Aımaqaralyq yntymaqtastyqtyń bıik asýlary

Keshe Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Reseı Federasııasynyń Ekaterınbýrg qalasynda ótken Qazaqstan – Reseı X aımaqaralyq forýmyna qatysty. Bıylǵy mereıtoılyq basqosýǵa eki eldiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn jandandyrý jaıy ózek boldy.

KesheQazaqstanPrezıdentiNursultanNazarbaevpenReseıPrezıdentiVladımırPýtınnińSverdlovskoblysygýbernatorynyńrezıdensııasyndaótkenQazaqstan – Reseı X aımaqaralyqforýmyqosmemleketbasshylarynyńekijaqtykezdesýimenbastaldy. Vladımır Pýtın Reseıdiń aýmaǵy Qazaqstanmen shektesip jatqandyqtan, forýmnyń ótýine Ekaterınbýrg qalasynyń teginnen-tegin tańdalyp alynbaǵanyn jetkizdi.

Keshe Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Reseı Federasııasynyń Ekaterınbýrg qalasynda ótken Qazaqstan – Reseı X aımaqaralyq forýmyna qatysty. Bıylǵy mereıtoılyq basqosýǵa eki eldiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn jandandyrý jaıy ózek boldy.

Keshe Qazaqstan Prezıdent iNursultan Nazarbaev pen Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtınniń Sverdlovsk oblysy gýbernatorynyń rezıdensııasynda ótken Qazaqstan – Reseı X aımaqaralyq forýmy qos memleket basshylarynyń eki jaqty kezdesýimen bastaldy. Vladımır Pýtın Reseıdiń aýmaǵy Qazaqstanmen shektesip jatqandyqtan, forýmnyń ótýine Ekaterınbýrg qalasynyń teginnen-tegin tańdalyp alynbaǵanyn jetkizdi.

Búginde qos memlekettiń óńirleri arasyndaǵy baılanystar jaqsy jolǵa qoıylǵan. О́ńirler ókilderi bul baǵytta belsendi jumystar atqarýda. Bizdiń elderimizge ortaq tıimdi jobalar da kóp. Keden odaǵy aıasynda jańa pishinge sáıkes, ózara taýar aınalymy kórsetkishi aıtarlyqtaı deńgeıde óskenin atap ótýge bolady. Máselen, Reseıden Qazaqstanǵa keletin taýar kólemi Qazaqstannan Reseıge jetkiziletin taýardan góri anaǵurlym kóp, dedi V.Pýtın. Alaıda, Reseı Prezıdentiniń bul sózine Nursultan Nazarbaev: «Endeshe, bizdikiler basqasha aıtyp júr», dep qaldy. Bul oraıda, V.Pýtın: Iаǵnı, búginde bizdiń elderimiz arasynda, mine, osyndaı úrdis baıqalýda. Biraq, mundaı jaǵdaı bizdi qorqytyp otyrǵan joq. Múmkin, túptiń túbinde biz belgili bir teńgerimdilik jaǵdaıyna qol jetkizermiz. Sondyqtan, biz búgin Sizdi kórip otyrǵanymyzǵa qýanyshtymyz. Bizderdiń aramyzda tıimdi ári maǵynaly pikir almasý ornaıtynyna senim bildiremin, dedi Vladımır Vladımırovıch. Reseı Prezıdenti, sondaı-aq, óz sózinde eki el arasyndaǵy ınves­tısııa kólemi de ósip otyrǵanyn atap ótti. О́tken jyly Reseıden Qazaqstanǵa quıylǵan ınvestısııa kólemi shamamen 1 mlrd. dollardy qurady. Al Qazaqstannan Reseıge kelgen ınvestısııa kólemi shamamen 1 mlrd. 700 mln. dollardy qurady, dedi V.Pýtın bul oraıda.

N.Nazarbaev ekijaqty yntymaq­tas­tyq máseleleriniń ózekti tustaryn talqylaýǵa múmkindik berilgeni úshin alǵysyn bildirdi. Qazaqstan basshysy aımaqaralyq yntymaqtastyqtyń ornaǵanyna 10 jyl tolǵanyn, bul merzim aralyǵynda kóptegen jumystardyń basy qaıyrylǵanyn atap ótti. Biz bıyl 10-shy mereıtoılyq forýmǵa jınalyp otyrmyz. Árıne, 10 jyl ishinde biraz jumys atqaryldy. Bul Keden odaǵynyń qurylýyna negiz boldy. Endi biz yqpaldastyqtyń kelesi deńgeıine ótý baǵytynda jumystar atqarýdamyz. Sońǵy ýaqytta birlesken kásiporyndar qurý, shekaralas aımaqtar, oblystar arasyndaǵy saý­da aınalymy artýda, dedi Elbasy óz sózinde. Qazaqstan basshysynyń aıtýynsha, eki el arasyndaǵy saýda aınalymynyń 70 paıyzy shekaralas óńirlerdiń enshisine tıip otyr. Biz Reseıdiń ónerkásiptik sektorynyń júregi – Ekaterınbýrg qalasynda kezdesip otyrmyz. Bul – biz úshin jaqyn óńir. Sebebi, bul aımaqpen bizdi tarıhı tamyrlastyq baılanys­tyrady. Qazirgi tańda ındýstrııalandyrý baǵytynda jumystar júrip jatqandyqtan, bul óńirdiń ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtýǵa zor múmkinshiligi bar. О́ıtkeni, bul óńirdiń Qazaqstanǵa mıneraldy shıkizattardy, ferroqorytpalardy, boksıtterdi jetkizýdegi áleýeti zor. Siz durys atap ótkendeı, sońǵy ýaqytta ózara ınvestısııa kólemi artty, eksport-ımport mólsheri ulǵaıdy. Jalpy alǵanda, óńiraralyq baılanystardyń tamyryna qan júgirip, jandanyp keledi. Keden odaǵy, Birtutas ekonomıkalyq keńistik, bolashaqta qurylatyn Ekonomıkalyq odaq óńirleraralyq yntymaqtastyq úshin budan da zor múmkindikter ashady dep oılaımyz, dedi N.Nazarbaev.

