Yntymaqtastyqty arttyratyn qujat

37 mıllıard salyq tóledi

Senat depýtattary «2007 jyl­ǵy 27 maýsymdaǵy Shanhaı yn­­ty­­maqtastyq uıymyna múshe mem­­le­ketter arasyndaǵy bir­les­ken ás­ke­rı oqý-jattyǵýlar ótki­zý tý­raly ke­lisimge tolyq­ty­rý­lar en­gizý tý­raly hattamany ratıfı­ka­­sııalaý týraly» Qazaq­stan Res­pýb­lıkasynyń zańyn qabyldady.

Zańǵa sáıkes, 2017 jyldan bas­tap Shanhaı yntymaqtastyq uıy­mynyń tolyq quqyly eki múshesi – Úndistan men Pákis­tanǵa birlesken áskerı oqý-jat­ty­ǵýlarǵa qatysýǵa múmkindik be­ri­ledi.

«Hattamanyń maqsaty – Uıym sheńberinde áskerı oqý-jat­ty­ǵýlardy ótkizý úshin quqyqtyq negiz sanalatyn kelisimge Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna engen kez kelgen memlekettiń qosylýyn qamtamasyz etý. О́zderińiz bile­tindeı, 2017 jylǵy maýsymda Asta­nada Shanhaı yntymaqtastyq uıy­mynyń sammıtinde óńirlik jáne halyqaralyq arenada ró­lin aıtarlyqtaı nyǵaıtqan, Shan­haı yntymaqtastyq uıymyna Ún­dis­tan men Pákistannyń qosylýy týraly tarıhı sheshim qabyldanǵan-dy. Osyǵan baılanysty kelisimge tolyqtyrý engizý qajettigi týyn­dady», dedi zań jobasyn sena­tor­larǵa baıandaǵan Qorǵanys mı­nıstriniń orynbasary Tımýr Dandybaev.

Kelisim sheńberinde Uıymǵa múshe memleketterdiń aýmaǵynda 2 jylda 1 ret kezekpen terrorǵa qarsy baǵyttaǵy «Beıbit mıssııa» dep atalatyn birlesken áskerı oqý-jattyǵýlar ótkiziledi. Mun­daı oqý-jattyǵýlardy ótkizý qarýly kúshterdiń kásibı daǵdy­lary men jaýyngerlik daıarlyǵyn arttyrýǵa jáne olardyń arasynda ózara is-qımyl máselelerin pysyqtaýǵa yqpal etedi.

«Hattamany ratıfıkasııa­laý Shanhaı yntymaqtastyq uıy­myna múshe memleketterdiń qarý­ly kúshteri arasynda ári qaraı ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytýǵa qyzmet etetinine senim­dimin. Zań­dy qabyldaý respýb­lıkalyq bıýd­jet­ten qosymsha qarajat bólýdi qa­jet etpeıdi, sondaı-aq teris áleý­mettik-ekonomıkalyq, quqyqtyq jáne ekologııalyq saldarǵa ákep soq­tyrmaıdy», dedi T.Dandybaev.

Budan keıin sóz alǵan senator Talǵat Musabaev hattamany ratı­fıkasııalaý arqyly birlesken áskerı oqý-jattyǵýlardy ótki­zý geografııasyn keńeıtýge múm­kindik mol ekenin atap ótti.

«Hattamanyń maqsaty – Shan­haı yntymaqtastyq uıymynyń barlyq múshe memleketterine to­lyq quqyqtyq jaǵdaı jasaýdy qam­­tamasyz etý. Atap aıtqanda 2017 jyldan bastap uıymnyń qu­qy­ly múshe memleketteri atanǵan Úndistan men Pákistanǵa uıym mú­she­leriniń terrıtorııalarynda óte­tin birlesken áskerı oqý-jatty­ǵý­laryna, birlesken áskerı antı­ter­rorlyq jattyǵýlaryna qatysýǵa múmkindik beredi», dedi T.Mu­sabaev.

О́z kezeginde Senat Tóraǵasy M.Áshimbaev qazirgi tańda álem bo­ıynsha geosaıası ahýaldyń qıyn­­daı túskenin jetkizdi. Shar­­tarap jańa syn-qaterlerge bet­pe-bet kelip otyr. Sondyqtan turaqtylyq pen qaýipsizdikti saqtaý, táýelsizdikti nyǵaıtý – eń mańyzdy másele. Senat Tóraǵasy osy turǵydan kelgende, Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń mańyzy zor ekenin jetkizdi.

