Ulttyq bank basshysynyń aıtýynsha, álemdik qarjy jáne taýar naryqtary koronavırýsty juqtyrýdyń qaıtalanýy jáne álemde jańa shekteý sharalaryn engizý aıasynda jetkilikti túrde qubylmaly bolyp qalýda. Jahandyq qor ındeksteriniń serpini eki faktormen aıqyndalady: álemde koronavırýstyń taralýy jáne AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda qatynastary boıynsha belgisizdikti týdyratyn AQSh-taǵy saılaý, sonymen birge AQSh pen EO-daǵy qosymsha fıskaldyq yntalandyrýdy qabyldaý.
«Bıylǵy qyrkúıekte damýshy elderdiń qor naryqtarynyń ındeksi (MSCI Emerging Markets) 1,77%-ǵa, damyǵan elder aksııalarynyń ındeksi (MSCI World Index) 3,59%-ǵa tómendedi. Atalǵan faktorlar basqa elderdegi, atap aıtqanda Eýropadaǵy álsiz derektermen birge dollar qunynyń ósýine jáne altynnyń 4%-ǵa arzandaýyna alyp keldi», — dedi E. Dosaev.
Eýroaımaqta bıylǵy qyrkúıekte iskerlik belsendilik nasharlady. Reseıde ónerkásiptegi PMI ındeksi osy jylǵy qyrkúıekte 51,1 tarmaqtan 48,9 tarmaqqa deıin tómendedi. Qazaqstanda iskerlik belsendilik ındeksi qurylystaǵy jáne qyzmet kórsetý salasyndaǵy ósý esebinen osy jylǵy qyrkúıekte bir aı burynǵy 45,4 tarmaqtan 47,6 tarmaqqa deıin kóterildi. О́nerkásipte ındeks 47,8 tarmaqqa deıin 0,5 tarmaqqa tómendedi.
E. Dosaevtyń aıtýynsha, jalaqy alýshylardyń úlesi qalpyna kelýde, memlekettik járdemaqy alýshylardyń úlesi tómendeýde jáne de respondentterdiń iri satyp alýlarǵa daıyndyǵy artýda. Sońǵy 3 aıda iri satyp alýlar men shyǵyn jasaǵandar úlesi bıylǵy kyrkúıekte 17%-ǵa deıin ósti. Alaıda, respondentterdiń 46%-y aǵymdaǵy ýaqytty iri satyp alýlar jasaý úshin qolaısyz dep sanaıdy. Bıylǵy qyrkúıekte jyldyq ınflıasııa 7,0% deńgeıinde saqtaldy.
«Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi osy jylǵy tamyzda 10,9%-dan 10,8%-ǵa deıin azdap baıaýlady. Et jáne sút ónimderi, jumyrtqa baǵasynyń ósý qarqynynyń baıaýlaýy baıqaldy. Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar baǵasynyń jyldyq ósýi 5,5% deńgeıinde saqtaldy, aqyly qyzmetterge baǵanyń jyldyq ósýi aǵymdaǵy jylǵy tamyzda 3,4%-dan qyrkúıekte 3,6%-ǵa deıin elektr energııasyna jáne bilim berý qyzmetterine tarıfterdiń ósýi aıasynda jedeldetildi», — dedi Ulttyq bank basshysy.
Ulttyq banktiń bıylǵy qyrkúıektegi ınflıasııalyq kútýler boıynsha úı sharýashylyqtaryna júrgizgen pikirterimi damý perspektıvalaryn qysqa jáne uzaq merzimdi baǵalaýdyń barynsha oń bolǵanyn kórsetedi. Úı sharýashylyqtarynyń aǵymdaǵy jáne bolashaq materıaldyq jaǵdaıyn baǵalaý bıylǵy shilde-tamyzben salystyrǵanda jaqsardy.