Ekijaqty kezdesýden keıin qos mem­lekettiń X aımaqaralyq forýmy aıasynda óńirler basshylary men ákimshilikteri arasynda birqatar kelissózderge qol jetkizildi. Iаǵnı, aldaǵy ýaqytta 5 shekaralas oblys ózara saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne bilim-ǵylym salalaryndaǵy yntymaqtastyqty jan­dandyrmaq. Máselen, elimizdiń Qaraǵandy oblysynyń ákimi B.Ábdishev pen Reseı Federasııasy Sverdlovsk oblysynyń gýbernatory E.Kýıvashev Qaraǵandy oblysy ákimdigi men Sverdlovsk oblysy úkimeti arasyndaǵy saýda- eko­no­mıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne gýmanıtarlyq yntymaqtastyq týraly kelisimdi rásimdedi. Dál osyndaı qujatqa Qostanaı oblysynyń ákimi N.Sádýaqasov pen Sverdlovsk oblysynyń gýbernatory E.Kýıvashev qol qoıdy. Al Atyraý oblysynyń ákimi B.Izmuhambetov pen Astrahan oblysynyń gýbernatory A.Jılkın shekaralas aımaqtardyń saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnı­kalyq jáne mádenı yntymaqtastyq týraly kelisimin bekitti.

Qazaqstan men Reseı óńirleriniń ókilderi arnaıy qujattarǵa qol qoı­ǵan­nan keıin Qazaqstan – Reseı X aımaq­aralyq forýmynyń plenarlyq oty­rysy uıymdastyrylyp, oǵan Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev pen Reseı Federasııasynyń Pre­zıdenti Vladımır Pýtın, sondaı-aq, shekaralyq aımaqtardyń, iri óndiristik kásiporyndardyń, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń, ulttyq kompanııa­lar men holdıngterdiń basshylary, mı­nıstr­ler, ınnovasııalyq tehnologııalar salasynyń sarapshylary qatysty.

X aımaqaralyq forýmnyń plenar­lyq otyrysyn ashqan Reseı Prezıdenti V.Pýtın Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy aımaqaralyq yntymaqtastyq máselesi ózekti bolǵandyqtan, 2003 jyldan beri osyndaı mazmundaǵy forým ótkizilip kele jatqanyn atap ótti. Bul forým óziniń tıimdiligin kórsetip keledi. Qazirgi tańda Reseıdiń 93 sýbektisiniń 76-sy Qazaqstannyń barlyq 14 oblysymen, Astana jáne Almaty qalalarymen ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa qol jetkizgen. Búgingi kúnge deıin túrli salalar boıynsha 200-ge tarta óńiraralyq kelisimderge qol qoıylǵan, dedi V.Pýtın. Sondaı aq, ol Qazaqstannyń Reseıdiń kóptegen óńirleriniń jetekshi áriptesine aınalǵanyn, olarǵa Chelıabi, Sverdlovsk, Orynbor oblystaryn jatqyzýǵa bolatynyn atap ótti. Qazirgi tańda bul sýbektilerdiń qazaqstandyq seriktesterimen aradaǵy taýar aınalymy 2 mlrd. dollardan asyp jyǵylady. Bul Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń damýyna aıtarlyqtaı oń yqpal etýde. Sońǵy on jyldyń ishinde ekijaqty saý­da aınalymy 4 esege deıin ósti. Eki el arasyndaǵy ınvestısııalyq áriptestik te jaqsy jolǵa qoıylǵan. Bıylǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵyndaǵy kórsetkishke sáıkes, Qazaqstanǵa Reseıden 1 mlrd. dollar mólsherinde ınvestısııa quıylǵan. Bul ınvestısııa kóleminiń ótken jyldyń dál osy merzimimen salystyrǵanda 40 paıyzǵa artqanyn kórsetedi. Aldaǵy ýaqytta eki eldiń ekonomıkalyq múmkindikteri aıasyn odan ári keńeıtip, onyń tetikterin damyta túsý úshin jańa ınvestısııalyq pishinge sáıkes, aımaqaralyq jáne shekaralyq baılanys­tardy tıimdi túrde jolǵa qoıyp kelemiz. Men bul rette, 2015 jyly qurylatyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty meńzep otyrmyn. Bıylǵy forýmnyń basty taqyryby osy kontekske sáıkes tańdap alyndy. Ol – aımaqtardyń ónerkásiptik kooperasııalaryn damytý. Búginde Reseı, Qazaqstan jáne Belarýs erkin taýar aınalymyn, erkin qyzmet kórsetý tetikterin, erkin kapıtal men jumys kúshi qozǵalysyn qamtamasyz etip keledi. Endi biz ónerkásiptik baǵyttaǵy áriptestik aıasynda alǵa jyljyp otyrýymyz kerek. Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasynda júzege asyrylǵan jumystar ózara tıimdi kooperasııalardyń damýyna tosqaýyl qoıatyn kóptegen kedergilerdiń alynyp tastalýyna septigin tıgizdi. Búginde Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasyndaǵy taýar aınalymy qańtar jáne tamyz aılary aralyǵynda 2 paıyzǵa artty, dedi V.Pýtın.

