EAEO týraly shartqa ózgerister engizildi
Zań jobasy buǵan deıin Májiliste maquldanǵan. Senatorlarǵa Hattamany Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, qujat EAEO elderi úshin kedendik ákelý bajdarynyń kólemin anyqtaýǵa múmkindik beredi.
«Hattama 2019 jylǵy 1 qazanda Erevanda jasaldy. Hattamada kedendik ákelý bajdarynyń somalaryn bólýdiń jańa normatıvterin bekitý kózdeledi. Normatıvterdiń mólsheri múshe bes memleket úshin aıqyndalǵan. Bul rette Qazaqstan úshin normatıv 6,955 paıyzdy quraıdy. Atalǵan normatıvter Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter arasynda kedendik ákelý bajdaryn bólýge mólsherles tásildi qamtamasyz etýge arnalǵan», dedi R.Dálenov.
Sondaı-aq qujatta múshe memleketterdiń joǵary memlekettik qarjylyq baqylaý organdary birlesken baqylaý is-sharalary sheńberinde múshe memleketterdiń ýákiletti organdarynyń osy Hattamanyń erejelerin saqtaýyn jyl saıyn tekseretini aıqyndalǵan.
«Halyqaralyq sharttar týraly» zańǵa sáıkes osy Hattama ratıfıkasııalaýǵa jatady. Zań jobasyn qabyldaý áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq teris saldarǵa ákelip soqtyrmaıdy», dedi vedomstvo basshysy.
Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev atalǵan qujatqa qatysty pikirimen bólisti. Spıkerdiń sózine súıensek, zań jobasy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy ekonomıkalyq yqpaldastyqty arttyrýǵa jaǵdaı jasamaq.
«Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq Elbasymyzdyń bastamasymen quryldy. Onyń jumysyn órkendetýge Memleket basshysy da basa mán berip otyr. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, eń aldymen, ekonomıkalyq damýdy, taýar aınalymyn arttyrýdy jáne ınvestısııa salasyndaǵy yntymaqtastyqty kúsheıtýdi kózdeıdi. Búgin qabyldanyp otyrǵan zań jańa kedendik bajdardy belgileý arqyly joǵaryda atalǵan maqsattardy iske asyrýǵa úlesin qosady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Budan keıin sóz alǵan depýtat Sergeı Karplıýk EAEO elderi arasyndaǵy kedendik ákelý bajdaryn bólýdiń jańa normatıvteri týraly túsindirdi. Hattama boıynsha Belarýs Respýblıkasy úshin kedendik ákelý bajdaryn bólý normatıvi kóbeıtilgen. Sebebi Belarýs elinde kedendik bajdardy jınaý koeffısıenti bólý normatıvinen kóp. Al Qazaqstan ımporttyń qazirgi kólemin saqtaǵan jaǵdaıda saldo boıynsha oń kórsetkishke qol jetkizedi.
«Hattama arqyly quzyretti organdardyń kedendik ákelý baj somalaryn túsirýdi jáne bólýdi durys oryndaýyn, olardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń bıýdjet kirisine aýdarýyn baqylaý tártibi týraly ereje jáne aqparat almasý máseleleri anyqtalady», dedi S.Karplıýk.
Turǵyn úı baǵdarlamalarynyń kemshiligi kóp
Sonymen qatar otyrysta senatorlar birqatar depýtattyq saýal joldady. Senat vıse-spıkeri Asqar Shákirov pen depýtat Lázzat Súleımen turǵyn úı saıasatyn iske asyrýdaǵy problemalardy kóterdi.
Senat depýtattary azamattardyń osal sanattary úshin jeńildikti ıpotekalyq baǵdarlamalardyń qoljetimsizdigine, sondaı-aq balama nusqalar usynbaı turyp azamattardy jalǵyz turǵyn úıinen májbúrlep shyǵarýǵa jol bermeýge Úkimettiń nazaryn aýdardy.
«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Azamattardyń áleýmettik ál-aýqaty, eń aldymen, baspana máselesine tikeleı baılanysty» dep atap kórsetti.
Karantındik sharalardy saqtap, koronavırýs pandemııasy órshigen kezeńde bul máseleniń ózektiligi artty. Májbúrli oqshaýlaý rejiminde laıyqty turǵyn úı jaǵdaıy, turǵyn úı alýǵa qol jetkizý, májbúrlep shyǵarýdan quqyqtyq qorǵaý jáne taǵy basqa problemalar Úkimettiń erekshe nazaryn talap etedi.
