Tas jolda úzilgen taǵdyrlar (Jol apatynan mert bolǵandar azaımaı otyr)

Resmı derekke qaraǵanda, Renault Duster kóligindegi tórt jolaýshy Qyzyl­qo­ǵa aýda­ny­nan Atyraý qalasyna baǵyt alǵan eken. Al Geely kóligine otyrǵan bes jolaýshy Atyraýdan Saǵyz aýylyna barý úshin jolǵa shyqqan. Alaıda bári dit­tegen jerine jete almaı, jol ústinde jan tásilim etti.

Toǵyz adamnyń ómirin úzgen jol apaty Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaevtyń ózin alańdatyp otyr. Mınıstrdiń málim etýinshe, jol-kólik oqıǵalarynyń 96 pa­ıyzy júrgizýshilerdiń kinásinen. О́ıtkeni júrgizýshiler patrýldik kezekshilikter men beınekameralar joq joldarda ere­je­ni óreskel buzady. Naq­ty­raq aıt­qan­da, jyldamdyqty shamadan tys arttyryp, tyıym salynǵan, tipti joldyń qaýipti tustarynda aldaǵy kólikti basyp ozýǵa asyǵady. Al mundaı jeligýdiń sońy kóbine qaıǵyly apatqa, orny tolmas óki­nish­ke uryndyrady.

– Ishki ister mınıstrliginiń statıs­tı­kalyq málimetteri kólik júrgizý ótili bir jyldan tómen tájirıbesiz júr­gi­zý­shilerdiń úlesine jol-kólik oqıǵa­la­rynyń tek 1,8 paıyzy ǵana tıetinin kór­se­­tedi. Jol apattarynyń basym bóligi tájirıbeli júrgizýshilerdiń qatysýymen bolady. Olar qaýipti táýekelderge sana­ly túrde baryp, ózderiniń ǵana emes, basqa adamdardyń ómirine de úlken qater tóndiredi. Ishki ister mınıstrligi jol-kólik oqıǵasynyń negizgi sebepterin qaperge alady. Bul – birinshiden, jyldam­dyq­ty arttyrý (33,1%), ekinshiden, manevr jasaý erejesin buzý (17,7%), úshinshiden, rettelmeıtin jaıaý júr­gin­shiler ótkelinen ótý erejesin buzý (7,6%). Osyǵan baılanysty mınıstrlik avto­kólik júrgizýshilerin jol qozǵalysy ere­je­leri men shekteýlerin qatań eskerýge sha­qy­rady. Al jaıaý júrginshilerge jolda qy­ra­ǵy bolýdy eskertedi, – deıdi mınıstr Erlan Turǵymbaev.

Mınıstrdiń alańdaıtynyndaı jóni bar. Buǵan Atyraý oblysynyń mysalynan myna derekterdi alǵa tartýǵa bolady. Naqtylaı aıtqanda, jaqynda óńir polıseıleri «Qaýipsiz jol» aksııasyn ótkizip, júrgizýshilerdiń úsh kúnde jol erejesin 1839 ret buzǵanyn anyqtady. Onyń ishinde 366 ret jyldamdyqty arttyrý, 288 qaýipsizdik beldigin taqpaý, 174 kólik júrgizý kezinde uıaly telefondy paıdalaný derekteri tirkeldi. Sondaı-aq tehnıkalyq baıqaýdan ótpegen 100 kólik anyqtalyp, ákimshilik hattamalar toltyryldy. Kólikti mas kúıinde basqarǵan 17 júrgizýshi ustaldy.

Mas júrgizýshi demekshi, jyl basynan olardyń sany 500-ge jýyqtap otyr. Olardyń 385-ine Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 608-babymen ákimshilik hattamalar toltyrylypty. Mamandandyrylǵan ákimshilik sottyń sheshimimen bul júrgizýshiler 15-ten 20 táýlikke deıin qamaýǵa alynyp, 7 jyl merzimge kólik quralyn basqarý quqyǵynan aıyryldy. Sot qaýlysymen kólik júrgizý quqyǵynan aıyrylǵan 47 azamatqa qatysty Atyraý qalalyq polısııa basqarmasynyń anyqtaý bólimi Qylmystyq kodekstiń 346-baby, 1-bóligimen sotqa deıingi tergep-tekserý júrgizip jatyr.