Sondaı-aq, Reseı Prezıdenti reseılik-qazaqstandyq birlesken kásiporyndardyń sany turaqty ósip jatqanyna toqtaldy. Olardyń sany qazirdiń ózinde bes myńnan asyp jyǵylady. Bul kásiporyndar is júzinde barlyq basty salalarda – shıkizatty óndirip, óńdeýden bastap aqparattyq salalarǵa deıin jumys isteıdi. Aǵymdaǵy jyldyń 9 aıynda qyryqtan astam bıznes delegasııalar saparlary júzege asyp, 55 mamandandyrylǵan kórme uıymdastyryldy, dedi V.Pýtın bul týrasynda. Reseı Prezıdenti, sonymen qatar, Qazaqstanda qurylǵan pers­pektıvaly jobalar retinde reseılik tikushaqtardy qurastyrý jáne servıstik qyzmet kórsetý, atalǵan tikushaqtarmen Almatynyń qutqarý qyzmetin jabdyqtaý óndirisin atady.

Qaraǵandy farmasevtıkalyq kombınatynyń bazasynda dári-dármektik preparattardyń birlesken óndirisi jolǵa qoıylýda. «Ýralvagonzavod» Qazaqstanda jyljymaly quram úshin qozǵaltqyshtar shyǵaratyn jańa kásiporyn qurýdy jos­parlaýda. Buǵan deıin Pavlodarda ótken aımaqaralyq forýmda talqylanǵan jobalar boıynsha da jumystar jalǵasýda, dedi Reseı basshysy.

N.Nazarbaev óz sózinde ekonomıkalyq ómir shyndyǵy Qazaqstan men Reseı aldyna uzaq merzimdi perspektıvada birdeı mindetter júkteıtinin atap ótti. Qazaqstan Prezıdentiniń sózine qaraǵanda, jyldan-jylǵa bul forýmǵa qyzyǵýshylyq artyp keledi. Bul onyń yqpalyn ári is júzinde paıdaly ekendigin bildiredi. Ekaterınbýrgtegi qazirgi forým zor mánge ıe. Búgin biz elderimiz arasyndaǵy HHI ǵasyrdaǵy tatýkórshilik jáne odaqtastyq týraly kelisimge qol qoıýdy josparlap otyrmyz. Ol Qazaqstan men Reseıdiń úshinshi myńjyldyqtaǵy ózara tıimdi seriktestiginiń senimdi negizi bolatyndyǵyna senimdimin, dedi Elbasy. N.Nazarbaevtyń aıtýynsha, yntymaqtastyqty damytýdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – mereıtoılyq forýmnyń taqyrybyna aınalǵan «ónerkásiptik kooperasııa». «Talqylaýǵa shyǵarylyp otyrǵan máselelerdiń ózektiligi eki el ekonomıkasy qurylymynyń uqsastyǵy men damý qarqynyn basa kórsetedi. Ekonomıkalyq shyndyq Qazaqstan men Reseı aldyna uzaq merzimdi perspektıvada birdeı mindetter júkteıdi. Olardyń sheshimi aıasynda biz eksportty ártaraptandyrý, joǵary tehnologııalyq ımportty almas­tyrý baǵytynda qatar jumys isteımiz, dedi Nursultan Ábishuly.

Qazaqstan basshysy, sondaı-aq, eki eldiń tańdap alǵan ekonomıkalyq damý maqsattary men ustanymdary ıntegrasııalyq úderisterge, naqtylaı tússek, Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurýǵa jaqsy negiz bolǵanyn basa aıtty. Adamzattyń bolashaq damýynyń paradıgmasy jańa «jasyl tehnologııalarmen», balama energııa kózderimen jáne basqa da ınnovasııalar jıyntyǵymen úshinshi ónerkásiptik revolıýsııa aıasynda qalyptasady. Bul jaǵdaılarda kásipkerler qoǵamdastyǵynyń belsendiligi erekshe mánge ıe», dedi Elbasy. Qazaqstan Prezıdenti, sonymen qatar, Qazaqstanda da, Reseıde de jeke bıznes úkimetterdiń jańa ónerkásiptik jáne ınnovasııalyq jobalarmen jańǵyrtý reformalaryn qoldaýǵa qabiletti ekenin jetkizdi. Bul jóninde N.Nazarbaev: «Qazirgi tańda Qazaqstanda da, Reseıde de jeke bıznes bizdiń úkimetterimizdiń jańa ónerkásiptik jáne ınnovasııalyq jobalarmen jańǵyrtý reformalaryn qoldaýǵa qabiletti. Ondaı bastamalardyń kópshiligi júzege asyrylýda», dedi. Osy oraıda, Elbasy memleketaralyq bıznes kooperasııasynyń jemisti úlgileri retinde mashına jasaý, ýran jáne hımııa ónerkásibi salalaryn atady. Máselen, Reseı men Qazaqstan taý-ken metallýrgııasy salasynda bir-birin tabıǵı tolyqtyrady. Dástúrli túrde Qostanaı oblysy Reseıdiń metallýrgııalyq kásiporyndaryna okatyshter, al Pavlodar alıýmınıı shıkizatyn jetkizedi, dedi Qazaqstan basshysy. Sonymen qatar, ol reseılik kompanııa Qostanaı oblysynda prokat zaýytynyń qurylysyn aıaqtaıtynyn, onyń jyldyq qýaty 450 myń tonna ýaq surypty prokat bolatynyn basa aıtty.