«Jedeldetilgen ınflıasııalyq prosester jaǵdaıynda orta merzimdi bolashaqta jyldyq ınflıasııany birtindep báseńdetý úshin bazalyq mólsherleme bıyǵy 7 qyrkúıekte +/-1,5 p.t. prosenttik dálizben 9% deńgeıinde saqtaldy. Bazalyq stavkanyń naqty deńgeıi ınflıasııanyń ósýin tejep qana qoımaı, ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelýin yntalandyrady», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Investorlardyń qaýiptenýi men dollardyń nyǵaıýy da damýshy elder valıýtalarynyń álsireýine jáne munaıdyń arzandaýyna alyp keledi. Munaıdyń arzandaýyna jahandyq ekonomıkanyń qalpyna kelý qarqynynyń baıaýlaý táýekelderiniń ósýine baılanysty munaıǵa suranystyń tómendeýinen qaýiptený yqpal etedi. Bıylǵy qyrkúıekte teńgeniń aıyrbastaý baǵamy mynadaı syrtqy faktorlardyń aıtarlyqtaı qysymynda boldy.
1. Bıylǵy qyrkúıekte álemniń jekelegen óńirlerinde koronavırýstyń qaıta órshýi aıasynda jahandyq ekonomıkany qalpyna keltirýdiń baıaýlaý táýekelderiniń ósýine jáne sonyń saldarynan munaıǵa suranystyń álsireýine baılanysty munaı shamamen 10%-ke (9,56%) arzandady. Munaı baǵasy aǵymdaǵy jylǵy tamyzdan bastap OPEK+ munaı óndirýdi shekteý, Saýd Arabııasynyń munaı baǵasyn tómendetýi jáne Lıvııadaǵy munaı óndirýdi qalpyna keltirý qysymynda boldy. Álemdik ekonomıkanyń shekteýli qalpyna kelýi munaıdyń aǵymdaǵy óndirý kólemin saqtaı otyryp, munaı qorlarynyń qaıta ósýine alyp kelýi múmkin.
2. Bıylǵy qyrkúıekte damýshy elderdiń valıýtalary koronavırýspen aýyrǵandar sanynyń ósýi aıasynda álsiredi, bul ınvestorlardyń táýekeli bar aktıvterge degen qyzyǵýshylyǵynyń tómendeýine jáne AQSh dollary baǵamynyń nyǵaıýyna ákeldi. Túrik lırasy bir aıda 5,2%-ke, Reseı rýbli – 4,9%-ke, Argentına pesosy – 2,7%-ke álsiredi. Jalpy alǵanda, qyrkúıekte damýshy elder valıýtalarynyń ındeksi 0,4% qana qosty. Damýshy elder valıýtalarynyń jalpy dınamıkasy aıasynda qazaqstandyq teńge bir aıda AQSh dollary úshin 420,11 teńgeden 431,81 teńgege deıin 2,8%-ke álsiredi.
«Respýblıkalyq bıýdjettegi kepildik berilgen transfertti bólý sheńberinde Ulttyq qor aktıvterin konvertasııalaý jáne kvazımemlekettik sektor kompanııalarynyń eksporttyq valıýta túsiminiń bir bóligin mindetti túrde satýy jónindegi uzartylǵan sharalar teńgeniń aıtarlyqtaı álsireýin shektedi», — dedi E. Dosaev. Bıylǵy qazannyń basynan teńgeniń AQSh dollaryna shaqqandaǵy aıyrbastaý baǵamy birtindep nyǵaıýda. 12 qazanda munaı baǵasynyń birqalypty ósýi aıasynda bir AQSh dollary úshin 427,83 teńgege deıin 1%-ke nyǵaıdy.
Aldyn-ala derekter boıynsha aǵymdaǵy jylǵy qyrkúıektiń sońynda Qazaqstannyń halyqaralyq rezervteri ótken aıda 3,1%-ke qysqaryp, $91,1 mlrd qurady. Ulttyq banktiń altyn-valıýta rezervteri qyrkúıek aıynda negizinen altyn baǵasynyń 4%-ke tómendeýi esebinen, sondaı-aq Ulttyq bankte ornalastyrylǵan bankterdiń qarajatynyń qysqarýy aıasynda $33,8 mlrd deıin tómendedi.