Memleket óziniń konvensııalyq mindettemeleri, atap aıtqanda, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı quqyqtar týraly halyqaralyq pakti sheńberinde qazaqstandyqtardyń jetkilikti turǵyn úıge quqyǵyn qamtamasyz etý boıynsha aıtarlyqtaı jumystar júrgizip keledi. Sonymen birge bul prosestiń monıtorıngi jan-jaqty qarastyrýdy talap etetin júıelik sıpattaǵy máselelerdiń bar ekendigin aıǵaqtaıdy», dedi depýtattyq saýaldy oqyǵan L.Súleımen.
Senat Tóraǵasynyń orynbasary Asqar Shákirov pen depýtat Lázzat Súleımen Premer-Mınıstrge joldaǵan depýtattyq saýalynda qazirgi ýaqytta turǵyn úı alý kezeginde shamamen 530 myńǵa jýyq adam turǵanyn jáne jyl saıyn olardyń sany taǵy 50 myń adamǵa kóbeıip kele jatqanyn atap ótti. «Nurly jer» baǵdarlamasyna kiretin «Shańyraq» (5-10-20) qanatqaqty jobasy ákimdikterde turǵyn úı alýǵa kezekte turǵandarǵa ıpotekalyq nesıe berýdi kózdeıdi. Otbasy kirisin rastaý úshin zeınetaqy qorynan beriletin sońǵy alty aıdyń úzindi kóshirmesi qajet.
«Osy jobany iske asyrý tájirıbesi kórsetkendeı, osal sanattaǵy, onyń ishinde múmkindikteri shekteýli azamattar úshin bul qoljetimsiz bolyp otyr. Alaıda qazir 1 jáne 2-toptaǵy múgedektigi bar adamdar eńbek tabysyn qujattyq turǵyda rastaı almaǵandyqtan, jeńildetilgen ıpotekalyq kredıtke qol jetkize almaı otyr», dedi Lázzat Súleımen.
Depýtat sondaı-aq «7-20-25» baǵdarlamasy kóptegen qazaqstandyqqa qolaısyz ekenin, bastapqy turǵyn úı naryǵynda ǵana jumys isteıtinin atap ótti.
«Turǵyn úı salynyp, paıdalanýǵa berilgen kezde odan páter tabý qıyn, sebebi bastapqy turǵyn úı naryǵy alypsatarlar qyzmetiniń obektisine aınalǵan. Olar bir ýaqytta birneshe páter satyp alatyny belgili. Osyǵan baılanysty azamattar aldyn ala brondaý shartymen turǵyn úı satyp alýǵa májbúr, bul azamattardy qosymsha shyǵyndarǵa ákeledi», dedi Senat depýtaty.
Osyǵan baılanysty senatorlar «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha turǵyn úıdi ekinshi naryqtan alýǵa ruqsat etýdiń tıimdi ári arzan ekenin usynyp otyr.
Senatorlar «Baspana hıt» baǵdarlamasy qaıtalama turǵyn úıdi satyp alýǵa múmkindik beretinin, alaıda bul baǵdarlama kredıt boıynsha paıyzdyq mólsherlemeniń (10,75 %) joǵary jáne qaryz berý merziminiń (15 jyl) az bolýyna baılanysty aı saıynǵy kirisi 170-180 myń teńgeden tómen azamattardyń basym kópshiligine qoljetimsiz ekenin de aıtty.
«Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda rıeltorlardyń qyzmeti tıisti zańnamalyq turǵydan rettelmegen. Turǵyn úı naryǵynda biryńǵaı tártip, standarttar men qaǵıdalardyń bolmaýy klıentterdiń senimsizdigin týǵyzýda. Qalyptasqan jaǵdaı adal jumys isteıtin rıeltorlyq kompanııalar úshin de, osy qyzmetti tutynýshylar úshin de aıtarlyqtaı qıyndyq keltirýde», dedi L.Súleımen.
Depýtattardyń aıtýynsha, qoǵamdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa azamattardy jalǵyz turǵyn úıinen májbúrlep kóshirý jaıttary da teris áser etedi.
Senat Tóraǵasynyń orynbasary Asqar Shákirov pen depýtat Lázzat Súleımen saýalda májbúrlep shyǵarýǵa tyıym salý negizderiniń tizimi sapaly túrde jan-jaqty qaıta qaralý kerek ekenin, sondaı-aq aldyn alý sharalaryn qabyldaý, atap aıtqanda azamattardyń ıpotekalyq qaryzdy tóleý jónindegi táýekelderi men múmkindikterine muqııat taldaý júrgize otyryp, azamattarǵa ıpotekalyq qaryzdar berý kezinde ekinshi deńgeıdegi bankterdiń baqylaýyn kúsheıtý qajettigin atap kórsetti.