Elbasynyń pikirinshe, qazaqstandyq bıznes ózara tıimdi seriktestik jaǵdaıynda kooperasııany keńeıtýge daıyn. Bul rette Prezıdent: «Ǵylym salasyndaǵy yntymaqtastyq múldem jańa kókjıek ashady. Endeshe, kúsh-jigerlerimizdi jańa tehnologııa­lardy damytýǵa biriktirýge bolady. Máselen, 2017 jyly Astanada ótetin EKSPO halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi jańa energetıka baǵytyna túrtki bola alady. Onyń taqyryby – «Bolashaqtyń energııa­sy», dedi. Elbasynyń atap ótýinshe, eki el arasynda ınnovasııalyq saladaǵy jemisti yntymaqtastyq úshin qoldanystaǵy mehanızmderdiń jańa jetildirilgen ózara is-qımyldary talap etiledi. Bul mindettiń sheshimin men, birinshiden, bizderdiń seriktestik ýaǵdalastyǵymyzdan kórip otyrmyn. Memleketaralyq sheshimderden kásipkerler óz jumystarynda shynaıy ekonomıkalyq jaqsarý men jeńildik kútedi, dedi Qazaqstan basshysy. N.Nazarbaevtyń atap ótýinshe, ekinshiden, bul – eki el kásiporyndarynyń is-qımyldarynyń úılesimdiligi. Búgingi forýmnyń taqyryby júıeli damýdyń qýatty yntalandyrýshysy bolýy tıis. Qazaqstandyq bıznes ózara tıimdi seriktestik jaǵdaıynda kooperasııany keńeıtýge daıyn, dedi óz sózinde Nursultan Ábishuly.

Forým aıasynda Qazaqstan basshysy, sonymen qatar, kásipkerlikti barynsha qoldaı otyryp, óndiristi tıimdi ornalastyrý ustanymyn basshylyqqa alý qajettigin atap ótti. Elbasynyń atap ótýinshe, Qazaqstan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń alǵashqy bes jyldyǵy ishinde ekonomıkanyń múldem jańa salalarynda ınnovasııa engizý jáne ıgerý úshin baza qalyptastyryp otyr. Búgingi tańda ındýstrııalyq damýdyń 5 jylǵa arnalǵan baǵdarlamasyn daıyndaý qarqyndy júrgizilý ústinde. Birtutas ekonomıkalyq keńistik úsh eldiń áleýetin eseleı tústi. Endigi ýaqytta bizdiń bıznes eldiń ishki resýrstaryna ǵana emes, sonymen birge, Reseı men Belarýstegi seriktesterimizge de arqa súıeı alady. Kásipkerlikti barynsha qoldaı otyryp, biz óndiristi tıimdi ornalastyrý ustanymyn basshylyqqa alýǵa tıistimiz, dedi N.Nazarbaev bul oraıda. Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, úsh eldiń basty maqsaty bıznes úshin barynsha jaǵdaı jasaý ári qorytyndy nátıjede Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs aýmaǵynda birlesip óndirilgen ónimdi álemdik naryqqa shyǵarý bolyp tabylady. Bul – Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýi qarsańynda barynsha ózekti.

Nursultan Ábishuly, sondaı-aq, álemniń zamanaýı damýy, jahandyq syn-qaterler bizdiń aldymyzǵa jańa mindetter men maqsattar júkteıtinin jetkizdi. Bizdiń ekonomıkalarymyzdyń eń sońǵy tehnologııalyq trendterdi zamanaýı elep-eskerýi mańyzdy mánge ıe. Degenmen, bizder jańa salalardy damyta otyryp, mundaı ózgeristerde qarjy kózi qyzmetin atqaratyn resýrstyq baza jaıynda umytpaýǵa tıistimiz, dedi Elbasy. Osy oraıda, Qazaqstan basshysy dástúrli shıkizat sektoryn jańǵyrtýǵa erekshe nazar aýdarý strategııalyq turǵyda mańyzdy ekendigin basa aıtty. Osyǵan oraı, kelesi forýmnyń taqyrybyn «Kómirsýtegi salasyndaǵy ınnovasııalar» dep belgileýdi jáne 2014 jyly Atyraýda ótkizýdi usynamyn, dedi N.Nazarbaev.

