Sheti men shegi at tuıaǵyn taldyratyn aýdannyń shuraıly jaıylymy mal sharýashylyǵyn órkendetýge óte qolaıly. Jeri ot, ósimdiktiń san túri ósetin alqaptarda tuıaqty janýar shópti talǵap jeıdi. Degenmen maldy jaıylymda baǵý múlde kútimsiz, baqylaýsyz qaldyrý degen uǵymdy bildirmese kerek. Jergilikti atqarýshy organdar jyl saıyn jeke turǵyndar men aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń ıeligindegi maldy tıisti tekserýden ótkizip, dıagnostıkalyq zertteýler júrgizip keledi.Sonymen birge qajetti veterınarlyq aldyn alý sharalary da der kezinde atqarylady. Soǵan qaramastan sońǵy jyldary jaıylymdaǵy janýarlar arasynda kemirgishterden juǵatyn aýrý belgileri baıqalyp júr. «Munyń basty syry mal azyǵynyń túrli kemirgishterden ýlanýynda» deıdi veterınar mamandar.
Ásirese mundaı kórinis aýdannyń Amankól, Táýip jáne Jaısańbaı aýyldyq okrýgterine qarasty eldi mekenderderdiń aýmaǵynda jıi ushyrasady. Aýyl azamattary dalada kemirgishter kóbeıip kete me degen qaýipte. Jergilikti jurttyń aıtýynsha, atalǵan aýmaqtarda erterekte oba jáne basqa da juqpaly aýrýlar bolypty. Onyń taǵy da qaıtalanbasyna kim kepil?!
Bul máselege baılanysty mamandar mal ıeleriniń alańdaýshylyǵyn joqqa shyǵarmaıdy. Sebebi Yrǵyz jerinde belgisiz sebeptermen ólip, shyǵyn bolǵan maldy soıyp tekserý jumystary kezinde ólekseniń ishki qurylysynda ózgerister bolǵany baıqalǵan. Bul patalogııalyq materıaldar dál anyqtama qoıý úshin Aqtóbe oblystyq veterınarlyq zerthanasyna tekserýge jiberilgen. Saraptamalar nátıjesinde biraz maldyń ýlanyp ólgeni belgili boldy. Iаǵnı mal jaıylymda kemirgishterden juqqan shóptesin ósimdikterden ýlanypty.
Sonymen birge óńirde keıbir maldyń qan quramynyń buzylýy, aǵzasynda parazıttik aýrýlardyń paıda bolýy sekildi túsiniksiz qubylystar kezdesedi. Mal kóp jaǵdaıda aýlada, qorada turǵan kezde emes, jaıylymnan qaıtqannan keıin aýyryp óledi dep qynjylady turǵyndary.
Taǵy bir kóńilge túıgen jaıt, buryn aýdanda obaǵa qarsy kúresetin bólim bolǵan. Atalǵan qurylym sol kezde sebepsiz ólgen maldarǵa tekserý júrgizip, adamdar men tórt túlikke de juǵa beretin oba, týlerıamııa jáne ózge de juqpaly aýrýlardyń aldyn alyp, qajetti sharalar qabyldaıtyn. Áıtse de keıinnen aımaqqa aýadaı qajet mekeme jabylyp qaldy.
Búginde aýdan ortalyǵynan 150 shaqyrym qashyqta ornalasqan Jaısańbaı aýylynda alaqandaı epıdemııalyq otrıad qana jumys isteıdi.
– Bul otrıad jer aýmaǵy asa úlken Yrǵyz aýdanyn qamtı almaıdy, – deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Nurlan Qyzbergenov.
Ejelden «mal-jan aman ba?» dep, tirshilik kózi tórt túlik maldyń amandyǵyn suraǵan halyqtyń urpaǵymyz. Jannyń aman-saýlyǵy eń aldymen malǵa tikeleı baılanysty bolǵandyqtan ata-babalarymyz osyndaı amandyq-saýlyq surasý dástúrin qalyptastyrǵany belgili. Sondyqtan qazirgi kezde Yrǵyz aýdanynda ǵana emes, elimizdiń barlyq óńirinde mal aýrýlarynyń aldyn alý isin jan-jaqty júrgizý qajettigi aıqyn kórinedi. Mundaı jaǵdaılar adam densaýlyǵyna da qaýip tóndirmesine eshkim kepildik bere almaıdy. Qazirgi tańda álemdi alańdatyp otyrǵan pandemııada kez kelgen aýrý túrine beıjaı qaraýǵa bolmaıtynyn taǵy bir márte dáleldep berdi emes pe?!
Táýip pen Jaısańbaı aýyldyq okrýgteri aýmaǵyna Yrǵyz-Torǵaı memlekettik rezervaty kiretinin eskersek, isti jańasha kózqaras turǵysynan júrgizýdiń, epıdemııalyq otrıad múmkindigin keńeıtýdiń ózektiligi arta túsedi. Atalǵan rezervat janýarlar dúnıesine asa baı. Kemirgishterden ýlanǵan shóptiń zalaly qyzyl kitapqa kirgen janýarlarǵa tıip júrse ne bolmaq?!
Qysqasy aýqymdy aýmaqtaǵy epıdemııalyq ahýaldy tıisti deńgeıde ustap, baqylap otyrýǵa bir ǵana otrıadtyń qaýqary jete qoımaıtyny dáleldeýdi qajet etpeıdi. Endeshe Aqtóbe obaǵa qarsy kúres stansasynyń aýdandyq bólimin qurý jónindegi turǵyndar tilegi oryndy.
Aqtóbe oblysy,
Yrǵyz aýdany
