Saıasat • 30 Qyrkúıek, 2020

Bereshekti qaıtarýdyń berekesiz tásili

17 ret kórsetildi

Qandaı da bir qaryz alǵan soń qaıtarýǵa asyqqanǵa ne jetsin. Alaıda qarjylyq jaǵdaıy tyǵyryqqa tirelip, qaıtarǵysy kelse de qaıtara almaı júrgender az emes. Ásirese qaryzdy bankten alyp, paıyzǵa maltyqqandar kóp. Mundaıda qaryz berýshi kóbine-kóp kollektorlar men jeke sot oryndaýshylaryna júginetini belgili. Olar óz kezeginde bereshekti óndirip alý úshin baryn salyp baǵady...

Bereshekke belsheden bat­qandar týraly aıtýdyń ózi aýyr. Sebebi qarajat tap­shy­­lyǵynan qysym kórgen tul­ǵalardyń óz-ózine qol jum­sa­ǵandary týraly jaısyz habarlardy buǵan deıin de kóp estigenbiz. Árıne, qaryzdy qaı­­tarmaǵan jaqsylyqqa aparmaı­dy. Adamdy aqtyq saparǵa shy­ǵaryp salar sátte jınalǵan jurt­qa qarata qoıylatyn jal­ǵyz suraq ta «berem dep júrip bere almaı ketken qaryzy bar me edi?» dep qoıylatynyn jıi estımiz.

Jahandy jaılaǵan pandemııa kesirinen endi qaıtyp eńse tiktemesteı turalap qalǵan ká­sip­­kerler de bar. Bankterden qa­­­ryz­­danyp-qaýǵalanyp alyn­­­­ǵan qarajattyń paıyzy, qaı­tarymy joǵalǵan joq. San soǵyp qalyp, sandalyp júrgen sandaǵan kásipker endi qaryzyn qaıtip óteıdi? О́teı almaǵan soń telefony kúni-túni jeke sot oryndaýshylary men kollektorlardyń uzyn quryǵyna aınalady.

Muny biz mysal retinde aıtyp otyrmyz. Alaıda osy máselege qatysty prokýratýra organdaryna kelip túsetin azamattardyń ótinishteri de jıilep ketken sekildi. Osyǵan baı­lanysty prokýratýra­ or­gan­dary jýyrda jeke sot oryndaýshylarynyń qyz­metine tekserý júrgizip, kol­lektorlardyń qyzmetine taldaý jasady. Quqyq qorǵaý or­gandary tekserý jáne taldaý nátıjeleri boıynsha kol­lektorlyq agenttikter jeke sot oryndaýshylarymen birlesip boryshtardy zań­syz óndirip alý shemasyn qol­danǵanyn anyqtap otyr. Iаǵnı kollektorlar ózderiniń úlestes tulǵalaryna jeke sot oryndaýshylarynyń lısenzııasyn alyp otyrǵan. Osy­laısha kollektorlar bere­shekti óndirip alý úshin jeke sot oryndaýshylarynyń aqpa­rattyq bazasyna (atqarý­shylyq is júrgizý organdarynyń avto­mat­tandyrylǵan aqparattyq júıesine) jáne shekteýsiz qu­qyqtyq tetikterge (múlikke tyıym salý jáne satý, shyǵýǵa shekteý qoıý, bank­tik shottarǵa qol jetkizý jáne bas­qalary) qol jetkizgen kóri­nedi.

Bul – zańsyz áreket. Nege? Sebebi sot oryndaýshylarynyń bazasy memlekettik aqparattyq júıe sanalady. Onda jeke sot oryndaýshylary barlyq at­qa­rýshylyq áreketterdi jasaıdy. Taraptardyń jeke de­rek­teri jınaqtalǵan bul aq­pa­rattyq bazaǵa bógde adam­­dardyń kirýi­ne tyıym salyn­ǵan.

Almaty qalasynda «ózde­riniń» jeke sot oryndaý­shy­larynyń ESQ kiltterin paıdalana otyryp, kollektorlar sot oryndaýshylar bazasyna 200 myńnan astam ret kirip, boryshkerler týraly málimet jınapty. Mundaı ádisterdi Almaty qalasynyń 35 kollektorlyq agenttigi qoldanǵany belgili boldy. Jeke sot oryndaýshylary óz quzyretin paıdalana otyryp aı saıyn 250-300 myń teń­ge kóleminde syıaqy alyp otyrypty. 

Osylaısha tekserý qory­tyndysy boıynsha Bas pro­kýratýranyń usynysymen res­pýblıkalyq jeke sot oryndaý­shylary palatasynan 18 sot oryndaýshysy shyǵaryldy. Sonyń ishinde 2 jeke sot oryn­daýshysynyń lısenzııasy kú­shin joıyp, al 1 lısenzııa toq­tatyldy. Qalǵandarymen ju­mys áli de jalǵasýda. Jú­ıelik ákimshi olardyń al­daǵy ýa­qytta aqparattyq bazaǵa kir­meýleri úshin buǵattady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Almatyda birqatar ǵımarat jylýsyz qaldy

Aımaqtar • Búgin, 18:03

Almatyda jer silkindi

Qazaqstan • Búgin, 16:48

Bıyl Qazaqstanda qys qandaı bolady?

Aýa raıy • Búgin, 16:37

Medeý men Shymbulaq qashan ashylady?

Aımaqtar • Búgin, 15:58

Elengen erlik

Aımaqtar • Búgin, 13:22

Qarashada kún sýytady

Aýa raıy • Búgin, 11:59

Shyǵys Qazaqstanda qus tumaýy tirkeldi

Aımaqtar • Búgin, 11:36

Dollardyń búgingi baǵamy belgili boldy

Ekonomıka • Búgin, 11:22

Uqsas jańalyqtar