Qazaqstan men Reseı prezıdentterinen keıin sóz óńirler basshylary men salalyq mınıstrlerge berildi. Máselen, Reseı Federasııasynyń О́ńirlik damý mınıstri Igor Slıýnıaev, Qazaqstan Premer-Mınıstriniń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev, Reseı Federasııasynyń Ekonomıkalyq damý jónindegi mınıstri Alekseı Ýlıýkaev, Qazaqstannyń Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev, Reseı Federasııasynyń О́nerkásip jáne saýda mınıstri Denıs Mantýrov, Sverdlovsk oblysynyń gýbernatory Evgenıı Kýıvashev, Pavlodar oblysynyń ákimi Erlan Aryn, Chelıabi oblysynyń gýbernatory Mıhaıl Iýrevıch, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev Qazaqstan men Reseıdiń aımaqaralyq yntymaqtastyǵynyń basymdyqtary men alda atqarylatyn jumystar shoǵyry jaıly óz oı-paıymdaryn jetkizdi. Máselen, Á.Isekeshev aldaǵy ýaqytta Qazaqstan men Reseı saýytty tehnıkalardyń zamanaýı úlgilerin birlesip shyǵaratynyn jetkizdi. Búgin forým aıasynda «Qazaqstan ınjınırıng» kompanııasy men «Ýralvagonzavody» saýytty tehnıkalardyń zamanaýı úlgilerin jańǵyrtý jáne shyǵarý boıynsha birlesken kásiporyn qurýǵa arnalǵan quryltaıshylyq qujatqa qol qoıdy, dedi ol bul týrasynda. Sonymen qatar, Á.Isekeshev eki el arasyndaǵy áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyq salasyndaǵy óndiristik kooperasııa erekshe mánge ıe bolyp otyrǵanyn, qazirgi tańda bul baǵyt bólshekter jetkizý esebinen ǵana emes, sonymen birge, birlesken kásiporyndar qurý arqyly da damyp kele jatqanyn jetkizdi.

Qazaqstan men Reseı Federasııasy aımaqaralyq yntymaqtastyǵynyń 10-shy mereıtoılyq forýmynyń qorytyndysy boıynsha eki eldiń prezıdentteri Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtın Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy HHI ǵasyrdaǵy tatý kórshilik jáne odaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy.

Sonymen qatar, eki eldiń mınıstrleri de Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy baılanysty nyǵaıta túsýge septigin tıgizetin birqatar mańyzdy qujattardy rásimdedi. Atap aıtqanda, «Qazaqstan men Reseıdiń «Rost-О́rleý» ónerkásiptik kolledjderi qaýymdastyǵyn qurý jónindegi yntymaqtastyq týraly kelisimge «Qazenerdjı» qazaqstandyq munaı-gaz jáne energetıkalyq kesheni qaýymdastyǵynyń bas dırektory Á.Maǵaýov, Qaraǵandy polıtehnıkalyq kolledji dırektory Z.Rahymov jáne Pervoýralsk metallýrgııa bilim ortalyǵy kolledjiniń dırektory N.Desıatov, «Chelıabi qubyr ılegi zaýyty» tobynyń aksıoneri A.Komarov, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵy arqyly munaı tasymaldaý jáne kepil týraly aldyn ala shartqa «QazMunaıGaz» UK» AQ basqarmasynyń tóraǵasy S.Myńbaev, «QazTransOıl» AQ bas dırektory Q.Qabyldın, «Rosneft» UK» AAQ prezıdenti – basqarma tóraǵasy I.Sechın, 2013-2014 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan men Reseı ónerkásiptik kooperasııalaryn jandandyrý jónindegi Jol kartasy men Qazaqstan Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi men Reseı О́nerkásip jáne saýda mınıstrligi arasyndaǵy ónerkásip salasyndaǵy ózara is qımyldardy keńeıtý boıynsha ózara túsinistik týraly memorandýmǵa Qazaqstan Premer-Mınıstriniń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Á.Isekeshev pen Reseı О́nerkásip jáne saýda mınıstri D.Mantýrov, 2010 jylǵy 7 qyrkúıektegi Qazaqstan Úkimeti men Reseı Úkimeti arasyndaǵy Imashev transshekaralyq gaz kondensaty ken ornyn geologııalyq zerdeleý jáne barlaý boıynsha birlesken qyzmet týraly kelisim hattamasyna Qazaqstannyń Munaı jáne gaz mınıstri U.Qarabalın men Reseıdiń Tabıǵat resýrstary jáne ekologııa mınıstri S.Donskoı, Qazaqstan Úkimeti men Reseı Úkimeti arasyndaǵy shekara mańy aýmaqtarynda orman jáne dala órtteriniń aldyn alý jáne sóndirý týraly kelisimge Qazaqstan Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstri N.Qapparov pen Reseı Tabıǵat resýrstary jáne ekologııa mınıstri S.Donskoı qol qoıdy.

Strategııalyq jáne óńirlik áriptestikti damytýǵa serpin beretin qujattarǵa qol qoıylǵannan keıin prezıdentter BAQ ókilderine forým nátıjesinde qol jetkizilgen kelissózder jóninde aıtyp berdi.

