, onlaın kýrstar naryǵy kóp­tegen elde qatar damı bastady. Máselen, 2012 jyly AQSh-ta Coursera platformasy paıda boldy. Sol jyldary kórshiles Re­seıde de qazir halyqaralyq dá­­­rejede moıyndalǵan jobalar iske qosyldy. Ázirge salada amerıkalyq oqytý alańdary­nyń tanymaldylyǵy joǵary bolyp tur. Degenmen mamandar Ońtús­tik-Shyǵys Azııa elderiniń potensıalyn joǵary baǵalaıdy. Onyń ishinde Qytaı men Úndistannyń tehnologııalyq jetistikterine álem tańǵalýda. Aımaq 2016 jy­ly Batys Eýropadan ozyp ket­ken. Al 2018 jyly Qytaı jobala­­­ry­na quıylǵan ınvestısııa kóle­mi AQSh-tan da artyq bolǵan. Elektrondy oqytýǵa Afrıka el­deri de bet bura bastaǵan. Bul álem­dik úrdis bizdiń elimizdi de aınalyp ótpedi. Bıylǵy oqı­ǵalar eldegi onlaın oqytý sala­synyń tómen deńgeıin ashyq kórsetti. Joǵary oqý oryndarynan bólek, Qazaqstan jastaryna qysqa kýrstardy qazaq tilinde úıretetin onlaın oqytý platformalary qajet-aq.

Qazir bastysy salada báseke qalyptastyrý úshin osyndaı bas­­tamalarǵa qoldaý bildirý ma­ńyzdy. Al jastardy jańa for­matqa beıimdeý ózekti bolyp tur. Joba avtory Áıgerim Serik­ja­nova nege dál osy baǵyttardyń tańdalǵanyn aıtyp berdi.

«Qazir kóbi ınternette uzaq ýaqyt ótkizgendikten, kópshilik aldynda sóıleý daǵdylaryn umy­­typ barady, kóbi qysylady. Al jastar úshin áleýmettik qa­rym-qatynas ornata bilý óte ma­ńyzdy. Sol sebepti sheshendik óner kýrstaryn qosýdy uıǵardyq. Sońǵy jyldary emosıonaldy ıntellekt uǵymy kóbirek aıty­lyp júr. Burynyraqta IQ-ǵa kóp mán beretin edik, al qazir emo­sııa mańyzdy bolyp tur. Myq­ty kóshbasshy – óz emosııasyn bas­qara alatyn jáne ózgelerdiń sezi­min túsine biletin adam», deıdi A.Serikjanova.

Al ınternet marketıng kýrs­tary tehnologııa ǵasyrynda ómir súretin árbir jas ıgerýge tıis sa­la bolyp qaldy. Qazir qandaı tirlik jasasań da, ınternet ne áleýmettik jelide aıtyp otyrýyń mindetti bolyp qaldy. Bylaısha aıtsaq, sıfrlyq izińdi qaldyryp ketý kerek. Jastarmen jumysta sońǵy tehnologııalardy qoldana bilý – kez kelgen bastamanyń ta­bysty bolýynyń kepili. Bilim men tehnologııa jaılap egiz uǵym­ǵa aınalyp bara jatqanda, múm­­kin­dikterdi jiberip almaý ma­ńyzdy.  

 

Sońǵy jańalyqtar

Almatyda jer silkindi

Qazaqstan • Búgin, 16:48

Bıyl Qazaqstanda qys qandaı bolady?

Aýa raıy • Búgin, 16:37

Medeý men Shymbulaq qashan ashylady?

Aımaqtar • Búgin, 15:58

Elengen erlik

Aımaqtar • Búgin, 13:22

Qarashada kún sýytady

Aýa raıy • Búgin, 11:59

Shyǵys Qazaqstanda qus tumaýy tirkeldi

Aımaqtar • Búgin, 11:36

Dollardyń búgingi baǵamy belgili boldy

Ekonomıka • Búgin, 11:22

Uqsas jańalyqtar