Budan bólek, depýtattar turǵyn úı naryǵynda rıeltorlyq uıymdardyń qyzmetimen baılanysty másele týyndap otyrǵanyna toqtaldy. Senatorlardyń keltirgen derekterine súıensek, alaıaqtyq jaǵdaılar jıi kezdesedi. Buǵan halyqtyń quqyqtyq saýaty tómen bolýy áser etip otyr.
«Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda rıeltorlardyń qyzmeti tıisti zańnamalyq rettelmegen. Turǵyn úı satý naryǵynda biryńǵaı tártip qaǵıdalarynyń bolmaýy, klıentterdiń olarǵa degen senimsizdigin týǵyza otyryp, adal jumys isteıtin rıeltorlyq kompanııalar úshin de, osy qyzmetti tutynýshylar úshin de aıtarlyqtaı qıyndyq keltiredi. Bul másele sapaly taldaýdy jáne talqylaýdy talap etedi, rıeltorlyq qyzmet zańnamalyq turǵyda tıisti baqylaýǵa alynýǵa tıis», dedi L.Súleımen.
О́nerkásiptik saıasat ázirleý kerek
Senator Edil Mamytbekovtiń saýalynda ónerkásip saıasatyna, onyń ishinde «О́nerkásip saıasaty týraly» zań jobasyn ázirleýge qatysty másele qozǵaldy. Premer-Mınıstrge saýal joldaǵan depýtat Memleket basshysynyń ónerkásiptik saıasatty damytýdyń jańa tásilin ázirleý jónindegi tapsyrmasyn eske saldy.
E.Mamytbekovtiń pikirinshe, Qazaqstanda saıasatty ázirleý ortalyǵy – Úkimet, ákimdikter men kásiporyndar bar, biraq elde ishki naryq pen jumys oryndaryn qoldaýǵa arnalǵan memlekettik qarjy men resýrstardy paıdalanýdyń tutas júıesi bolmaı otyr.
Senator Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine qazan aıynyń sońyna deıin «О́nerkásiptik saıasat týraly» zań tujyrymdamasynyń jobasyn ázirleý tapsyrylǵany jáne sol arqyly batyl is-qımylǵa kart-blansh alǵanyna ekpin berdi. Depýtattyń sózine súıensek, memlekettik mekemeler arasynda básekelestik bolǵanymen, olardyń arasynda tıisti úılestirýdiń joqtyǵy men ónerkásiptik saıasattyń tıimdiliginiń jetkiliksizdigin atap ótti. Munyń bári jahandanýdyń syrtqy faktorlary áseriniń qataıýy men álemdegi sharýashylyq baılanystarynyń sýbaımaqtanýy jaǵdaıynda bizdegi ónerkásip óndirisiniń básekege qabilettiligi deńgeıine áser etip otyr.
«Qalyptasqan óndiristik qatynastarǵa baılanysty óndiris pen ǵylym arasyndaǵy alshaqtyq bizdiń kez kelgen ónerkásiptik jobamyzdy iske asyrýdyń tıimdiligi tómen ári quny joǵary bolýyna sebep bolyp otyr. Otandyq bıznes, ásirese sheteldik bıznes, ózderiniń kásibı múmkindikterin sheteldik jetkizýshilerden tehnologııalyq sheshimder men ónimderdi satyp alýmen ǵana shekteı otyryp, eldiń ǵylymı-tehnıkalyq damýy úshin eshqandaı jaýapkershilik kótergisi kelmeıdi. Onyń ústine, jer qoınaýyn paıdalanýshy bıznesmender elimizdiń jer qoınaýyn paıdalanǵany úshin ǵylymı áleýetti damytý jónindegi óz mindettemelerin oryndaýdy da qalamaıdy», dedi E.Mamytbekov.
Depýtattyń paıymdaýynsha, ǵylymdy ekonomıka men óndiristi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý mindetterin sheshýge tolyqqandy tartýdyń kóp jylǵy sheshilmegen problemasy aıqyn kórinip otyr.
«Búginde ǵylymı ujymdar men jekelegen ǵalymdar granttyq qarjylandyrý kezegine «topyrlasýǵa» májbúr, bul is júzinde joǵary ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq suranystyń máselelerin sheshe alatyn kóptegen ǵalym úshin qoljetimdi emes», dedi senator.