Ulttyq qordyń aktıvteri qorǵa túsetin túsimder men respýblıkalyq bıýdjetke kepildik berilgen transferttiń bólinýi arasyndaǵy teris aıyrmanyń áserinen, sondaı-aq pandemııanyń ekinshi ret qaıtalanýynan qaýiptenýge baılanysty qarjy naryqtaryndaǵy teris túzetý esebinen bir aıda $1,36 mlrd qysqaryp, $57,33 mlrd qurady. Qyrkúıekte teris túzetýge qaramastan ınvestısııalyq kiris 2020 jyldyń basynan beri $1,5 mlrd jýyq boldy. Bank júıesindegi depozıtter jyl basynan beri 8,7%-ke ulǵaıyp, aǵymdaǵy jylǵy tamyzdyń sońynda 20,7 trln teńge boldy. Teńgedegi salymdar 12,4 trln teńgege deıin 14,2%-ke, valıýtalyq salymdar 8,3 trln teńgege deıin 1,4%-ke ósti.
Sonyń nátıjesinde depozıtterdiń dollarlaný deńgeıi 2020 jylǵy 8 aı ishinde 40,2%-ke deıin tómendedi. Jıyntyq depozıtterdiń ósýi kóbinese naýryzdaǵy baǵamdyq qaıta baǵalaý, sondaı-aq valıýtalyq salymdar boıynsha alynǵan kiristerdi keıinnen teńgedegi depozıtterge birtindep aýystyrý esebinen qalyptasady. Bul rette, halyqtyń ınflıasııalyq kútýleri boıynsha Ulttyq banktiń pikirterimi sheńberindegi derekter jınaqtary bar respondentter úlesiniń tómendep bara jatqanyn kórsetedi.
Pikirterimge qatysqandardyń kópshiligi aǵymdaǵy jylǵy qyrkúıekte jınaqtardy qalyptastyrý ýaqytyna teris baǵa berdi – 42%, alaıda bul teris baǵalaýlar aǵymdaǵy jylǵy tamyzdaǵy 47%-pen salystyrǵanda tómendeı bastady.
«Jyl basynan beri ekonomıkaǵa beriletin kredıtter aǵymdaǵy jylǵy tamyzdyń sońynda 14,2 trln teńgege deıin 2,4%-ke ulǵaıdy. Uzaq merzimdi kredıtter 3,1%-ke nemese 12,2 trln teńgege deıin 372,3 mlrd teńgege ósti. Qysqa merzimdi kredıtter 2,2%-ke nemese 2,0 trln teńgege deıin 44,2 mlrd teńgege azaıdy», — dedi E. Dosaev.
Bıznestiń kredıttik portfeli jyl basynan beri 7,3 trln teńgege deıin 1,2%-ke ulǵaıdy. Bızneske beriletin teńgedegi kredıtter boıynsha stavka aǵymdaǵy jylǵy tamyzda 11,9%, onyń ishinde qysqa merzimdi kredıtter boıynsha – 11,6%, uzaq merzimdi kredıtter boıynsha aǵymdaǵy jylǵy tamyzdaǵy 13,4%-ten 12,8%-ke deıin tómendedi. Halyqtyń kredıtteri aǵymdaǵy jyldyń basynan beri 6,9 trln teńgege deıin 3,7%-ke ulǵaıdy. Olardyń qurylymynda tutynýshylyq qaryzdar 4,2 trln teńgege deıin 0,6%-ke tómendedi, memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý esebinen ıpotekalyq qaryzdar 2 trln teńgege deıin 14,6%-ke ulǵaıdy.
Ulttyq bank basshysy atap ótkendeı, Qazaqstan ekonomıkasyn qoldaý úshin Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda. 1. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy 9 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha bankter jalpy somasy 417 mlrd teńgege 450 ótinimdi maquldap, 380,4 mlrd teńge somasyna 661 qaryz berdi. 2. Tótenshe jaǵdaıdyń engizilýinen zardap shekken ShOB sýbektilerin jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jylǵy 9 qazanda kásipkerler 563,9 mlrd teńge somasyna 2 275 ótinim berdi, 419,5 mlrd teńgege 3 887 qaryz berildi, onyń ishinde 65,8 mlrd teńge buryn berilgen qaryzdardy óteýden túsken aqsha esebinen berildi. Ulttyq banktiń qarjylandyrýy esebinen turǵyn úı qurylysyn qoldaý jalǵasýda. 1. «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy 8 qazanda 280,5 mlrd teńgege 23 935 ótinim maquldandy, onyń ishinde 219,4 mlrd teńge somasyna 18 822 qaryz berildi. 2. «Baspana Hıt» naryqtyq ıpotekalyq baǵdarlama boıynsha osy jylǵy 8 qazanda 373,8 mlrd teńge somaǵa 42 736 ótinim maquldandy, 293,8 mlrd teńge somasyna 34 437 qaryz berildi.