«Biz óńirlik qaýipsizdikti qam­tamasyz etý úshin osy Uıym aıasynda birlesip áreket etýimiz kerek. Yntymaqtastyqty arttyrý ar­qyly jańa qaýipterge qarsy turý­da áleýetimizdi kúsheıtemiz. Búgin qabyldap otyrǵan zań Shan­haı yn­tymaqtastyq uıymynyń tıim­diligin odan ári arttyrady dep senemiz», dedi Máýlen Áshim­baev.

Sondaı-aq depýtattar «2012 jylǵy 3 mamyrda Lıýksembýrgte qol qoıylǵan hattamamen engi­zil­gen ózgeristerdi eskere otyryp, 2008 jylǵy 26 maýsymda Asta­nada qol qoıylǵan Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Úkimeti men Lıýksembýrg Uly Gersogtiginiń Úkimeti arasyndaǵy tabys pen kapıtalǵa salynatyn salyqtarǵa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salý­dan jaltarýǵa jol bermeý týra­ly konvensııaǵa tolyqtyrý engi­zý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń zańyn qabyldady.

Atalǵan qujat jóninde Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, zań salyq salýdan dıvıdendterdi bosatý maqsatynda el bıýdjetiniń múd­delerin qorǵaý qajettiligine ne­giz­delgen. Bul memlekettik men­­­shik­tegi Lıýksembýrgte tirkel­gen otand­yq kásiporyndarǵa qolda­ny­lady.

«Qoldanystaǵy konvensııaǵa tolyqtyrý engizý tólenetin dıvı­dendterdi memlekettik menshikke baılanysty salyq salýdan bosatý ar­qyly el bıýdjetiniń múddesin qor­ǵaý qajettiginen týyndap otyr.

Protokol arqyly dıvıdend­terdiń is júzindegi ıelerin naq­ty­ladyq. Qazaqstanda – Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Úkimeti, orta­lyq nemese jergilikti bılik organy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ult­­­­tyq banki nemese Qazaqstan Res­­­pýb­­lıkasynyń Úkimetine to­lyq tıe­sili kez kelgen basqa meke­me.

Hattamanyń basty maqsaty – Lıýksembýrg aýmaǵynda tirkel­gen kásiporyndardyń aksııala­ryn ıelengen jaǵdaıda Lıýksem­býrg tarapynan Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Úkimetine tólenetin dıvı­dendterdi salyq tóleýden bosatý.

Sońǵy 10 jylda eki memleket arasyndaǵy taýar aınalymy 106 mln dollarǵa jetti. Osy ýaqyt ishinde Lıýksembýrgten Qazaqstan ekonomıkasyna tartylǵan ınves­tısııalar aǵyny 1,4 mlrd dollardy quraǵanyn atap ótkim keledi. Qazaqstanda Lıýksembýrg kapıtaly qatysýymen 27 zańdy tulǵa, fılıal men ókildik qyzmet etip jatyr. Olar 2019 jyly 37 mlrd teńge salyq tóledi. Hattamany iske asyrý memlekettik bıýdjetten qarjy shyǵyndaryn talap etpeıdi», dedi E.Jamaýbaev.

Jastardyń kóbi áskerge jaramsyz

Senattyń jalpy otyrysynda depýtattar birqatar saýaldar joldady. Altynbek Nuhuly aýyl mektepteriniń jumysyn qalpyna keltirýdi kezeń-kezeńimen sheshýge baılanysty másele kóterdi.

Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soıǵa saýal joldaǵan depýtatty aýyldyq jerdegi qa­shyq­tan bilim alatyn mektepter má­selesi tolǵandyrady. Mundaı mektepter sanıtarlyq-epıde­mııalyq talaptar men qashyqtyq shara­laryn saqtaı otyryp, ádettegi qalypta oqı alady.

