1933 jyldyń kúzinde Orynbaı men Orynkúl Turymbetovter otbasyna on ekinshi bolyp ul bala dúnıege keldi. Burynǵy balalary shetinen shetineı bergendikten onyń esimin ata-anasy Turmahan dep qoıypty. Áıtse de, ómirdiń qýanyshy men qaıǵysy qatar júretini bar. Orynbaı balasyn qumary qanyp ıiskep, ákelik sózin aıtyp úlgermeı jatyp-aq 1937 jylǵy qandy repressııanyń qurbany bolyp kete bardy.
Turmahan 1950 jyly orta mektepti Arys qalasynda bitirip, Almaty medısına ınstıtýtyna oqýǵa tústi. Kúndiz oqýda bolsa, túnde vagondarǵa júk tıedi, júk túsirdi. 1956 jyly Arys aýdanynyń aýrýhanasyna joldama aldy. О́z maqsatyna qulshyna umtylǵan jas maman az ýaqyttyń ishinde tájirıbeli ári qadirli dáriger bola bastady.
1933 jyldyń kúzinde Orynbaı men Orynkúl Turymbetovter otbasyna on ekinshi bolyp ul bala dúnıege keldi. Burynǵy balalary shetinen shetineı bergendikten onyń esimin ata-anasy Turmahan dep qoıypty. Áıtse de, ómirdiń qýanyshy men qaıǵysy qatar júretini bar. Orynbaı balasyn qumary qanyp ıiskep, ákelik sózin aıtyp úlgermeı jatyp-aq 1937 jylǵy qandy repressııanyń qurbany bolyp kete bardy.
Turmahan 1950 jyly orta mektepti Arys qalasynda bitirip, Almaty medısına ınstıtýtyna oqýǵa tústi. Kúndiz oqýda bolsa, túnde vagondarǵa júk tıedi, júk túsirdi. 1956 jyly Arys aýdanynyń aýrýhanasyna joldama aldy. О́z maqsatyna qulshyna umtylǵan jas maman az ýaqyttyń ishinde tájirıbeli ári qadirli dáriger bola bastady. 1959-1961 jyldar aralyǵynda Máskeý qalasynda hırýrgııa boıynsha klınıkalyq ordınatýrany aıaqtap, odan ári Shymkent qalasynyń №6 aýrýhanasynda hırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi boldy. Kúıikten adam ólimin azaıtý úshin birneshe ret tájirıbe jasady, naýqastarǵa sonyń negizinde qan quıyp joǵary nátıjege qol jetkizdi jáne osy sala boıynsha kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. 1965 jyly Shymkentte fosfor zaýyty iske qosylǵan soń, onyń keıbir ónimderiniń adam aǵzasyna teris áseri anyqtala bastady. Ol osy sala boıynsha ǵylymı jumys isteýdi maqsat tutty. Ordınatýrada oqyp júrgen kezinde barokamerany emdeýdegi qoldanysy týraly sheteldik ǵylymı maqalany jadynda ustaǵany qajettilikke jarady.
Ne kerek, dárigerler men ınjenerlerden quralǵan onyń pikirles toby 1973 jyly «Shymkent-MT» kóp oryndy aýa-ottegi barokamerasyn paıdalanýǵa daıarlady. Turmahan aǵa ǵylymı jumystyń da údesinen shyǵýǵa talpynyp, birneshe tájirıbeniń uıytqysy bola bildi. Fosforshylardyń densaýlyǵyn túzetýge atsalysty, «Arys-MT» operasııalyq-terapııalyq barokesheniniń jumysyn aıaqtady. Birinshi ret bizdiń elde aýyr naýqasy bar ekiqabat áıelder qaýip-qatersiz barokamera ishinde bosanyp, keıbireýlerine «kesar syzyǵy» boıynsha operasııa jasalyndy. Oblystaǵy ana ólimi kórsetkishin tómendetý maqsatynda arnaıy júkti áıelderge arnalǵan bólimshe ashyp, úlken jetistikke jetti.
