Konferensııanyń negizgi maqsaty – qazaq halqynyń tarıhyn zertteýdegi Abaı Qunanbaıulynyń orny men rólin anyqtaý, degen Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Zııabek Qabyldınov, uly oıshyldyń tereń mazmundy rýhanı murasynyń qazaq halqynyń tarıhy men sanasyn qalyptastyrýdaǵy jáne tárbıeleýdegi yqpaly men mańyzy zor ekenine aıryqsha toqtalyp ótti.
– Abaıdyń «úsh súıý», «kemel adam» konsepsııalarynyń el halqynyń saıası, mádenı kelbetin qalyptastyrýǵa áseri orasan. Tarıhı sananyń durys baǵytta tárbıelenýi tulǵanyń Allany, adamzatty jáne ádiletti súıýge tárbıelenýine táýeldi ekendigin hakim sol zamannyń ózinde-aq aıshyqtap ketken. Abaı Qunanbaıulynyń kóptegen shyǵarmalarynda tarıhı proseske qatysty oılar, pikirler men ıdeıalar kezdesedi. Osy jaýharlardyń qazirgi tarıh ǵylymynda paıdalaný deńgeıin júıelendirip, Abaı usynǵan qaǵıdalardyń tarıh ǵylymyn damytýǵa yqpalyn aıqyndaý mańyzdy. Abaı shyǵarmashylyǵy Qazaqstan tarıhshylaryn tarıhı obektıvti shyndyqtan aýytqymaı zertteýge úıretedi. Aqyn ustanymdarynyń, ıdeıalarynyń, kózqarastarynyń teorııalyq jáne metodologııalyq mańyzy qoldanbalyq róli eshqandaı kúdik týdyrmaıdy. Qazaqstan tarıhy Abaı talaptaryna saı deńgeıde zerttelse jáne jazylsa bıik deńgeıge kóteriletini aqıqat, – deıdi professor.
Konferensııa jumysyna onlaın formatta qatysqan baýyrlas elderdiń ǵalymdary da bul pikirdi qýattaı tústi. Olardyń pikirinshe, Abaı tek qazaq halqynyń ǵana emes, adamzat muratyn asqaqtatqan ómirsheń ıdeıalardyń qaınar kózi. Eń aldymen aqyn shyǵarmashylyǵyn keń kólemde oqyrmanǵa jetkizýdiń, ony zamanaýı tehnologııalar negizinde nasıhattaýdyń tásilderin jetildirý kerek. Abaı shyǵarmashylyǵyn álemdik ádebıettaný, mádenıettaný, tarıh, fılosofııa ǵylymdarynyń jetistikteri turǵysynan qaıta saralaý da artyqtyq etpeıdi. Ol úshin eń aldymen, qazaq tarıhyn, Abaı ómir súrgen zamandy dúnıe júzi tarıhymen astastyra otyryp, jańa, táýelsiz sana turǵysynan qarastyrý kerek.
Keleli basqosýda Qazaqstannyń tarıh ǵylymynda Abaı Qunanbaıulynyń rýhanı murasyn paıdalanýdyń jáne damytýdyń jańa joldary men tyń aspektileri qarastyryldy. Zańǵar tulǵanyń rýhanı murasynyń tarıhty tanýǵa yqpalyn saraptaı kele, qatysýshylar tómendegideı tujyrymǵa keldi.
Birinshiden, Abaı murasynyń tarıhı aspektilerin zerteýge arnalǵan granttyq qarjylandyrý jobalaryn daıyndaý jáne usyný qajet. Ekinshiden, Abaıdyń tarıh ǵylymyna qatysty pikirlerin, kózqarastaryn, ıdeıalaryn saraptaýǵa arnalǵan keshendi zertteýler júrgizýdiń mańyzy zor. Úshinshiden, Qazaqstannyń belgili ýnıversıtetteri janyndaǵy «Abaıtaný» ortalyqtarymen ınstıtýt ujymynyń birlesken ǵylymı-zertteý jumystaryn iske asyrý qolǵa alynýy kerek. Tórtinshiden, baspasóz betterinde Abaıdyń tarıhı kózqarastaryna qatysty buqaralyq maqalalar úzdiksiz jarııalanýǵa tıis. Besinshiden, Abaı Qunanbaıulynyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan maqalalardy tarıhı ensıklopedııalarǵa, oqýlyqtarǵa, kóptomdyq Qazaqstan tarıhyna engizý, altynshydan, Abaıdyń rýhanı murasy negizinde qazaqstandyq otanshyldyqty, eńbeksúıgishtikti, gýmanızmdi, shynshyldyqty tárbıeleý, tarıhı sanany qalyptastyrý konsepsııasyn jasaý jappaı qolǵa alynýy asa mańyzdy. Sondaı-aq Abaıdyń ulttyq tarıhqa, onyń sheshilmegen máselelerine qatysty oı-pikirlerin, ıdeıalaryn júıeleý arqyly olardy Qazaqstan halqynyń rýhanı ıgiligine aılandyrýyń máni zor. Osyndaı ortaq oıǵa toqaılasqan ǵalymdar bul baǵyttaǵy jumystardy aldaǵy ýaqytta kúsh biriktire qolǵa alýǵa ýaǵdalasty.
ALMATY