Aýyldyq mektepterdiń oqý jabdyqtary jetkiliksiz ári bilim berý múmkindikteriniń deńgeıi tómen. Aýyldyq jerlerde ınternet sapasynyń nasharlyǵy karan­tın kezinde mektepte onlaın-rejimde sabaq ótkize almaýy­nyń basty sebeptiń biri. Son­daı-aq aýyl oqýshylarynyń kópshi­liginde qashyqtan oqýǵa múmkindik beretin ınternet te, kompıýter de joq.

«Pandemııa elimizdegi ınternet baılanysy álsiz ári jal­py júktemege tótep bere almaı­­tynyn kórsetti. Osydan oqýshy­­lardyń aqparattyq-kompıý­terlik saýatynyń sapasy men deńgeıi týraly másele týyndaıdy. Aýyl­da bilim berý sapa­syn jaq­sartý maqsatynda Qazaq­stan Respýblıkasynyń Bas mem­le­kettik sanıtarlyq dárigeriniń qaýlysyna aýyldyq jerde orna­­lasqan 181-den 600 adamǵa deıin­gi oqýshysy bar, synyp­taǵy ba­­la­­lardyń sany 15 adamǵa deıingi mektepterdiń jumys isteýin ke­zeń-kezeńimen sheshý bóliginde ózgeris engizý qajet», dedi Altyn­bek Nuhuly.

Senat depýtaty Nurjan Nur­sı­patov Premer-Mınıstrdiń orynbasary E.Toǵjanovqa balalardy áskerı-patrıottyq, otan­shyldyq rýhta tárbıeleý týraly depýtattyq saýal joldady.

«Ulttyq rýhanı qundy­lyq­tarmen, otanshyl sezimmen sýaryl­ǵan bala ǵana erteń memlekettiń qaýipsizdigine, Táýelsizdigine alańdaıtyn, Otanynyń bolashaǵy úshin jaýapkershilikti moınyna ala biletin azamat bolyp óse­di. Ásker qatarynda bilimdi, bilik­ti sarbazǵa aınalady. Qoǵam múd­de­sin bárinen bıik qoıatyn azamat re­tinde qalyptasady. Otandy qor­­ǵaý – árbir Qazaqstan aza­ma­ty­nyń abzal boryshy. Ol eń aldy­men, otanshyldyqtan, áske­rı-pat­rıottyq tárbıeden bastalady», dedi senator óziniń saýalynda.

N.Nursıpatov 2019 jyldy Elbasy «Jastar jyly» dep jarııalaǵanyn, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev memleket tarapynan jastardy qoldaýǵa jáne olardy otanshyldyq rýhta tárbıeleýge aıryqsha nazar aýdaryp otyrǵanyn atap ótti.

«Jyl saıynǵy əskerge shaqy­ry­latyn azamat­tardyń sany 300 myńǵa jýyq. Sonyń 40 myńynyń ǵana densaý­lyǵy áskerı boryshyn óteýge jaramdy. Ásker qata­ryna shaqyrý qaǵazyn alǵan aza­mattardyń 25,4 paıyzy áskerı qyz­metke psı­ho­logııalyq jáne moraldyq tur­ǵyda daıyn emes. Ás­kerı qyzmetke shaqyrylýdan jal­tarý máselesi áli de kún tárti­binen túsken joq», dedi senator.

Depýtat nasıhat jumysy aıasynda áskerı-patrıottyq rýh, mádenıet pen ulttyq tarıhty, ult batyrlaryn, óz kásibiniń sheberi bolǵan otandyq tulǵalardy nasıhattaıtyn habarlar, fılmder túsirilip, kitaptar shyǵarylyp, ınternet-kontent jasalǵany jón ekenin atap ótti.

Sondaı-aq áskerı-patrıottyq tárbıe máselesi qoldanystaǵy zańnamada bekitilmegenin aıta kelip, áskerı-patrıottyq tárbıe berý jumystaryn júrgizýdi mem­lekettik organdardyń basty tap­syrmalarynyń biri retinde zań­namalyq turǵyda bekitý qajet­tigine toqtaldy.

Sýbsıdııa talabyn azaıtýdy suraıdy

Depýtat Ǵumar Dúısembaev mal sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý erejelerin ózgertý qajet dep sanaıdy. Bul týraly Úkimet basshysyna joldaǵan depýtattyq saýalynda aıtty.

