Bul osylaı bolǵan
Ústimizdegi jyly ulttyq teńgemizdiń aınalymǵa engenine týra 20 jyl tolyp otyr. Bul oqıǵa 1993 jylǵy 15 qarasha kúni júzege asyp edi. Al Elbasynyń Jarlyǵymen 1997 jyldan beri osy kún Ulttyq valıýta kúni retinde de toılanyp keledi. Biz osyǵan oraı elimiz Ulttyq bankiniń sol jyldardaǵy tóraǵasy bolǵan Ǵalym BAINAZAROVPEN jolyǵyp, áńgimelesken edik.
– Ǵalym Baınazaruly, bizdiń táýelsizdigimizdiń bir tuǵyryndaı bolyp ómirge kelgen tól aqshamyz – teńgeniń qadamy qutty, irgesi berik boldy. Ol elimizdiń órkendeý jolynyń naǵyz kýási ispettes. Endi qansha qaıtalap aıtsaq ta, bárimiz jalyǵa qoımaıtyn bir shejire onyń qatarǵa qosylǵan kúnderinen syr shertedi. Endeshe, sol bir tolqýly, taǵdyrly, ǵajaıyp shaqty taǵy bir ret oıdyń oramynan ótkizip kórsek.
– Jýrnalısterge rahmet, jyl saıyn tól teńgemizdiń týǵan kúni kelgen saıyn meni bir esterine túsirip, osy ótken tarıhty bir qozǵatyp ótip jatady. Teńgeniń týǵan kezi shynynda da erekshe bir júrek tolqytqan tebirenisti sátter boldy. Ony árbir eske alǵan saıyn, sol kúnderge qaıta oralǵandaı ǵajaıyp bir kúı keshemin. Áli esimde,
Búgin ulttyq valıýtamyzdyń engizilgenine – 20 jyl
Bul osylaı bolǵan
Ústimizdegi jyly ulttyq teńgemizdiń aınalymǵa engenine týra 20 jyl tolyp otyr. Bul oqıǵa 1993 jylǵy 15 qarasha kúni júzege asyp edi. Al Elbasynyń Jarlyǵymen 1997 jyldan beri osy kún Ulttyq valıýta kúni retinde de toılanyp keledi. Biz osyǵan oraı elimiz Ulttyq bankiniń sol jyldardaǵy tóraǵasy bolǵan Ǵalym BAINAZAROVPEN jolyǵyp, áńgimelesken edik.
– Ǵalym Baınazaruly, bizdiń táýelsizdigimizdiń bir tuǵyryndaı bolyp ómirge kelgen tól aqshamyz – teńgeniń qadamy qutty, irgesi berik boldy. Ol elimizdiń órkendeý jolynyń naǵyz kýási ispettes. Endi qansha qaıtalap aıtsaq ta, bárimiz jalyǵa qoımaıtyn bir shejire onyń qatarǵa qosylǵan kúnderinen syr shertedi. Endeshe, sol bir tolqýly, taǵdyrly, ǵajaıyp shaqty taǵy bir ret oıdyń oramynan ótkizip kórsek.
– Jýrnalısterge rahmet, jyl saıyn tól teńgemizdiń týǵan kúni kelgen saıyn meni bir esterine túsirip, osy ótken tarıhty bir qozǵatyp ótip jatady. Teńgeniń týǵan kezi shynynda da erekshe bir júrek tolqytqan tebirenisti sátter boldy. Ony árbir eske alǵan saıyn, sol kúnderge qaıta oralǵandaı ǵajaıyp bir kúı keshemin. Áli esimde, 1992 jyldyń 17 qańtary kúni men Ulttyq banktiń tóraǵasy boldym. Shyny kerek, burynǵy Odaq tarady degenmen, áli Máskeýge qarap jaltaqtap, solarsyz boıymyzǵa as batpaı turǵan kez. Keńestik birtutas ekonomıkalyq júıe kelmeske ketkenimen, aqshanyń qulpy da, kilti de solarda. Tap sol kezde Egor Gaıdar bastaǵan bir top jas ekonomıster úkimet bıligi basyna keldi de, baǵany betimen jibere saldy. Bul olardyń ózine tıimdi bolǵanymen, aqsha qarajaty áli Reseıge táýeldi bolyp otyrǵan birqatar postkeńestik elderge qatty soqqy edi.