V.Pýtın Qazaqstan men Reseıdiń X aımaqaralyq forýmy nátıjeli aıaqtalǵanyn atap ótti. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen ekijaqty kezdesý jáne forýmnyń plenarlyq otyrysynda bizdiń kópsalaly baılanystarymyzdyń mańyzdy tustary talqylandy. Sońǵy ýaqytta saýda jáne ekonomıkalyq salada ósim baıqalyp keledi. Máselen, sońǵy 9 aıda taýar aınalymy 15 paıyzǵa ósip, 18 mlrd. AQSh dollaryn qurady. Biz osy ıgi úderisti saqtap jáne odan ári damytý máseleleri boıynsha pikir almastyq. О́nerkásip kooperasııasynyń damýyna áser etetin tetikterdi qarastyrdyq. Osy oraıda, eki el úkimeti men óńirler basshylary eýrazııalyq ıntegrasııanyń múmkindikterin tolyqtaı paıdalanýy kerek. Máselen, Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasyndaǵy kedendik kedergilerdiń joıylýy ekijaqty ónerkásiptik baılanys pen saýda aınalymyna ıgi yqpalyn tıgizýde. О́ńiraralyq bastamalardyń júzege asýyna 2015 jyly iske qosylatyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jol ashady dep oılaımyz. Sol arqyly Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy tehnologııalyq, ınvestısııalyq jáne óndiristik alıanstardyń qurylýyna tıimdi jaǵdaı jasaıtyn bolamyz. Iаǵnı, ıntegrasııanyń tereńdeýi jańa jumys oryndarynyń qurylýyna, básekelestiktiń, taýar men qyzmet kórsetý sapasynyń, bizdiń azamattarymyzdyń ómir súrý sapasynyń artýyna jol ashatyn bolady. Biz qol qoıǵan «Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy HHI ǵasyrdaǵy tatý kórshilik jáne odaqtastyq týraly» kelisim aımaqaralyq máselelerdiń ońtaıly sheshilýine sep bolady dep oılaımyn. Bıylǵy aımaqaralyq forým aıasynda kóptegen mańyzdy sharalar ótti. Demek, Ekaterınbýrg joǵary deńgeıdegi jıyndardy ótkizýge daıyn ekendigin taǵy bir márte dáleldedi», dedi V.Pýtın.

N.Nazarbaev eki eldiń aımaqaralyq forýmynyń joǵary deńgeıde ótýine reseılik tarap jaǵynan jaqsy jaǵdaı jasalǵanyn atap ótti. Osydan 10 jyl buryn biz osy forýmdy ótkizý jóninde bastama kótergen bolatynbyz. Osy jyldar aralyǵynda forým óziniń ózektiligin dáleldep, qos memleket arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń mańyzdy faktoryna aınaldy. Postkeńestik keńistik aıasynda Qazaqstan men Reseıde adamdar arasyndaǵy jaqsy qarym-qatynasty saqtaý úshin, eki eldiń ekonomıkalaryn damytý úshin jaqsy jaǵdaı jasaldy dep oılaımyn. Biz kórshimiz. Kórshini tańdamaıdy. Kórshini Qudaı beredi. Bizdiń burynǵy ata-babalarymyz qalaı ómir súrse, qazirgi tańda da biz osy qalypty saqtap kelemiz. Biz yntymaqtastyqtyń óristeýine negiz bolatyn is-sharalardy júzege asyrýdamyz. Osy oraıda, bul forýmnyń mańyzy zor. Búginde eki el arasyndaǵy taýar aınalymynyń ósýi, birlesken kásiporyndardyń qurylýy bizdiń elderimizdiń álemdik básekelestikke tótep berýine múmkindik týǵyzýda. Biz Búkilálemdik saýda uıymyna kirý úshin aldymen ózimizdiń ishimizdegi básekelestikke tótep berýimiz kerek. Sol úshin Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs arasynda Keden odaǵyn qurdyq. Búginde Keden odaǵy ózi qurylǵan eki jyl ishinde tıimdiligin kórsetti. Aldaǵy ýaqytta bizdiń aldymyzda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý mindeti tur. Bul postkeńestik keńistik aıasynda joǵary deńgeıdegi ıntegrasııanyń qalyptasýyna jol ashady dep senemiz. Sol arqyly biz onyń árbir tarapqa tıimdi bolatynyn dáleldegimiz keledi. Biz búgin elderimiz yntymaqtastyǵynyń damýyna múmkindik beretin jańa qujatqa qol qoıdyq. Ekaterınbýrgte jastar forýmynyń jáne ındýstrııa kórmesiniń ótýi ekijaqty yntymaqtastyqtyń damýyna yqpal etedi dep oılaımyn. Ekaterınbýrgtegi forým sátti jáne nátıjeli ótti dep sanaımyz. Biz saýda, ekonomıka, mádenıet salalaryndaǵy áriptestigimiz odan ári óristep, tatý kórshiles elderdiń damýyna qyzmet ete beredi dep senemin, dedi Qazaqstan Prezıdenti sóziniń qorytyndysynda.

