Qoǵam • 30 Qyrkúıek, 2020

Alaıaqtyqtyń ıirimi ańǵal adamdardy qaryzǵa batyra bere me?

1370 ret kórsetildi

Internet jelisinde alaıaq­tyq qylmys beleń alyp tur. Jyl basynan beri Atyraý ob­ly­synyń polıseıleri azamattardan vırtýaldy shyndyqqa bergisiz aı­­lamen áreket etetin alaıaq­tardyń isine qatysty shaǵym­danǵandardyń 400-ge jýyq ótinishin tir­kedi. Ásirese pandemııa qaý­pine baılanysty karantın men qozǵalys shek­teýleri ınternettegi alaıaqtyqtyń ósýine yqpal etipti. Beı­qamdyqtan ba, álde bas­qalaı sebebi bar ma, áıteýir turǵyndardyń ınternet-alaıaqtar kóbirek usynatyn taýarlar men qyzmetterge belsendi tapsyrys beretini anyqtalyp otyr.

 

– Qylmyskerler qaı kezde de azamattardyń eń osal tusyn tap basýǵa daǵdylanǵan. Bul – tez ári ońaı paıda tabýǵa, únemdeýge, qymbat zattardy arzan baǵamen satyp alýǵa degen umtylys. Máselen, sońǵy kezde aqshany «aınaldyrý» dep atalatyn alaıaqtyqtyń túri taraldy. Alaıaqtar azamattarǵa aqsha salyp, qarjysyn bastapqy jarnadan eki ne, úsh ese artyq paıdamen qaıtaryp alýdy usynady. Buǵan sengen azamattar alaıaqtarǵa aqsha, ózderiniń  derekteri men karta nómirin jiberedi. Al alaıaqtar olarǵa ústeme somany jiberýge ýáde beredi, – deıdi oblystyq polısııa departamenti krımınaldy polısııa basqarmasynyń aǵa jedel qyzmetkeri Zakarııa Razǵalıev.

Onyń málim etýinshe, alaıaqtar usynǵan jarnany tólegender eshqandaı paıda kórmeıdi. Tipti óziniń aqshasyn qaıtara almaıdy. Adamdardyń sengishtigin paı­dalanǵan qylmyskerler jeke derekterge qol jetkizgen soń taǵy bir alaıaqtyq áreketke barady. Bular bankterden qurbandarynyń atyna nesıe rásimdeıdi. Bankter nesıe aqshasyn azamattardyń kartochkalaryna jiberedi.

– Mine, dál osy kezde alaıaqtar óz qurbandarynyń telefonyna qońyraý shalyp, «qaıyrymdylyq qoryna arnalǵan qarajat sizdiń atyńyzǵa kezdeısoq jiberildi. Aqshany  qaıtaryńyz, ótinemin» deıdi. Taǵy da aldanǵan adamdar bul qarajatty alaıaqtardyń QIWI ámııanyna jiberedi. Osy­laısha, alaıaqtar bir adamdy eki ret aldaıdy. Ańǵaldyq adam­dar­dy «aınaldyrýǵa» salǵan  qara­jatyn joǵaltýǵa, tipti óz atyna resim­delgen nesıeni tóleýge máj­búr etip otyr, – deıdi Zakarııa Raz­ǵ­alıev.

Alaıaqtardyń jıi qoldanatyn taǵy bir «súıikti» amaly – ózderin bank qyzmetkerleri retinde tanystyrý. Olar óz qurbandaryna qo­ńyraý shalyp, shotyna shabýyl jasalǵanyn habarlaıdy. Sol sebepten, tekserý júrgizgen keıip tanytyp, azamattardyń jeke deregin, olardyń shotynda saqtalǵan qar­jy­nyń somasyn bilip alady. Osy­laısha senimge kirip, telefonǵa ke­le­tin qupııa kodty jiberýdi su­raıdy.

– Biz azamattarǵa bógde adam­darǵa ózderiniń jeke deregin, kar­ta nómiri men qupııa kodty habar­lamaýǵa keńes beremiz. Alaıaqtar bul aqparattyń barlyǵyn basqa adam­dardyń qarajatyn ıemdený úshin paıdalanady, –deıdi krımınaldy polısııa basqarmasynyń qyzmetkerleri.