Kún tártibine barynsha ótkir shyǵa qalǵan osy másele bizdiń aldymyzǵa birden úsh túrli mindetti qoıdy. Sonyń alǵashqysy derbes aqsha-qarajat saıasatyn jasap, táýelsiz bank júıesin qurýǵa saıdy. Ekinshisi osyǵan oraı ulttyq valıýta shyǵarýǵa telindi. Úshinshisi aqsha-qarajat máselesine baılanysty jańa ınfraqurylym jasaýǵa negizdeldi. Al bulardyń uıymdastyrý jumystarynyń báriniń ushy-qıyry joq, etek-jeńi keń kóp sharýa boldy.
– Al naqty teńgeni daıyndaý týraly tapsyrma qashan berildi?
– Meniń bank tóraǵasy laýazymyn atqara bastaǵanyma jarty aı tolar-tolmasta, 1992 jylǵy aqpan aıynyń basynda Elbasynyń qabyldaýyna shaqyryldym. Sol kezdesýde Nursultan Ábishuly maǵan bolashaq valıýtamyzdy daıarlaý jóninde óte qupııa tapsyrma berdi. Qupııa bolatyny, joǵaryda aıtqanymdaı, bizdiń áli Máskeýden qarjy júıesi jaǵynan tolyq enshi alyp ketpegen kezimiz, ol jaq bizdiń bul astyrtyn áreketterimiz týrasynda eshteńe bilmeýge tıisti-tin. Al óz valıýtamyzdy shyǵarmasaq, osy kezge deıin jıǵan-tergenderimiz ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketip qalatyndaı qaýip týdy. Sebebi, burynǵy Odaqtyń ábden qunsyzdanyp bitken somy respýblıkaǵa nópir bolyp aǵylyp kelip, mundaǵy barlyq qundy zattarymyzdy tasyp áketetindeı zaman jetti. Muny tez paıymdaǵan Prezıdent tól aqshamyzdy shyǵarýǵa tez kirisýdi mindettep edi.
Sóz oraıynda aıta keteıin, jalpy, halyqaralyq tájirıbede valıýta shyǵarýdyń, joǵaryda aıtqanymdaı, eki túrli tásili bar. Olar ótkinshi jáne túpkilikti bolyp atalady. Sonyń ishinde kýpon sııaqty qosalqy kezeńge ǵana qyzmet etetin aqshalar bizge deıin Belorýssııa men Ýkraınada boldy. Biz maman retinde olardyń qaısysynyń qandaı artyqshylyǵy men kemshiligi baryn aıtyp berdik. Sosyn keńinen oılasa kele, Elbasy turaqty valıýta kerek dep sheshti. Alaıda, tól aqshany jasaý degen aıtýǵa ǵana ońaı eken. Ony ómirge ákeletin zaýyt eki bastan ózimizde bolǵan emes. Al shetelde jasatyp shyǵarý orasan zor qarjyǵa túsedi. Onyń ústine, bizdiń osyndaı talap jasap jatqanymyzdy tyrs etkizip syrtqa shyǵarmaıtyn meılinshe senimdi fabrıka kerek-tin. Basynda biz munyń ekeýinen de maqurym edik. Eldegi jalǵyz qarjy qoımasy – Ulttyq bankte bir dollar da joq bolatyn. Degenmen, biz de qol qýsyryp qarap otyrmadyq, sheteldik kompanııalar da bizge qarap eleńdep turdy. Sebebi, endi ǵana egemendigin alyp jatqan elderge erte me, kesh pe, óz aqshalaryn shyǵarý talaby bolyp qalatynyn eskerip, olar bizderge qaraı jıi sholǵynshy jibere bastady.
Tirligimiz asa qupııa bolǵandyqtan, biz barlyq delegasııamen birden keń otyryp keńesip kete almadyq. О́ıtkeni, bir shalys basqan qadam alǵa qoıyp otyrǵan maqsatymyzdy bir-aq sátte kúl-talqan etken bolar edi. Aqyrynda Ulybrıtanııadan kelgen «Harrıson jáne uldary» dep atalatyn shaǵyn fabrıkamen kelisim jasastyq. Birden aıtyp qoıaıyq, tańdaýymyz beker bolmapty, atalmysh óndiris orny teńgemiz jarq etip shyǵyp, birden aınalymǵa enip ketkenshe, bizdiń qupııamyzdy keremet saqtaı bildi. Al elimizde bizdiń mundaı jumystarymyz jóninde bóten eshkim bilmedi desek qatelespeımiz. Osyǵan baılanysty Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha bilikti mamandardyń shaǵyn tobyn qurdyq. Oǵan kirgenderdiń bárinen qupııany saqtaý jóninde qolhat jazdyryp aldyq.
