Seýl Olımpıadasynda tórtkúl dúnıe jurtshylyǵy Valerıı Lıýkınniń teńdessiz ónerine tamsandy. Sporttyq gımnastıkany serik etken 21 jastaǵy Aqtóbeniń týmasy baǵana jattyǵýy men komandalyq jarysta altyn alsa, bórene men kópsaıysta kúmis medaldy moınyna ildi. Barlyǵy – 4 júlde. Jalpy, Edige Jarovtaı bilikti bapkerden tálim-tárbıe alǵan Lıýkınniń odan basqa da ataqtary jeterlik. Eń negizgilerine toqtalsaq, ol – álemniń eki dúrkin chempıony (1987, 1991) jáne álem chempıonatynyń qola júldegeri (1991). 1987 jyly Eýropa birinshiliginde bes altyn, bir kúmis jáne bir qola medaldy oljalap, qart qurlyqtyń absolıýtti chempıony ataǵyna qol jetkizdi. KSRO-nyń irgesi sógilgen tusta Valerıı Vıktorovıch otbasymen birge AQSh-qa qonys aýdardy. Sol jaqta óziniń akademııasyn ashyp, bir shoǵyr juldyz tárbıeledi. Onyń zaıyby da ataqty sportshy. Anna Kocheneva kórkem gımnastıkadan álem chempıony jáne álem birinshiliginiń eki dúrkin qola júldegeri. Al sol juldyzdy otbasynda dúnıege kelgen Anastasııa Lıýkına Beıjiń Olımpıadasynyń jeńimpazy, álemniń tórt dúrkin chempıony jáne sol jarystarda ol san márte kúmis pen qola medaldardy ıelendi.
Sondaı-aq sporttyq gımnasshylardyń komandalyq saıysynda 18 jastaǵy almatylyq óren Vladımır Novıkov ta altyn tuǵyrǵa kóterildi.
Jeńil atletterdiń100 metrlik estafetalyq saıysynda KSRO quramasy 38,19 sekýndtyq kórsetkishpen bas júldeni oljalady. Sol komanda sapynda Qazaqstannyń eki birdeı jelaıaǵy óner kórsetti. Olar – 29 jastaǵy qaraǵandylyq Vladımır Mýravev pen 22 jastaǵy jezqazǵandyq Vıtalıı Savın. Osylaısha Mýravev ekinshi márte Olımpıada chempıony atansa, Savın úshin bul ǵalamdyq dodanyń alǵashqy altyny edi.
Aýyr atletıkadan ótken jarysta Anatolıı Hrapatyıǵa teń keler eshkim tabylmady. 90 kılo salmaq dárejesinde synǵa túsken Atbasardyń alyby qossaıystyń qorytyndysy boıynsha 412,5 (187,5+225) kılolyq kórsetkishpen bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Ol julqyp ta, serpe de kóterýde aldyna jan salmady. Hrapatyı óziniń basty qarsylasy, KSRO-nyń taǵy bir ókili Naıl Mýhamedıarov pen polshalyq Slavomır Zavadadan 12,5 kılo artyq salmaqty eńserdi. Bes dúrkin álem jáne Eýropa chempıony degen dardaı ataǵy bar Anatolıı Mıhaılovıch elimiz táýelsizdik alǵannan keıin de talaı bıik belesterdi baǵyndyrdy. Otandasymyz 1996 jyly Atlanta Olımpıadasynda kúmis alsa, 1993 jáne 1995 jyldardaǵy álem chempıonattarynda qolany qorjynǵa saldy. Azııa oıyndarynda eki ret ekinshi orynǵa taban tiredi. О́kinishke qaraı, Hrapatyıdyń ómiri kelte boldy. 2008 jyldyń 11 tamyzynda ataqty aýyr atlet Aqmola oblysynyń Arshaly kenti mańynda jol apatynan jan tásilim etti. Ol nebári 44 jasta edi...
