Zańsyzdyq pa, álde...

Tilderdiń qoldanylýynyń qu­qyq­tyq negizderin retteıtin «Qazaqs­tan Respýblıkasyndaǵy tilder týraly» zańnyń 4-babynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik tili – qazaq tili.  Memlekettik til – mem­le­kettiń búkil aýmaǵynda qoǵam­dyq qatynastardyń barlyq salasynda qoldanylatyn memlekettik bas­qarý, zań shyǵarý, sot isin júrgizý jáne is qaǵazdaryn júrgizý tili» dep kórsetilgen. Demek atalǵan zań Konstıtýsııadaǵy memlekettik til mártebesin anyqtap damyta otyryp, qazaq tili – memlekettik basqarý, zań shyǵarý jáne is qaǵazdaryn júrgizý tili dep bekitti.

Joǵaryda kórsetilgen bap­tar­dyń depýtattarǵa mindettiligi qan­sha­lyqty degen suraqty bilý úshin Parlamenttiń mártebesin, quqyqtyq negizin kórsetken «Qazaqstan Res­pýb­­­lı­kasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zańyn qaradyq.

Bul jerde  37-bapta «Parlament ju­mysynda tilderdi paıdalaný Res­pýblıka Konstıtýsııasyna jáne Res­pýb­lıkadaǵy til týraly zań­darǵa sáıkes júzege asyry­la­dy» dep bekitilgen. Demek, Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Parlamenti zań shyǵarý prosesin tek qana mem­lekettik tilde – qazaq tilinde júr­gi­zýge mindetti. Osy zań buzý­shy­lyq­tardyń dáleldemesin biz Par­la­ment Senatynyń, Májilisiniń zań jobasyn birinshi, ekinshi oqylymda talqylaýlary, maquldaýlary týraly kez kelgen otyrysynyń kórse­tili­minen, stenogrammalarynan baı­qaı­myz.

Bul kórsetilimderde oqylymdarda zań jobasy boıynsha baıandamalar, tujyrymdar, basty qorytyndylar kóbinese orys tilinde aıtylady.

Buny qalaı túsinýge bolady? Olar qazaq jerinde týyp, ósip, ákim, mınıstr, general bola tura, memlekettik tilde sóılemeýi, bilmese  úırenbeýi nelikten? Álde osyndaı sheneýnikterdiń tildi meńgermeýiniń sebebi Qazaq memleketiniń bolashaǵy bulyńǵyr dep oılap, senbeýinde me?!.

Parlamenttiń osy zańdarǵa qaıshy áre­ketteri qazaqstandyqtardyń Kons­tı­tý­sııalyq quqyn buzyp, zań shyǵarý isindegi bolyp jatqan jarys­sóz­derdi, qorytyndylardy, arnaıy mamandar ýájderi orys tilinde aıtylǵandyqtan túsinbeýine aparyp, Konstıtýsııamen, zańdarmen beril­gen memlekettik tilde aqparat alý quqyq­ta­rynyń bu­zyl­ýy­na, shektelýine jol berip, be­ki­­­­tilgen qu­qyqtarynyń jú­ze­ge­ asýy­na kedergi jasaýda.

Memleketimizdiń zań shy­ǵa­rý­shy organy osy óreskel zań buzý­shylyqtary arqyly qazaq halqynyń ǵana  quqyn aıaqqa basyp otyrǵan joq. Olar 1995 jylǵy 30 tamyzda respýblıkalyq referendýmda birtutas el bolyp qabyldaǵan Konstıtýsııany moıyndamaı, búkil Qazaqstan halqynyń quqyn buzyp otyr.  Qorytyndylaı kele bilgimiz keletin basty másele – Parlament zańdy oryndaýǵa ózi úlgi bolýy kerek emes pe?!

Aıypqan MÝHAMEDIEV,

zań ǵylymdarynyń kandıdaty