– Sodan keıingi sharýa, álbette, teńgeniń ózin daıarlaýmen ushtasqan shyǵar?
– Árıne. Valıýta shyǵarý degen óte qymbatqa túsetin nárse ekenin álginde aıtyp óttim ǵoı. Onyń shyǵynynyń úshten bir bóliginen astamyn onyń dızaıny alatyny belgili boldy. Endi aldymyzǵa teńgemizdiń sol túr-túsin kimderge jasatý kerek, degen suraq qoıyldy. Osyǵan oraı birqatar shet memleketterge baryp, olardaǵy ortalyq bankter basshylarymen kelissózder júrgizdik. Sol saparlar barysynda banknot, oblıgasııa sekildi qorǵanysh elementteri bar qundy qaǵazdardy shyǵaratyn zaýyttar jumystarymen tanystyq. Aqyrynda oılasa kelip, banknottar dızaındaryn jasaıtyn sýretshilerdi óz elimizdiń ishinen izdestirý kerek ekenin túsindik. Sebebi, shetel mamandaryn tartsaq, birinshiden, jumystyń uzap ketetin túrin baıqadyq, ekinshiden, qupııamyz ashylyp qalatyn qaýpi de bolmaı qalǵan joq. Biraq bizde buǵan deıin aqshanyń sýretin salyp kórgen keskindemeshiler joq edi. Sonda da bolsa, mamandar qarastyra bastadyq. Sonyń nátıjesinde Qazaq dızaın ortalyǵynyń prezıdenti Tımýr Súleımenovpen kezdestik. Sóıtsek, dál kerek adamymyzdyń ústinen túsippiz. Ol artynsha qasyna 5-6 dızaınerin erte kelip, 2 aı boıy tapjylmaı eńbek etti. Sońynda 4 dızaındy usyndy. Biz olardyń arasynan portrettik nusqany qolaı kórdik. Jumysty osy baǵytta jetildire otyryp, teńgemizdiń jeti túrli nomınalyna jeti tarıhı tulǵamyzdy belgilep, Elbasynyń aldyna bardyq. Osyǵan qatysty eskertpeleri men nusqaýlaryn bergen Prezıdent aqshany shyǵarýǵa kelisimin berdi.
– Daıyn dızaın Anglııaǵa qashan aparyldy?
– Biz ony 1992 jylǵy shilde aıynda tolyq aıaqtadyq. Sony alyp, artynsha Londonǵa jettik. Barǵannan keıin stanok arqyly shyǵaryp kórgenimizde, teńgemiz jarqyrap ketti. Buǵan keremet qýandyq. Sodan keıin sol úlgi danany elge alyp qaıtyp, Prezıdentimizge aparyp kórsettik. Nursultan Ábishuly da erekshe kóńil kúıde bolyp, osy úlgide shyǵarýymyzǵa nusqaý berdi. Solaı kelisim alǵan soń, úsh adamnan turatyn shaǵyn top taǵy Ulybrıtanııa astanasyna attandy. Dızaınerler tobyna H.Ǵabjalelov, A.Dúzelhanov jáne M.Álın sekildi respýblıkaǵa attary belgili sýretshiler qabyldandy. Bul topqa keıin meniń nusqaýymmen H.Ǵabjalelov basshylyq etti. Osy jumystardyń arqasynda teńgeniń qatarǵa qosylatyn kúni jaqyndaı tústi. Aqsha jobasy 1993 jylǵy qańtarda óndiriske jiberildi. Al sáýir aıynda barlyq banknottar tolyq basylyp boldy. Biraq Reseımen aradaǵy qarym-qatynasty buzyp almaý úshin biraz saqtyq sharalary jasalyp baryp, ol aınalymǵa qarasha aıynda ǵana endi. Buǵan rýbl aımaǵynan ketpeý týraly shartqa qol qoıǵanymyz da áser etti. Aqyrynda Reseıdiń topan aqshasynyń astynda qalyp qoıý qaýpi shyndap qoıýlana túsken shaqta daıyn aqshany aınalymǵa engize qoıýdyń oraıy kele qaldy. Qarashanyń 13-i kúni Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev tikeleı efır arqyly halyq aldyna shyǵyp, jańa ulttyq aqsha – teńgeniń daıyn bolǵanyn jarııalap, eki kúnnen keıin ony aınalymǵa qosý týraly Jarlyq shyǵardy. Mine, qysqasha aıtqanda, teńgeniń paıda bolý tarıhy osyndaı.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
Eldik parasaty, teńge ulaǵaty
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Muraǵaty ulttyq valıýtamyz – teńgeniń aınalymǵa engizilýine baılanysty shejireli joldyń tarıhyn pash etetin biregeı qujattardy saqtaıtyn birden-bir mekeme bolyp tabylady. Biz teńgeniń 20 jyldyǵyna oraı osynaý Muraǵattyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri V.N.Shepeldi áńgimege tartqan edik.