Sonymen, 2012 jyly Pavlodar qalasynda ótken forýmǵa «Qazaqstan-Reseı óńirleriniń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq yntymaqtastyǵy» máselesi ózek bolsa, Sverdlovsk oblysynyń ortalyǵy – Ekaterınbýrg qalasynda uıymdastyrylǵan bıylǵy forýmǵa «О́nerkásiptik kooperasııa» taqyryby ózek etip alyndy. Qazaqstan-Reseı X aımaqaralyq mereıtoılyq forýmyna qatysýǵa jalpy sany 3 myńǵa jýyq adam nıet bildirgen eken. Bir atap óterligi, bıylǵy mereıtoılyq forýmǵa aıryqsha mán berilgeni, onyń aıasynda ótkizilgen san-salaly sharalar shoǵyrynan da ańǵarylyp turdy. Qos memleket úshin tıimdi múmkindikterdi kózdeıtin bul sharalardyń barlyǵy da «Ekaterınbýrg – EKSPO» halyqaralyq kórme ortalyǵynyń alańynda ótti.

Máselen, forýmnyń bastalýynan bir kún buryn «Reseı men Qazaqstan óńir­leriniń ónerkásiptik kooperasııalary» degen taqyrypta kórme uıymdastyrylyp, jurtshylyq nazaryna usynyldy. Aýqymdy kórmege Reseıdiń 16 óńirinen, sondaı-aq, Qazaqstannyń 10 ákimdigi men otandyq kásiporyndarynan arnaıy delegasııa ókilderi keldi. Eger, bul kórmeniń jalpy aýmaǵy 10 000 sharshy metrdi qurasa, ár kompanııa 54 sharshy metr aýmaqqa teń keletin pavılonyn ornatty. Jıyny 300-ge tarta kásiporyn qatysqan kórme tórinen qos el kásiporyndary shyǵarǵan ónimderdiń erekshelikterinen aqpar beretin 20-dan astam stend oryn tepti. Onyń 12-si qazaqstandyq kásiporyndar men mekemelerdiki bolsa, reseılik tarap ózderiniń 9 stendin ornalastyrypty. Kórmege qatysýshy taraptar óz ónimderin jan-jaqty nasıhattap, eki elge de tıimdi kelissózder boıynsha pikir almasyp jatty.

Kórmede sóz alǵan Sverdlovsk oblysynyń gýbernatory Evgenıı Kýıvashev pen Qazaqstannyń Reseıdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Ǵalym Orazbaqov mundaı jıyndardyń eki el úshin tıimdi tustaryna toqtaldy. Sverdlovsk oblysynyń gýbernatory Qazaqstan men Sverdlovsk oblysy yntymaqtastyǵynyń tamyry tereńde jatqanyn, sol sebepti qos tarap arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystar mezgildiń túrli synaǵyna tótep bergenin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, búginde Sverdlovsk oblysynyń TMD elderimen aradaǵy jalpy taýar aınalymynda Qazaqstannyń úles salmaǵy 50 paıyzǵa jetedi eken. О́tken jyly júrgizilgen kedendik statıstıkanyń qorytyndysy boıynsha, ekijaqty taýar aınalymy 1 mıllıard AQSh dollarynan asyp tústi. Qazirgi tańda bizdiń ortaq áriptestigimizdiń aıasy keńeıe túsýde. Olarǵa ǵylymı salalar boıynsha birlesken joǵary óndiristik kásiporyndar qurýdy, munaı-gaz, energetıka, taý-ken ónerkásibi, medısına jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salalaryna qajetti qural-jabdyqtar óndirýdi jatqyzýǵa bolady, dedi E.Kýıvashev. Al Qazaqstannyń Reseı Federasııasyndaǵy elshiliginiń keńesshisi Vıktor Temirbaev «Ekaterınbýrg–EKSPO» alańynda ornalasqan kórmeden forýmǵa qatysýshylar eki eldiń ónerkásiptik kooperasııasynyń negizin qalaıtyn basym jobalardy kóre alǵanyn jetkizdi.

Ekaterınbýrgte ótken X mereıtoılyq aımaqaralyq forýmnyń bir ereksheligi – onyń aıasynda alǵash ret «Reseı-Qazaqstan» jastar forýmynyń uıymdastyrylǵandyǵy. Qos el jastarynyń bul sharaǵa aıryqsha mańyz bergeni sonshalyq, forýmǵa qatysýǵa Qazaqstan men Reseıdiń jastar uıymdarynan 500-ge tarta ókil arnaıy kelipti. Jastar forýmy sheńberinde «XXI ǵasyrdaǵy kóshbasshylyq jáne ınnovasııalar: Reseı men Qazaqstan áriptestigi aıasynda bolashaqqa kózqaras» taqyrybynda plenarlyq jáne 5 seksııalyq otyrys uıymdastyryldy. Eki el jastary Qazaqstan men Reseıdiń ártaraptaǵy yntymaqtastyǵyn odan ári jandandyrýdyń, óńirlerdi áleýmettik-ekonomıkalyq turǵyda damytýdyń joldaryn qarastyrdy. Kórshiles memleketterdiń eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııasynyń negizgi aspektilerin aıqyndaý, ǵylymı-tehnıkalyq kooperasııa men bilim-ǵylym, gýmanıtarlyq baılanystardy damytý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy áriptestikti jandandyrý, jastardyń tájirıbe almasýlaryna jol ashý, ınnovasııalyq saıasat tetikterin jetildirý sekildi máselelerdi talqylady. «Reseı-Qazaqstan» jas­tar forýmynyń qorytyndysynda Qazaqstannyń ýnıversıtetteri men Ýral memlekettik ekonomıkalyq ýnıversıteti arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy.