«Pandemııanyń taralýy ekonomıkanyń barlyq sektorlaryn sıfrlandyrýdy jyldamdatty. Qarjy naryqtary tehnologııalyq úrdisterdiń yqpalynan túbegeıli qaıta qurý prosesinen ótýde, munda kóp nárse retteýshiniń is-áreketine baılanysty bolady», — dedi E. Dosaev.
Osyǵan baılanysty aǵymdaǵy jylǵy 17 tamyzda QRUB Basqarmasynyń qaýlysymen Qarjylyq tehnologııalar men ınnovasııalardy damytý jónindegi 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdama qabyldandy. Ol Qazaqstandaǵy qarjylyq tehnologııalar men ınnovasııalar naryǵyn damytýdyń negizgi basymdyqtaryn aıqyndaıdy jáne úsh negizgi maqsat qoıady:
Birinshiden, bul – qarjylyq qyzmetterdi sıfrlyq formatta usyný múmkindigin qamtamasyz etý úshin sıfrlyq qarjy naryǵynyń irgetasyn qalaý.
Ekinshiden, saladaǵy jalpy shyǵyndardy qysqartý, tıimdilikti arttyrý jáne ósýdiń jańa múmkindikterin jasaý esebinen qarjy naryǵyn qurylymdyq qaıta qurý úshin tehnologııalardy paıdalaný.
Úshinshiden, básekelestik jáne naryqqa qatysýshylar arasyndaǵy kollaborasııany jaqsartý úshin jaǵdaı jasaý arqyly naryqtyń ornyqty damýyn yntalandyrý.
«Osy Tujyrymdamany iske asyrý aıasynda aǵymdaǵy jylǵy 1 qazannan bastap Ulttyq Bank qarjy uıymyna kelmeı-aq qarjy qyzmetterin alý úshin ázirlengen qashyqtyqtan bıometrııalyq sáıkestendirý servısin ónerkásiptik paıdalanýǵa iske qosty. Aǵymdaǵy jylǵy sáýirde júıe pılottyq rejımde iske qosyldy. Osy ýaqyt ishinde servıs ekinshi deńgeıdegi 11 bankke halyqqa 2,8 mln banktik qyzmet kórsetýge múmkindik berdi», — dedi E. Dosaev.
Qashyqtan bıometrııalyq sáıkestendirý qarjy naryǵynyń qatysýshylaryna klıentterdi qashyqtan sáıkestendirýge jáne olarǵa banktik shottar men depozıtter ashý, tólem kartochkalaryn shyǵarý, kredıt berý sııaqty qyzmetterdi kórsetýge múmkindik beredi. Bul servıs álemdegi kúrdeli epıdemıologııalyq ahýal aıasynda jańa syn-qaterlerge jaýap beredi. Servıs bankterge, sol sııaqty saqtandyrý kompanııalaryna, baǵaly qaǵazdar naryǵynyń kásibı qatysýshylaryna, tólem jáne mıkroqarjy uıymdaryna da qoljetimdi ekenin atap ótý mańyzdy.
«Syrtqy naryqtardaǵy qubylmalylyqtyń ósýi ishki naryqqa áser etetin bolady. Osyǵan baılanysty Ulttyq Bank ahýaldy jiti baqylaıdy jáne baǵa men qarjy turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, sondaı-aq ekonomıkany qalpyna keltirýge qolaıly jaǵdaılar jasaý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaıtyn bolady», — dedi E. Dosaev.