Depýtattyń sózine súıensek, elimizde óndiriletin taǵam ónim­deri kólemin arttyrý jáne ımport­tyq azyq-túlikterdi azaıtý – pan­demııa kezeńinde erekshe sıpat­taǵy ótkir másele. Bul týraly Memleket bas­shysynyń Jol­daýynda «Aýyl sharýa­shylyǵyn damytpaı, báseke­ge qabiletti ekonomıka qurý múmkin emes» dep aıtqanyn eske saldy.

«Osy baǵytta beriletin sýbsıdııalaý erejeleri mal bordaqylaý oryndarynda bir mezgilde kóp mólsherde mal basynyń bolýyn talap etedi. Onyń talaptaryn kishi sharýashylyq túgili, iri sharýashylyqtardyń ózi oryndaı almaı otyr», dedi senator.

Depýtattyń aıtýynsha, qol­da­nystaǵy erejede iri qara malyn bordaqylaý oryndarynda bir mezgilde 5000 bas maldy ustaý qajet. Osy oraıda, qatal kontı­nen­taldy, qurǵaq klımatty jaǵdaıy­men erekshelenetin, aýyz sý tapshy Atyraý men Mańǵystaý oblystarynyń kásipkerleri bir mez­gilde 2000 bas iri qara sanyn 500 bas­qa deıin túsirý týraly mı­nıstr­likke usynys engizgenin atap ótti.

 Jergilikti jerde shabylǵan shóp jetkiliksiz bolýyna baıla­nys­ty mal sharýashylyǵyna qa­­jet­ti qospa qurama jem men azyq­tyq dán elimizdiń astyqty aı­maq­­tarynan satyp alynyp, tasy­mal­­danyp jetkiziledi. Bul fer­­mer­lerge qarjylaı aýyrtpa­lyq túsi­redi. Depýtattyń aıtýyn­sha, osy­nyń bári shaǵyn jáne orta bız­­nestiń damýyna jáne aımaq­tar­­dy jergilikti et ónimderimen qam­­t­­amasyz etýge kedergi keltirip otyr.

«Elimizde jańa damyp kele jatqan kishi sharýashylyqtardy kóterý jáne ózimizdi taza sapaly et ónimderimen qamtamasyzý etý úshin bordaqylaý alańdarynda bir mezgilde turatyn mal sanyn tómendetý qajet dep sanaımyz», dedi senator.

Depýtat Nurlan Beknazarov Premer-Mınıstrge jol­dan­ǵan de­pýtattyq saýalynda kó­mir­sýtek­ter boıynsha elektrondy aýk­sıondar uıymdastyrý tárti­bine baılanysty máselelerdi qozǵady.

Onyń sózine saı, elde sheteldik ınvestorlarǵa jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn qaıta satatyn deldaldar kóp. Senator jer qoı­naýyn paıdalanýǵa, onyń ishinde sheteldik kompanııalarǵa berýdiń transparenttik emes mehanızmin qurý áreketi qoǵamdaǵy áleýmettik shıelenisterge ákelýi múmkin ekenin jetkizdi.

«Kodeks qabyldanǵannan bergi 2,5 jyldan astam ýaqyt ishinde Energetıka mınıstrligi ony iske asyrý úshin qajetti normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi daıyndady jáne osy kezeńde kómirsýtekter salasynda birde-bir konkýrs ót­ken joq. Osylaısha konkýrs úshin jer ýchaskeleriniń jasandy je­tispeýshiligi qalyptasyp, nátı­je­sinde el aımaqtaryna tartylatyn ınvestısııa kólemi aıtarlyqtaı tómendedi», dedi N.Beknazarov.

Senat depýtatynyń pikirinshe, mınıstrlik qabyldaǵan erejelerde is júzinde qatysýshylarǵa ashyq emes jáne teń emes jaǵdaılar jasaı otyryp, kásipkerler úshin zańnamada kózdelmegen shekteýler ornatylǵan. Qabyldanǵan ere­jeler Prezıdenttiń ashyq Úkimet týraly, halyqtyń aqpa­ratqa qoljetimdiligi, sybaılas jemqor­lyqty joıý maqsatynda memle­kettik resýrstardy qoǵamdyq baqylaý týraly tapsyrmalaryna qaıshy keledi. Sonymen qatar erejelerdiń kemshin tusy kóp.