1978 jyly jyljymaly kóliktik «Qazaqstan-MT» barokamerasy dúnıege keldi. Ol Keńes Odaǵy boıynsha birinshi bolyp, Máskeýdegi 1985 jyly ótken densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kórmede arnaıy dıplommen marapattaldy jáne úlgi retinde sondaǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda qaldyryldy.
Al endi emdeý, shyǵarmashylyq, uıymdastyrý jumystarynyń derekterine nazar aýdaratyn bolsaq, 1980 jyly barokameralardyń qaıta konstrýksııasyn jasaý, 1984 jyly barokameralardyń modernızasııasy jáne baroortalyqtyń ashylýy, «Arys-MT» barokesheniniń iske qosylýy, 1986 jyly óz kúshimen avıasııalyq barokameranyń jobasyn jasaý, qurylýy jáne synaqtyń sátti aıaqtalýy úlken jetistik boldy.
Baroortalyqtyń qurylysyn júrgizý úshin medısına salasynan qarjy qarastyrylmasa da, ol birneshe óndiris, qurylys jáne basqa sharýashylyq basshylaryn jınaı otyryp, qoǵamdyq negizde qarjylandyrý jolyn qarastyryp otyrdy. «Arys-MT» barokeshenin qurýǵa 47 qurylys, ǵylymı-zertteý, jobalaý ınstıtýttary atsalysty. AN-2 ushaǵyna ornalastyrǵan avıasııalyq barokamerasy oblys ortalyǵynan shalǵaıda jatqan aýdandardyń turǵyndaryna talaı ret járdem kórsetti. Jyljymaly kóliktik «Qazaqstan-MT» barokamerasy Máskeýdegi Búkilodaqtyq halyq sharýashylyǵy jetistikteriniń kórmesine de qatysyp, Reseıde paıdalaný úshin qaldyryldy. Árıne, oblystyq densaýlyq saqtaý jáne atqarýshy bılik tarapynan bul jasalynǵan jumystarǵa qoldaý bolǵany jaqsy áserin tıgizdi.
T. Orynbaev eńbek jolyn abyroıly bastap, ony jemisti júrgizgeni úshin Lenın ordenimen, «Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» tósbelgisimen marapattalyp, Respýblıkanyń eńbek sińirgen dárigeri ataǵyn ıelendi. Shymkent qalasynyń qurmetti azamaty atandy. Tynymsyz adamnyń júregi aıanýdy bilmeı, kóp qaıǵy qasiretti kórse de, qýanysh pen mahabbatty, súıispenshilik pen dostyqty syıdyra bildi. Bálkim, kezdeısoqtyq dep aıtýǵa bolatyn shyǵar, ómirin medısınaǵa arnaǵan jan 2001 jylǵy 16 maýsymda, dál medısına qyzmetkerleriniń tól merekesi kúni kóz jumdy. Baroortalyqqa jáne Shymkent qalasynyń bir kóshesine ustazdyń esimi berildi. Búgingi tańda ol kisiniń shákirtteri ortalyqtyń jumysyn odan ári júrgizýde.
Otandyq medısınaǵa qosqan súbeli eńbegi úshin ortalyqtyń janynan T.Orynbaevqa arnalǵan murajaı bólmesin ashyp, joǵary medısınalyq oqý oryndarynda úzdik oqıtyn stýdentterge ǵalymnyń atyndaǵy shákirtaqy taǵaıyndaý ýaqyty jetken sııaqty. Bul oraıda biraz isti qolǵa aldyq. Degenmen, mundaı saýapty iske kóp bolyp jumylǵanymyz oryndy bolar edi.
Ikram TО́LEEV,
T. Orynbaev atyndaǵy oblystyq joǵary qysymdy ottegimen emdeý ortalyǵynyń bas dárigeri, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty.
ShYMKENT.