Áıelder arasyndaǵy voleıbolshylar saıysyn KSRO quramasy sátsiz bastaǵan edi. Asa shıelenisti ótken oıynda olar Japonııadan 2:3 esebimen jeńildi. Esesine odan keıingi kezdesýlerde Ońtústik Koreıa men GDR-dyń qyzdaryn tas-talqan etip, óz tobynda birinshi oryndy ıelendi. Jartylaı fınalda Qytaıdy qarsylas qurly kórmese, aqtyq synda Perýden aılasyn asyrdy. Osylaısha Keńes Odaǵy quramyndaǵy ózge voleıbolshylarmen birge Almatynyń ADK klýby sapynda oınaǵan – Elena Chebýkına men Olga Krıvosheeva da altynnan alqa taqty.
KSRO basketbolshylary da dál joǵarydaǵydaı jaǵdaıdy basynan keshirdi. Tusaýkeser kezdesýinde Iýgoslavııadan 79:92 esebimen utylǵan Aleksandr Gomelskııdiń shákirtteri odan keıin qarqyndaryn kúrt kúsheıtip, qarsy kelgenderdiń barlyǵyn qapy qaldyrdy. Jartylaı fınalda AQSh-ty utty – 82:76. Fınalda Iýgoslavııamen qaıta kezdesti. Bul joly Keńes Odaǵynyń órenderi basym tústi – 76:63. Sol chempıondar komandasynyń sapynda Almatynyń SKA klýbynyń serkesi Valerıı Tıhonenko da óner kórsetti. Bul – onyń sporttyq ǵumyryndaǵy eń zor tabysy. Oǵan deıin jáne odan keıingi jyldary Tıhonenko álem chempıonatynyń úsh dúrkin kúmis júldegeri jáne Eýropa chempıony atandy.
Jambyl oblysynyń Qarataý qalasynda dúnıege kelgen Evgenıı Iаrovenkonyń esimi Qazaqstannyń fýtbolshylary arasynan shyqqan tuńǵysh jáne ázirge jalǵyz Olımpıada chempıony retinde tarıhta qaldy. Bul tabysqa ol 1988 jyly qol jetkizdi. Maıtalman maman Anatolıı Byshoves baptaǵan komanda Seýlde S tobynda óner kórsetip, birinshi oryndy ıelendi. Alǵashqy matchta alań ıelerimen (0:0) teń túskenimen, kelesi kezdesýlerde Argentına (2:1) men AQSh-tan (4:2) aılasyn asyrdy. Shırek fınalda Aýstralııanyń qaqpasyna jaýapsyz úsh gol soqqan KSRO quramasy jartylaı fınalda Italııany qosymsha ýaqytta (3:2) utty. Fınalda atyshýly Brazılııa fýtbolshylarymen joldary qıysty. Ońtústik Amerıkadan kelgen komandanyń sapynda Romarıo Bebeto, Jorjıno, Andre Krýs, Klaýdıo Taffarel, Aloızıo, Jýan Paýlo syndy saıypqyrandar óner kórsetkenine qaramastan, Keńes Odaǵy jeńiske jetti. Sheshýshi básekeniń 29 mınýtynda Romarıo esep ashqanymen, 60 mınýtta Igor Dobrovolskıı 11 metrlik núkteden tarazy basyn teńestirdi. Al 103 mınýtta jeńis golyn Iýrıı Savıchev soqty.
Klassıkalyq kúresten 74 kılo salmaq dárejesinde beldesken 25 jastaǵy Dáýlet Turlyhanov bas júlde alýǵa laıyq edi. Barlyq básekede óziniń myqtylyǵyn moıyndatqan ol fınalda Kım En Nammen kúsh synasty. Kım osy jarystaǵy Ońtústik Koreıanyń chempıondyq tuǵyrǵa kóteriledi degen sońǵy úmiti edi. Sol sebepti de tóreshiler jergilikti balýannyń yǵyna jyǵylyp, Dáýletke kópe-kórineý qııanat jasady. Osynyń saldarynan qandasymyz kúmis medaldy qanaǵat tutty. Araǵa jyldar salyp BAQ ókilderine suhbat bergen Kım «Fınaldyq saıystyń taǵdyry saıası turǵydan sheshilgenin» moıyndady. Turlyhanov qazaqtyń mańdaıyna bitken juldyz ekenin eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Ol – Barselona Olımpıadasynyń qola júldegeri (1992), álem chempıony (1989), álem birinshilikteriniń kúmis (1993) jáne qola (1987) júldegeri, Eýropa (1987) men Azııanyń (1995) chempıony, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy (1994).