Polıseılerdiń aıtýynsha, byltyr alaıaqtar muǵalimderdiń atyn jamylyp,  ata-analardan mekteptiń qajettilikteri úshin aqsha aýdarýdy  suraǵan derekter kóbeıipti. Osyǵan oraı túsken shaǵym sany da artyp otyr. Ádette alaıaqtar ınternette basqa adam retinde kórinýdiń jolyn jetik meńgerip alǵan. Alaıaqtar adamdardyń fotosyn  júktep alyp, olardyń atynan jalǵan paraqsha ashady. Sodan keıin qurbandarymen sóılesedi. Internettegi alaıaqtar suraıtyn somalar qomaqty emes. Sol sebepten, zardap shekkender mundaı faktilerge qatysty polı­sııaǵa júginýdi qajet dep tappaıdy.

Jelide jańa gadjetterdi satyp alý nemese páterdi jaldaý da alaıaqtardyń jıi qoldanatyn ádisine aınalyp barady. Alaıaqtar jalǵan paraqshalarda iPhone te­lefonynyń túrli markasyn na­ryqtyq qunynan tómen baǵamen usynady. Olar telefonnyń jańa ekenin, jaqynda satyp alynǵanyn, nemese syılyq retinde berilgenin túsindiredi. Biraq shuǵyl aqsha qa­jettigin, son­dyqtan arzan ba­ǵaǵa satýǵa máj­b­úr bolyp otyrǵanyn aıtady. Kar­toch­kaǵa aqsha tús­ken soń olar «kók­jıek­ten» tez joǵa­latyny daýsyz. Qońy­raýlar men sms-habarlamaǵa jaýap ber­meıdi. Tipti aldanǵan qur­banyn buǵattap tastaıtyny bul­jymas ádetke aı­nalǵan. 

– Alaıaqtar jyljymaıtyn mú­lik ıeleriniń betperdesin kıip te áreket etedi. Olar jaqynda jón­deýden ótken páterdi kóńilge qo­nym­dy baǵamen jalǵa berýshiniń ró­lin oınaıdy. Jalǵa alýshymen te­lefon arqyly sóıleskende aldyn ala tólem jasaǵan klıenttiń páterge keletinin alǵa tartady. Unaǵan páterdi alyp qalýdyń bir ǵana jolyn usynady. Bul – kartaǵa aldyn ala tólem jiberý. Nátıjesinde, ańǵaldyq qurbany aqshasyz, ári jaldamaly baspanasyz qalady. Alaıaqtar basqa adamdardyń paraqshasynan bólek QIWI ámııandaryn óte jaqsy kó­redi. О́ıtkeni muny ashý úshin te­lefon nómirinen basqa derek qa­jet emes.  Bul vırtýaldy túrde ashylady. Ony baqylaý da qıyn. Alaıaqtar bank kartochkasyn ashsa, onda ony belgili bir turǵylyqty jeri joq, alkogoldik ishimdikke salynǵan kezbe  adamdardyń atyna rásimdeıdi. О́ıtkeni, únemi ishim­dikke «toıyp» júretin mundaı adamdar qujatyn kimge bergenin esine túsire almaıdy, – deıdi Zakarııa Razǵalıev.

Beıqamdyqqa boı aldyryp, ańǵaldyqqa urynǵan adamdardy ınternettegi alaıaqtar ıirimine tartyp barady. Aram oılylardyń arbaýyna  túsken ańǵal jandar aqshasynan aıyrylyp, qaryzǵa belshesinen batsa da budan sabaq alar emes. Olardyń arasynda alaıaqtarǵa birneshe ret aldanatyny bar. Al  adamdardyń sengishtigin sátti paıdalanatyn alaıaqtar aldyn ala qurylǵan josparyn iske asyrý úshin ózge qalalar men elderdi tańdaıtyny belgili. Qylmystyq polısııa basqarmasynyń jedel ýákilderi aqsha aýdarymdary aınalymynyń Almaty, Shymkent, Qostanaı qalalary men kórshiles Reseıde artqanyn anyqtap otyr. Polıseıler bıylǵy jyl basynan beri osyndaı 60 qylmystyq isti ashyp, alaıaqtardyń jolyn kesti.

 

Atyraý oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda 9 balany ıt talady

Aımaqtar • Keshe

Taraz qalasynda gaz qubyry jaryldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Syrda kúrishten rekordtyq ónim jınaldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Qazaqstanda sýdıalardyń jalaqysy qansha?

Qazaqstan • 23 Qazan, 2020

Elimizde jańbyr jaýyp, sońy qarǵa ulasady

Aýa raıy • 23 Qazan, 2020

Shyǵysta eki azamat zańsyz balyq aýlaǵan

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Uqsas jańalyqtar