Qordyń tóraıymy Gúlnar Erejepovanyń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta plastıkten jasalǵan buıymdardy tutyný deńgeıi on esege ósken. Qazir álemde jylyna 400 mln tonnadan artyq plastık óndiriledi. Aıtalyq, 1950-2018 jyldary aralyǵynda 8,5 mlrd tonna plastık buıymdary shyǵaryldy (Plastics Europe derekteri). Jahandyq deńgeıde plastık qaldyqtarynyń tek 5-10% qaıta óńdelse, 91% órtelip, qoqysqa arnalǵan polıgonǵa jáne qorshaǵan ortaǵa tastalady. Bul jaǵdaı iri ekologııalyq apatqa ákelýi múmkin deıdi mamandar.
«Atalǵan másele bizge de tańsyq emes. Elimizdiń aýmaǵynda jyl saıyn 5 mln tonnadan asa qatty turmystyq qaldyq (QTQ) jınalady. Onyń ishinde 15% – plastmassa. Demek, ár qazaqstandyq jylyna 42 kıloǵa jýyq plastık qaldyǵyn tastaıdy. Bul – resmı derekkózderden alynǵan málimet. Biraq elimizdegi plastıkpen lastaný máselesi odan da kúrdeli ekenin, sondaı-aq statıstıka áldeqaıda joǵary ekenin túsinemiz. Qazirgi problemaǵa qatysty shynaıy ári jańa derekter alý maqsatynda qor bıyl óńirlerdiń plastıkpen lastanýyna baılanysty aýqymdy zertteý júrgizýdi josparlap otyr. Onyń túrli ádisteri, mysaly statıstıkalyq taldaý jáne jergilikti jerlerde kóshpeli saraptamalar da qoldanylmaq. Bul kóp eńbekti qajet etedi. Alaıda elimizdegi problemanyń aýqymyn naqty anyqtap, tıisti jumysty júrgizýge qajet jáne durys qadam dep esepteımiz», dedi G.Erejepova.
Qoǵamdyq uıymnyń sarapshysy Marına Drobottyń sózine súıensek, qatty turmystyq qaldyqtardy saqtaý jáne joıý máselesin retke keltirmese, taıaý jyldary Jer planetasyndaǵy tirshilik ıeleri úlken qaýippen betpe-bet kelýi múmkin. Spıker usynǵan statıstıkaǵa sáıkes, jyl saıyn lastanýdyń tikeleı nemese janama áserinen mıllıondaǵan adam men janýarlar zardap shegip keledi. Plastıktiń áserinen adamdar júıke júıesiniń aýrýlaryna, qaterli isik jáne genetıkalyq mýtasııalarǵa shaldyǵyp jatady. Turaqty damýǵa umtylǵan álem elderinde plastıkti paıdalanýǵa shekteýler engizilip, onyń ishinde bótelke, bir ret qoldanylatyn ydys-aıaq jáne paket óndirisiniń kólemi azaıdy. Qazaqstanda, ásirese aýyldy jerlerde qatty turmystyq qaldyqtyń, onyń ishinde plastık buıymdarynyń kólemi kúrt óskeni baıqalady.
«Jaǵdaı múshkil desek te bolady. Nege deseńiz, aýyl aımaqtarda sý sabynnyń, kir jýǵysh untaqtardyń plastıkalyq bótelkelerin, sondaı-aq paketterge deıin órteledi. Munyń saldary aýyr bolýy múmkin. Plastıkalyq paket janǵan kezde aýaǵa 70-ke deıin túrli qospalar shyǵarylyp, adam aǵzasyna zııany tıedi. Plastıkti, polıetılendi órtegende býlaný men shyǵaryndylar bolatynyn eskersek, olar aǵzaǵa tússe qaýipti. Bul qaldyqtardy jaqqanda taralatyn kanserogender aýada jınalyp, onkologııalyq aýrýlardyń artýyna ákeledi», dedi «Jasyl Arystan» jeke qorynyń sarapshy-ekology.
Qoǵam belsendisiniń aıtýynsha, 2019 jyldyń sońynda onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqandar sany 180 myń adamǵa jetip, jylma-jyl 35 myńǵa jýyq jańa jaǵdaı anyqtalyp otyrady. Byltyr 15 myńǵa jýyq qazaqstandyq qaterli isik aýrýynan kóz jumǵan.
«Qazaqstan halqy arasynda ıdeıalar usyný boıynsha 2 aılyq hakaton ótkizý josparlanyp otyr. Eń úzdik ekologııalyq bastamalar salalyq uıymdardyń qoldaýyn ıelenip, ony múddeli tulǵalar, mesenattar iske asyrady dep oılaımyz. Bul elimizde shaǵyn jáne orta kásipkerlikti jáne ekoındýstrııany odan ári damytýǵa áser etedi. Osylaısha jobany aǵartýshylyq jáne ınfraqurylymdyq dep ekige bólip, qarastyrýǵa bolady», dedi qoǵamdyq uıymnyń basshysy.
Qazir halyqaralyq uıymdarmen birge «plastık indetiniń» aldyn alý úshin memlekettik deńgeıde tıisti sharalar júıesin engizip, úgit-nasıhat jáne pikir almasý jumystaryn kúsheıtý kózdelýde. Sondaı-aq ekologııalyq beınerolıkter ázirlep, qoqysty suryptaýǵa qatysty sheberlik saǵattary uıymdastyrylady.