Sondaı-aq, 10 qarasha kúni shekaralyq óńirlerdiń yntymaqtastyǵyn shegendeý maqsatynda dástúrli Qazaqstan – Reseı Iskerler keńesiniń «Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasynda Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy óńirleriniń ónerkásiptik kooperasııany damytý» taqyrybyndaǵy keńeıtilgen otyrysy ótti. Otyrysqa eki el kásiporyndarynyń 200-ge tarta basshylary men bıznesmenderi qatysty. Qos taraptyń isker toptary, Qazaqstan men Reseıdiń Saýda-ónerkásiptik palatalarynyń, salalyq vedomstvolardyń, túrli kásiporyndar men uıymdardyń ókilderi shoǵyrlanǵan jıynda ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári damytý máselesine den qoıyldy. Máselen, jıynǵa qatysýshylar Keden odaǵyn tehnıkalyq turǵydan júıeleý, birlesken óndiristik jobalardy júzege asyrý, Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jandandyrý men ónerkásiptik kooperasııalardy damytýǵa tıgizer áseri, halyqaralyq jáne Qazaqstan men Reseıdiń óńiraralyq ónerkásiptik klasterlerin qurý, qos memleket kásiporyndarynyń kólik-logıstıkalyq baılanysyn damytý, kooperasııalyq baılanystardyń damýyna kedergi keltiretin faktorlardy aıqyndaý, ónerkásiptik kooperasııalarǵa qatysty aımaqaralyq jobalardy tájirıbe túrinde júzege asyrý syndy san-salaly máselelerdi talqy tarazysyna saldy. Sondaı-aq, otyrys aıasynda Dúnıejúzilik saýda uıymy men Keden odaǵy aıasyndaǵy ónerkásiptik saıasatty úılestirý jáne qos eldiń iskerlik yntymaqtastyǵynyń normatıvtik-quqyqtyq bazasyn jandandyrý sekildi ózekti máseleler talqylandy.

Qazaqstan – Reseı Iskerler keńesi keńeıtilgen otyrysy aıasynda yntymaqtastyq tamyryna qan júgirter birlesken kelisimder bekidi. Máselen, Qostanaı oblysyndaǵy «Tobyl» korporasııasynyń basqarma tóraǵasy Arman Álıev pen «Penetron Rossııa» MK prezıdenti Igor Chernogolov Qazaqstan aýmaǵynda ınnovasııalyq gıdrooqshaýlaǵysh materıaldardy birlesip ilgeriletý týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Sonymen birge, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ortalyǵy – Petropavl qalasynda qurylymdyq ońtaıly avtomattandyrylǵan basqarý jáne energııa resýrstar únemdeý tehnologııalaryn engizý boıynsha keshendi jobany júzege asyrý týraly sheshim qabyldandy. Kelisimdi «Avtomatıka» ǴО́O bas dırektory Leonıd Shalımov pen Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Vladımır Balahonsev jáne «Saryarqa» ÁKK basqarma tóraǵasy Arman Áýitkenov bekitti. Al Ýral federaldy ýnıversıtetiniń rektory Vıktor Koksharov pen Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Ǵalym Mutanov bilim-ǵylym salasyndaǵy eki birdeı kelisimge qol qoıdy. Olardyń alǵashqysy jastar men ǵylymı-akademııalyq qoǵamdastyqty «jasyl» ekonomıka men EKSPO-2017 búkilálemdik mamandandyrylǵan kórmesine qajetti jobalarǵa tartýǵa múmkindik beretin «Urpaq arqyly jasyl kópir» eýrazııalyq tuǵyrnamasyn qurýǵa qatysty boldy. Ekinshisi – Eýrazııa-G-Global» aımaqtyq ortalyǵyn qurý týraly qujat. Bul kúni Ýral mashına jasaý zaýytynyń bas dırektory Alekseı Nosov pen Almaty aýyr mashına jasaý zaýytynyń bas dırektory Jetpisbaı Edigenov te yntymaqtastyq baılanys ornatý jóninde kelisimge keldi. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan aýmaǵynda Ýral kásipornymen birge azyq-túlik ónerkásibine qajetti qural-jabdyqtar shyǵaratyn birlesken óndiris orny boı kótermek. Bul jobaǵa quıylatyn qarjy kólemi 3 mln. AQSh dollaryn quramaq.

Jalpy alǵanda, Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy aımaqaralyq áriptestiktiń bolashaǵy zor. Buǵan eki eldiń ózara ınvestısııalyq tartymdylyǵy da yqpal etip keledi jáne mundaı aımaqaralyq forýmnyń da bereri kóp ekeni kúmán týǵyzbaıdy.

Sóz retinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan men Reseı aımaqaralyq yntymaqtastyǵynyń X forýmy aıasynda «Lýkoıl» AAQ prezıdenti Vagıt Alekperovpen kezdeskenin de aıta keteıik. Kezdesý barysynda kompanııanyń munaı-gaz salasyndaǵy qyzmeti máseleleri jáne eldiń munaı-hımııa salasyndaǵy jobalardy iske asyrý aspektileri talqylandy.

Láıla EDILQYZY,

«Egemen Qazaqstan» – Ekaterınbýrgten.

Sýretterdi túsirgender

S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.