XXIV jazǵy Olımpııa oıyndarynyń qola medalin enshilegender qatarynda vaterpolshy Sergeı Kotenko men Nurlan Meńdiǵalıev, júzýshi Konstantın Petrov, syryqpen sekirýshi Grıgorıı Egorov, boksshy Aleksandr Mıroshnıchenko jáne basketbolshy Irına Gerlıs syndy jerlesterimiz bar. Olardyń barlyǵy da Qazaqstannyń tól túlekteri. Sý sportyn serik etken sańlaqtardyń barlyǵy da Almatyda dúnıege kelse, Egorov – Shymkentte, Mıroshnıchenko – Qostanaıda, al Gerlıs Pavlodarda týdy.
Seýl Olımpıadasynda kóptegen keremet rekordtar men tosyn nátıjeler de tirkeldi. Máselen, GDR-dyń júzýshisi Krıstın Otto alty ret altynnan alqa taqty. AQSh-tyń maqtanyshy Met Bıondı bes márte teńdessiz dep tanyldy. Sonymen qatar Bıondı bir kúmis pen bir qolany qorjynyna saldy. Sporttyq gımnasshylar saıysynda KSRO-nyń ókili Vladımır Artemov tórt ret bas júldeni oljalasa, Dmıtrıı Bılozerchev úsh ret dara shyqty. Odan bólek, Artemov ta bir kúmis, Bılozerchevte bir qola bar. Jeńil atletterdiń jarysyn amerıkalyq Florens Grıffıt Djoıner úsh altyn jáne bir kúmispen qorytyndylady. Taǵy bir tańdaı qaǵarlyq jaǵdaı, syryqpen sekirý (Sergeı Býbka, Rodıon Gataýllın, Grıgorıı Egorov) jáne balǵa laqtyrý saıystarynda (Sergeı Lıtvınov, Iýrıı Sedyh, Iýrıı Tamm) júldeli oryndardyń barlyǵyn Keńes Odaǵynyń sportshylary ıelendi. 400 metrge júgirý (Stıv Lıýıs, Batch Reınolds, Dennı Evert) jáne uzyndyqqa sekirýde (Karl Lıýıs, Maık Paýell, Larrı Maırıks) AQSh-tyń erler komandasynyń músheleri dál sondaı qurmetke bólendi.
Ońtústik Koreıanyń astanasynda ótken Olımpııa oıyndarynyń keleńsiz tustary da az emes. Solardyń arasyndaǵy eń negizgilerine toqtalsaq, jarystyń ashylý saltanatynda alqyzyl alaýdy tutandyrǵan kezde aspanǵa ushyrylǵan kógershinderdiń birazy tirideı órtenip ketti. Bokstan 71 kılo salmaq dárejesiniń bas júldesin Roı Djons pen Pak Sı Hýn ózara sarapqa saldy. 19 jastaǵy Amerıkanyń jas juldyzy qarsylasyn básekeniń basynan aıaǵyna deıin qýyp júrip sabaǵanymen, tóreshi káris sportshysynyń qolyn kóterdi. Bul oqıǵanyń aıaǵy daý-damaıǵa ulasty. О́zderiniń kinálaryn jýyp-shaıý úshin uıymdastyrýshylar men AIBA basshylary Olımpıadanyń eń úzdik boksshysyna tıesili Vel Barker kýbogyn Roı Djonsqa tabys etti. 54 kılo salmaqtaǵy shırek fınaldyq saıysta Aleksandr Hrıstov pen Chon Ir Bıýn kúsh synasty. Rıng qojaıyny Bolgarııanyń ókilin qasaqana túrde birneshe ret baspen urdy. Tóreshi Keıt Ýoker tórt-bes márte aýyzsha eskertý jasady. Odan esh nátıje shyqpaǵannan keıin jekpe-jekti toqtatty. Soǵan narazy bolǵan bir top kórermen Jańa Zelandııadan kelgen ádilqazyny shabýyldap, soqqyǵa jyqty. Buzaqylar bylaı tursyn, osy salanyń basy-qasynda júrgen jergilikti sheneýnikter men kúzetshiler de «bul iske belsene qatysty» desedi.
