Bul baǵytta birneshe mindetter aıqyndaldy desek, olar: memleket pen kásiporyn úshin shıkizatty utymdy paıdalaný, mıneraldy-shıkizat keshenin damytý.
Oblys ákimi Berdibek Saparbaev jambyldyq jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen kezdesip, óńirdiń mıneraldy-shıkizat bazasynyń múmkindikteri men perspektıvalary saralandy.
Sharaǵa onlaın rejıminde qatysqan Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne ınfraqurylymdy damytý vıse-mınıstri Rýslan Baımıshev, Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Geologııa komıtetiniń tóraǵasy Talǵat Satıev óz oılarynı ortaǵa saldy.
Rýslan Baımıshev bul kezdesý ózekti máselelerdi anyqtaýǵa jáne olardy sheshý joldaryn tabýǵa yqpal etetinin jetkizdi.
- Memleket kásiporyndarǵa qajetti qoldaýlardy kórsetýde. Tótenshe jaǵdaı rejımin qamtamasyz etý jónindegi memlekettik komıssııa jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa koronavırýs pandemııasy saldarynan bıyl oryndalmaǵan mindettemelerin aýystyrý múmkindigin berý týraly sheshim qabyldady. Biraq bul obektıvti sebepteri bar, senimdi jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa ǵana qatysty. Josyqsyz kásiporyndarǵa qatysty kelisimsharttar buzylǵanǵa deıin sharalar qabyldanatyn bolady.
Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, jeńildetilgen tártippen Jambyl oblysynda paıdaly qazbalardy barlaýǵa 60 lısenzııa berilgendigin atap ótkim keledi. Kásiporyndardyń óz mindettemelerin ýaqtyly oryndaýy úshin monıtorıng júrgizý qajet. Mınıstrlik osy maqsatta kosmomonıtorıng júrgizýge nıetti, - dedi Rýslan Baımıshev.
Oblys ákiminiń orynbasary Almas Mádıev óńirdiń jer qoınaýyn paıdalaný jáne mıneraldyq-shıkizat bazasynyń jaı-kúıin tilget tıek etti. Oblystaǵy fosforıtter qory jalpy respýblıkalyq kólemniń 72 paıyzyn, dala shpaty – 80,6 paıyzyn, altyn – 8,2, mys – úsh paıyzyn, ýran – 0,7, kómir – 21,1, qorǵasyn – 15,4, myrysh – 3,4, gıps – 25,8 paıyzyn quraıdy.
- Birden birneshe ınvestısııalyq joba iske asyrylady. "EvroHım Tyńaıtqyshtar "JShS Mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirý zaýytyn," Monterra Qazaqstan "JShS taý-ken metallýrgııa kombınatyn salady desek, "Qazaq Soda" JShS kalsıılengen soda óndirýmen aınalyspaq", - dedi A.Mádıev.
2020 jylǵy 1 qazandaǵy derekter boıynsha óńirde 320 jer qoınaýyn paıdalaný obektisi tirkelgen. 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha ınvestısııa kólemi 63,2 mıllıard teńgeni qurasa, bul 2018 jylmen salystyrǵanda 5,6 mıllıardqa artyq.
Oblys ákimi jer qoınaýyn paıdalanýshylardynyń kelisimshart talaptaryn oryndaý qajettigine nazar aýdardy.
- Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń mindettemelerine sáıkesolar óńirdi damýyna aýdarymdar men salymdar júrgizedi. 2019 jyly mamandardy daıarlaýǵa jáne qaıta daıarlaýǵa 207 mıllıon teńge bólingen. Al, salyq túsimderi 11,6 mıllıard teńgeni, áleýmettik sala jáne jergilikti ınfraqurylymǵa 919,8 mıllıon teńgeni quraǵan. 2020 jyldyń 9 aıynyń qorytyndysy boıynsha bul kórsetkish 117,8 mıllıon teńge bolǵan, - dedi Almas Mádıev.
Sonymen birge 2019 jyly birqatar jer qoınaýyn paıdalanýshylar qatty paıdaly qazbalar boıynsha kelisimshart talaptaryn oryndamaǵan. Osy kompanııalarǵa qatysty sharalar qabyldaý týraly QR Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine hat joldandy.