Depýtat ákimdikter men kvazımemlekettik sektor júzege asyratyn satyp alýlarda ımportqa basymdyq beriletinin atap ótti. Senator bul máseleni ınjenerlik jáne óndiristik personaldyń sapasyn túbegeıli jaqsartpaı ákimshilik ádistermen ǵana sheshý múmkin emes dep sanaıdy.
Buǵan deıin Memleket basshysy jer qoınaýyn paıdalanýshylardy ǵylymı-zertteý jáne konstrýktorlyq-tájirıbelik ju-
mystardy kúrdeli qarjy salymdarynyń 1%-y mólsherinde qarjylandyrý jónindegi mindettemelerdi qamtamasyz etýdi tapsyrǵan bolatyn. Depýtat osyǵan baılanysty jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń kadrlar daıarlaý jóninde de mindettemeleri bar ekenin eske saldy.
Saýalǵa Dáýren Ádilbekov, Erik Sultanov, Súıindik Aldashev, Baýyrjan Qanıev, Álimjan Qurtaev, Saǵyndyq Luqpanov, Lázzat Rysbekova qol qoıdy.
Aýyldarǵa qamqorlyq qajet
Úkimet basshysyna saýal joldaǵan senator Olga Býlavkına shekara mańyndaǵy aýyldardaǵy jaǵdaıǵa nazar aýdaryp, olardyń nazardan tys jáne memlekettiń qoldaýynsyz qalǵanyna alańdady.
«Halqy 200 adamǵa jetpeıtin 1300 aýyl nazardan tys jáne memlekettiń qoldaýynsyz qalady. Tek «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha sońǵy úsh jylda 10 mıllıon sharshy metrden astam turǵyn úı salyndy. Alaıda qarajat bólý kezinde basty nazar Nur-Sultan, Almaty qalalarynda, oblys jáne aýdan ortalyqtarynda boldy», dedi senator Olga Býlavkına.
Depýtat aýyldyq jerlerde turǵyn úı salynyp jatqan jer ýchaskeleriniń máselesi de sheshilmeı turǵanyn aıta ketti.
«Qazirgi tańda osy úılerde turatyn azamattar atalǵan jer ýchaskelerine jáne turǵyn úıge menshik quqyǵyna ruqsat ala almaıdy. Onyń negizgi sebebi, jer ýchaskesiniń taǵaıyndaý qujattarynda sáıkestikterdiń bolmaýy», dedi O.Býlavkına.
Senator óz saýalynda jeke turǵyn úı qurylysyna qatysty problemalardyń áli de bar ekenin aıtty. Turǵyndarynyń sany 5 myńǵa jetpeıtin eldi mekenderde jer ýchaskeleri aýyz sý jáne elektr jelilerimen qamtamasyz etilýi kerek. Biraq keıbir aımaqtarda buǵan bıýdjetten qarajat qarastyrylmaǵan. Bul azamattardyń jeke turǵyn úı qurylysy úshin jer ýchaskesin alýda quqyǵynyń buzylýyna alyp keledi.
Depýtat shekaralas eldi mekenderde turatyn 1,5 mln aýyl turǵyny úshin aýyldyń áleýetin tolyqtaı ashý problemasy strategııalyq mańyzǵa ıe ekenine senimdi. Osyǵan baılanysty O.Býlavkına Premer-Mınıstr Asqar Mamınge birneshe saýal joldady: «Qajetti materıaldyq jáne áleýmettik ortany qurý, sondaı-aq ınvestorlar úshin aımaqtardyń tartymdylyǵyn arttyrý maqsatynda shekaralas oblystardy odan ári damytý boıynsha jaǵdaıǵa saraptamalyq taldaý júrgizildi me? Salyq salýda, grant bólýde jáne shekaralas oblystardy odan ári damytý úshin memlekettik qoldaýdyń basqa sharalarynda jeńildikter berý máseleleri qarastyryldy ma? Bul sharalar qashan júzege asyrylady? Osy aımaqtarda jumyspen qamtý jáne bıznestiń jol kartalarynyń tıimsiz bolýynyń sebepteri qandaı? Bul basqa qonys aýdarýshylar úshin shekaralas aımaqtardyń tartymdylyǵyn qamtamasyz etetin basqa áleýmettik faktorlarǵa qalaı áser etedi? Aýyl turǵyndaryna baspana satyp alýǵa nemese salýdyń jeńil sharttary, qoldaý kórsetýdiń qosymsha tetikteri bar ma?» dedi depýtat.
