Osydan 25 jyl buryn Beıjińdegi Áıelder quqyǵy jónindegi tórtinshi dúnıejúzilik konferensııada jahandyq qoǵamdastyq áıelder men qyzdardyń múmkindikterin keńeıtýdiń eń kóregen josparyn – Beıjiń deklarasııasy men Is-qımyl tuǵyrnamasyn qabyldady. Osylaısha qazirgi ýaqytta qyzdar ózderiniń beıbit jáne gúldengen bolashaǵyn qurý úshin osy jospardy ustanyp, áreket ete alady. Beıjiń deklarasııasyn eske alý úshin «BUU-Áıelder» qurylymy birneshe urpaqtar tolqynyn qamtıtyn «Teńdik býyny» naýqany aıasynda áıelder men qyzdardyń quqyqtaryn qorǵaýshylardy biriktiredi. Jasóspirim qyzdardyń qajettilikteri men múmkindikterine baılanysty naqty maqsattar men is-sharalar jáne olardyń sheshimderi urpaqtar teńdigin qamtamasyz etý mıssııasynyń basty baǵyty bolyp tabylady.
Qyzdar úı ishinde jine qoǵamda zorlyq-zombylyqsyz ómir súrýdi talap etedi. Ondaı jaǵdaıdy qamtamasyz etý – barlyǵymyzdyń mindetimiz. 2015 jylǵy Qazaqstandaǵy klasterlik zertteý málimetteri boıynsha, qyzdardyń 50% zorlyqty tárbıege dýshar bolýda. Onyń ishinde 21% – dene zorlyǵy, 45% psıhologııalyq agressııaǵa ushyraıdy.
Sonymen qatar COVID-19 qyzdarǵa aqparat pen bilimge teń qol jetkizý úshin jańa kedergi – sıfrlyq alshaqtyqty týdyrdy. Qyzdar jyldam ózgermeli eńbek naryǵy jaǵdaıynda básekeles bolý úshin bilim men kásibı daǵdylardyń úlken teńsizdigine tap bolady. Genderlik rólder men stereotıpter – bala shaqtan bastalyp, jasóspirim kezde qalyptasyp, bolashaqta tańdaıtyn kásip túrine áser etetin úırenshikti minez-qulyq úlgisi. Dúnıejúzinde ǵylym, tehnologııa, ınjenerııa jáne matematıka salalary (STEM) boıynsha oqyǵan túlekter arasynda áıelderdiń úlesi álem elderiniń úshten ekisinen astamynda 15%-ten aspaıdy. Genderlik teńdikke qol jetkizý úshin áıelder men jas qyzdarǵa bilimge, tehnologııaǵa, sıfrlyq oqytýǵa jáne aqparattyq qaýipsizdikke teń qoljetimdilik qajet.
Jańa daǵdylarǵa ıe qyzdardyń múmkindikterin damytý ekonomıkalyq damý úshin óte mańyzdy. Qazaqstandaǵy qyzdar arasynda STEM salasyndaǵy bilim men ınnovasııalardy damytý maqsatynda 2020 jyly IýNISEF pen ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń ǵylymı-tehnologııalyq parki qyzdarǵa UniSat nanospýtnıkterin jasap shyǵarý boıynsha bilim berý jobasyn iske qosty. Aǵymdaǵy jyldyń qazan aıynda Qazaqstannyń ár aımaǵynan kelgen 14 pen 35 jas aralyǵyndaǵy 20 qyz stratosferaǵa alǵashqy daıyn nanospýtnıkti ushyrady. Bul shara nanotehnologııa, baǵdarlama jasaý jáne ǵarysh apparattaryn jobalaý salasy Qazaqstannyń qyzdary úshin ashyq ekenin dáleldeıdi. Sonymen qatar qazaqstandyq jastardyń indet kezindegi oqshaýlanýdy jeńýine kómektesip, densaýlyqqa emosıonaldy qoldaý kórsetken, kúızelistermen kúresýge qol ushyn sozyp, qurdastarymen keńes bólisken BUU eriktileriniń kópshiligin qyzdar quraıdy.
Mádenı sharalar men shyǵarmashylyq arqyly qyzdarǵa múmkindik berý – 2005 jylǵy IýNESKO-nyń mádenı salanyń ártúrliligin qorǵaý jáne qoldaý týraly konvensııasynyń negizi. Osyǵan oraı, IýNESKO qyzdardyń belgili bir shyǵarmashylyq kásibı salalardaǵy bilimin keńeıtý jáne jetildirý maqsatynda búkil Ortalyq Azııa elderiniń erekshe qajettilikteri bar qyzdaryna arnalǵan #GirlsCreArt2020 onlaın kýrsyn bastady.
Búgingi tańda IýNFPA genderlik máseleler, reprodýktıvti densaýlyq jáne árbir qyz ben áıeldiń quqyǵy týraly habardar bolýǵa baǵyttalǵan «Qyz taǵdyry» jobasyn ánshi, qoǵam belsendisi Qalııa jáne The Steppe portalymen birge usyndy. Bul joba genderlik teńdik álemin qurýdyń kezekti áreketi retinde jasaldy. Onda árbir qyz óziniń densaýlyǵy men ómiri týraly sanaly tańdaý jasaýǵa quqyly.