- 2019 jyly sharttyq mindettemelerdi oryndamaǵan jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa 79 habarlama joldandy. Nátıjesinde 5 kelisim shart, 2018 jyly 5 kelisim shart buzyldy. 2020 jyldyń 9 aıynda buzýshylyqtardy joıý boıynsha 59 habarlama joldanyp, eki kelisim sharttyń kúshi merziminen buryn joıyldy, - dedi Mádıev.
Aıta ketken jón, kadr máselesine erekshe nazar aýdarý qajet. Máselen, 2019-2020 jyldary jer qoınaýyn paıdalanýshylar 50 az qamtylǵan otbasydan shyqqan stýdenttermen bilim berý boıynsha shartqa otyryp, oqý aqysyn tólep bergen.
- Kelisim shart mindettemelerin oryndaýda nemquraılylyq tanytqan jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen jumys júrgizý qajet, - dep talap etti oblys ákimi.
Taǵy bir ózekti máseleniń biri – jergilikti jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń óńirden tys jerde tirkelýi bolyp otyr. Qatty, kómirsýtekti paıdaly qazbalarǵa, jer asty gaz qoımasyna jasalǵan 50 kelisim sharttyń tek segizi ǵana oblysta tirkeýde tur. Sondaı-aq 9 jer qoınaýyn paıdalanýshy ózderiniń fılıaldaryn oblysqa tirkegen.
- Qalǵan 33 kelisim shart boıynsha kompanııalar óńirde áli kúnge deıin tirkelmegen, – dep ol kóńil kónshitpeıtin derekterdi alǵa tartty.
Berdibek Saparbaev osy baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyrýdy tapsyrdy.
- Barlyq kásiporyndar bizdiń oblysta tirkelýi qajet. Olar óńirdiń ekonomıkalyq damýyna óz úlesterin qosýy tıis, - dedi oblys ákimi.
Iri kásiporyndar jergilikti jerdegi shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa jáne olardyń óndirgen ónimderin paıdalanýǵa shaqyrdy.
Kezdesýde kompanııa ókilderi de sóz aldy. «Qazfosfat» JShS Bas dırektory Muqash Eskendirov jer qoınaýyn paıdalaný boıynsha alty kelisimshart negizinde jumys istep jatqanyn habarlady. Ol fosforıt óndiris kóleminiń artýy týraly aıtyp ótti.
«EvroHım-Qarataý» JShS baqylaý keńesiniń múshesi Erkebulan Myrzaǵalıev «Mıneraldy tyńaıtqyshtardy shyǵarý jáne Qarataý fosforıt basseıni ken oryndaryn ıgerý boıynsha zaýyt qurylysy» ınvestısııalyq jobanyń júzege asyrylý barysyna qysqasha toqtalyp, óndiristik kórsetkishter, áleýmettik mindettemelerdiń oryndalýy, jumys oryndaryn qurý, salyq aýdarymdary týraly áńgimeledi.
«Monterra Qazaqstan» JShS baqylaý keńesi tóraǵasynyń orynbasary Nurlan Seıdáli, «Myńaral Tas Kompanı» JShS dırektory Murtaza Bulýtaı da óz kásiporyndarynyń jumysy týraly aıtyp berdi.
- Bizdiń elimiz óz jer qoınaýynyń baılyǵy men alýan túrliliginiń arqasynda shıkizatqa baı derjavalardyń qatarynda kósh basynda keledi. Tabıǵat baılyǵymen Jambyl oblysy da maqtana alady. О́ńirdiń áleýeti tolyq ıgerilýi tıis. Aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy úshin bul baılyqty aqylmen paıdalaný qajet, - dep qorytyndylady oblys ákimi.
Aıta keteıik, kezdesý «Qazfosfat» JShS bazasynda ótti. Seriktestiktiń bas dırektory Muqash Eskendirov oblys ákimine zaýyt jumysy týraly baıandap, mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirisin jylyna 500 myń tonnaǵa jetkizý úshin zaýyttyń ekinshi kezeńiniń qurylysy týraly málimdedi.
Berdibek Saparbaev zaýyttaǵy sehtar men qoımalardy aralap kórdi.