Seýlde dopıngpen ustalǵandar da kezdesti. Basy daýǵa qalǵandar arasynda Ben Djonson da bar. HH ǵasyrdyń sekseninshi jyldary asa qysqa qashyqtyqqa júgiretin jigitter arasynda Ben Djonsonnyń aldyn oraıtyndar kemde-kem edi. Jelmen jarysqan júırik talaı baıraqty básekede Úıeńki japyraqtylar eliniń abyroıyn asqaqtatty. 1984 jyly Los-Andjeleste ótken Olımpıadada qos qola medaldy ıelendi. 1985 jyly álem chempıony atanyp, rekordtyq kórsetkishke ózgeris engizdi. Arada eki maýsym ótkende joǵarydaǵy nátıjesin qaıta jańartty. 1988 jyly Seýl Olımpıadasynda tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tamsandyryp, 100 metrlik qashyqtyqty 9,79 sekýndta júgirip ótti. Bul – álemniń jańa rekordy!
Alaıda úsh kúnnen keıin WADA Djonsonnyń dopıng qoldanǵanyn anyqtady. Benniń ózi de aıybyn moıyndady. Qatań jazaǵa ushyrap, ataq-dańqynyń barlyǵynan aıyryldy. 1991 jyly Djonson úlken sportqa qaıta oraldy. Biraq kóp uzamaı dopıngpen qaıta ustaldy. Ol kezdegi jaza tipten qatań boldy. Kanada sprınteri jarystardan múldem alystatyldy. Sol kezde áıgili jelaıaqtyń: «Men uzaq ýaqyt boıy maǵan senim artqan, meniń tileýimdi tilegen, meni pir tutqan mıllıondaǵan adamdy aldap keldim. Qazir sony oılasam, ókinishten ózegim órtenedi. Sol úshin qatty ókinemin. Biraq endi bári kesh. Endi qalaı aqtalsam da meni eshkim túsine qoımas», dep teledıdar aldynda eńirep turyp jylaǵany kúni búgingideı kóz aldymyzda.
Mańyzdy jarystar barysynda keıbir sportshylardyń ádildik, adaldyq jáne adamgershilik prınsıpterin ysyryp qoıyp, jeńis tuǵyryna kóterilý úshin joǵarydaǵydaı aramza joldy tańdaǵandaryna da san márte kýá boldyq. Desek te, aramyzda teris pıǵyldan boılaryn aýlaq ustaıtyn, júrekteri shynaıy básekelestikti ǵana qalaıtyn azamattardyń basym ekeni belgili. Solardyń biri – Loýrens Leme. Olımpıadanyń qyzǵan shaǵynda jelkendi sporttan saıysqa túsken Kanadanyń ókili ekinshi orynda kele jatty. Endi onyń kúmis medaldy ıelenýine esh kedergi joq edi. Bir mezette ol qatty soqqan jeldiń saldarynan Sıngapýrden kelgen qos sportshynyń ıahtasy aýdarylyp, sharasyz kúı keshkenin baıqaıdy. Loýrens dereý baǵytyn ózgertip, solarǵa kómekke keledi. Nátıjesinde sıngapýrlikter din-aman, al Úıeńki japyraqtar eliniń ókili 21-orynda qalyp qoıady. Esesine júregi jumsaq, nıeti taza Loýrens Leme jańa dáýirdegi Olımpıada qozǵalysynyń altyn bastaýynda turǵan ári HOK-tyń tuńǵysh prezıdenti Per de Kýbertenniń medalimen marapattaldy.