Polısııa qyzmetkerleri tek 1-14 qyr­­kúıek aralyǵynda mas kúıde kólik qu­ra­lyn basqarǵan 30 júrgizýshini toq­tat­­ty. Olardyń arasynan 24 júr­gi­zý­­shi­ge Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týra­­ly kodekstiń 608-babymen hattama toltyrylyp, 15 táýlikke qamaýǵa alynypty. Tekserý kezinde 6 júrgizýshiniń budan buryn kólik basqarý quqyǵynan aıyrylǵany anyqtaldy. Endi bularǵa qatysty Qylmystyq kodekstiń 346-babymen tekserý bastaldy.

Júrgizýshilerdiń shekten shyǵýy ózge derekterden de ańǵarylady. Muny olar­dyń túrli aıyppuldy tólemeı júr­genine baı­lanysty aıtyp otyrmyz. Polısııa qyz­metkerleri osyǵan oraı «Bo­rysh­ker» aksııasyn ótkizip ke­le­di. Munyń maqsaty – boryshkerlerdi anyq­tap, quqyq buzýshylar arasynda aıyp­pul tóleý týraly habarlamalardy ta­ratý, sondaı-aq salynǵan ákimshilik aıyp­pul­dar­dy óndirtip alý.

– Úsh kúnde júrgizilgen reıd kezinde mobıldik toptarmen 53 avtokólik qu­ra­­ly Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 785-babymen (Ákimshilik qu­qy­q­­buzýshylyq týraly ister boıynsha is júrgizýdi qamtamasyz etý sharalary) mem­lekettik nómirlik belgilerin alyp tas­taýmen aıyppul turaǵyna qoıyldy. Sondaı-aq 37 boryshkerge habarlama tabys etildi. Úsh kúnde 16 mln 534 teńge aıyp­­pul óndirildi. Onyń ishinde 747 750 teń­ge­si Atyraý qalasynda ustalǵan bo­rysh­­­kerlerge tıesili bolyp otyr, – dep ha­­bar­lady departamenttiń baspasóz qyz­meti.

Atyraýda kólik júrgizýshileri tarapynan bolatyn jol erejesin buzýdy azaıtý maqsatynda túrli sharalar qolǵa alynyp otyr. Sonyń qataryndaǵy «Sergek» jobasymen kóshelerge 2748 kamera ornatyldy. Onyń 774-i qoǵamdyq qaýipsizdikti baqylaýǵa arnalyp otyr. Buǵan deıin ornatylǵan 750 beınebaqylaý kamerasy da atalǵan júıege qosyldy. Al jol qıylystary men jelilik ýchaskelerdi 612 kamera baqylaıdy. Oblystyq polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń aqparatyna qaraǵanda, 10 qyrkúıekten bergi segiz kúnde Atyraý qalasynda «Ser­gek» kameralarymen 2513 quqyqbuzý­shy­lyq tirkelgen. Quqyq buzýshylarǵa 35 mln 983 myń teńge kóleminde aıyppul salynǵan. Aıyppuldyń 3 mln 533 myń teńgesi óndirilgen.

Mine, osyndaı sharalar qolǵa alyn­ǵan­men, taqtaıdaı tegis tas jolǵa tússe, jeligip shyǵa keletin júrgizýshiler aıylyn jııar emes. Sonyń kesirinen tas jolda talaı taǵdyr úzilip, qanshama otbasy qaıǵy jutyp otyr. Balalardyń ata-anasyz, aǵaıyn-týystyń baýyrsyz qalyp jatqany alańdatpaı qoımaıdy. Al bul júrgizýshilerdi de alańdatsa, jol apaty oryn almas edi-aý.

Atyraý oblysy