«Elektrondy aýksıondardyń operatory retinde jarǵylyq ka­pıtalynda memlekettiń qaty­sýy bar kommersııalyq uıym tań­daldy jáne oǵan memlekettik fýnksııalardyń bir bóligi senip tapsyryldy, ony berý zańmen qarastyrylmaǵan. Sonymen birge operator aldyn ala satylarda, sondaı-aq aýksıon kezinde bolýy múmkin teris is-áreketteri úshin jaýapkershilik tartpaıdy. Operatordy sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq quramy úshin jaýapkershilikke tartý da kúmán týdyrady», dedi Senat depýtaty.

Memlekettik organdardyń basqarý sheshimderindegi jáne kómirsýtekter boıynsha elektron­dy aýksıondar ótkizý týraly sheshim qabyldaýdaǵy kemshilikter áleýetti jáne shynaıy ınves­torlarmen spekýlıatıvti kelisim­shart­tar uıymdastyratyn túrli del­daldyq jáne reıderlik kompa­nııalardyń jandanýyna sebepshi.

Osyǵan oraı senatorlar Nur­­lan Beknazarov, Qanatbek Safı­nov jáne Lázzat Súleımen Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda eń mańyzdy tabıǵı resýrstardy berý boıynsha elektrondy aýk­sıondar kezinde qoǵamdyq baqy­laýdy uıymdastyrý maqsatynda sarapshylar men qoǵamdy tartý qajetin atap ótti.

Qus tumaýy órship tur

Senator Dúısenǵazy Mýsın qus tumaýynyń ekonomıkalyq zalalyna alańdaýshylyq bildirdi. Sebebi, elimizde qus etiniń 45 pa­ıyzy ımporttalatynyn eskersek, qus tumaýy saldarynan bul kórsetkishtiń ósetini sózsiz. Bul otandyq ónimder baǵasynyń qymbattaýyna alyp kelýi múmkin.

Ekinshiden, munyń saldary úı qustarynyń ıelerine ǵana emes, memleket tarapynan karantındik jáne veterınarlyq-sanıtarlyq is-sharalardy júrgizýdi engizýge aýrý qustardy joıýǵa, jappaı vaksınasııalaýǵa, qus ıelerine ótemaqy berýge memlekettik bıýdjetke qosymsha salmaq túsiredi.

Oǵan qosa, depýtat Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrliginiń tıisti komıssııalary keı sharýa­shylyqtarda qus shyǵynynyń tehnologııalyq, óndiristik se­bep­terin anyqtaýda, qus tu­maýy­nan ólgen qustardyń naqty sanyn esepteýde qatelikterdi anyqtaǵanyn aıtyp otyr.

«Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­liginiń sońǵy málimetteri boıynsha, Qazaqstannyń birneshe óńiriniń 117 eldi mekeninde in­detten 576 myń bas ártúrli qus ólgen. Al Qazaqstan qus ósirý­shiler odaǵynyń málimetteri boıynsha, qus tumaýynan Soltústik Qazaqstan oblysynda 2 qus fab­rıkasynda 768,8 myń bas jáne Qostanaı oblysynda bir qus fabrıkasynda 360 myń bas qus shyǵyny tirkelgen. Tek úsh qus fabrıkasynda qyrylǵan qustyń sany 1 mln 128 myńnan asqan», dedi senator.

Osyǵan oraı D.Mýsın qus tumaýynyń órshý sebepterine, tıisti veterınarlyq is-shara­lar­dyń oryndalýyna tekserý júrgizý, qustarǵa mindetti vaksı­na­sııalaý úshin Qazaqstan Respýb­lıkasynyń qoldanystaǵy zańna­masyna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý, indet saldarynan joıylǵan úı qustary úshin na­ryqtyq quny boıynsha ótemaqy tóleý, jumyrtqa óndirýdiń kóle­mine qaramastan, barlyq qus fabrı­kalary úshin biryńǵaı normatıv belgileı otyryp, sýbsıdııa­laý erejelerine ózgerister engizý já­ne veterınarlyq preparattar­dy memlekettik satyp alýdy ońtaı­landyrý jáne úı qustaryn saq­tandyrý baǵdarlamasyn ázir­leýge qatysty óz usynystaryn jetkizdi.