– Vladımır Nıkolaevıch, Prezıdent Muraǵaty elimizdiń ulttyq valıýtasy engizilýiniń 20 jyldyǵyna arnalǵan kórme uıymdastyryp otyr eken. Osy qujattyq ekspozısııalyq kórme jaıynda aıtyp berseńiz.
– Kórme 1991-2013 jyldar aralyǵyn qamtyǵan 79 jádiger eksponattan turady. Eksponattar negizinen qujattardyń kserokóshirmeleri, fotokóshirmeleri, kitaptyq basylymdar men merzimdi basylymdar kóshirmeleri retinde kórsetilýde. Olar ár bólimniń taqyryptaryna saı júıelengen. Ár jádigerdiń qysqasha mazmuny baıandalyp, silteme málimetter kórsetilip, qujattardyń andatpasy eki tilde berilgen.
Qujattyq-ekspozısııalyq kórme eki bólimnen turady. Birinshi bólimde «Som aımaǵynda qalý nemese óz valıýtamyzdy engizý: jaqtaý jáne qarsylyq. 1991-1993, 2006, 2013 jj.» degen taqyryppen ulttyq valıýtany engizý sharalarynyń alǵashqy qadamdary sıpattalady. Al ekinshi bólim «Ulttyq valıýtany aınalymǵa engizý. 1993-2000, 2004, 2007, 2013 jj.» dep atalady. Onda ulttyq valıýtany aınalymǵa engizý sharalarynyń barysy men teńgeni nyǵaıtý oraıynda qoldanylǵan sharalardy pash etetin qujattar qoıylǵan.
Shyn máninde de kórmege qoıylǵan qujattar men eksponattar tanymdyq turǵydan óte qyzǵylyqty. Olardyń ishinde Prezıdenttiń 1993 jylǵy 5 qarashadaǵy «Aqsha júıesin turaqtandyrý jónindegi shuǵyl sharalar týraly», 1993 jylǵy 12 qarashadaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq valıýtasyn engizý týraly», 1997 jylǵy 13 qarashadaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq valıýtasy kúni týraly» jarlyqtaryn atap aıtýǵa bolady. Mańyzdy hattamalardyń, Reseı jáne basqa TMD elderi basshylarymen aradaǵy kelisimderdiń de birsypyrasy osy qatarda. О́z basym teńge engizilýiniń kýágeri bolsam da, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń 1993 jyly shyqqan aqsha belgilerine – teńgeler men tıyndarǵa qyzyǵa qaradym. Búgingi tańda Prezıdent Jarlyǵymen 1993 jyldyń 3 qarashasynda qurylǵan Ulttyq valıýtany engizý jónindegi Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik komıssııasy otyrysynyń qupııalylyǵy alynǵan hattamalary óte biregeı. Ol komıssııanyń quramyna sol kezdegi QR Premer-Mınıstri S.A.Tereshenko (tóraǵa), Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary D.H.Sembaev, QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Ǵ.B.Baınazarov, qarjy mınıstri E.J.Derbisov, ekonomıka mınıstri B.I.Iztileýov kirgen bolatyn. Aıtqandaı, osy komıssııa janyndaǵy D.Sembaev jetekshilik etken jumys toby ulttyq valıýtany engizý kezeńinde qarjylyq esepterdi óńdeý máselelerin jedel ári ońtaıly sheship otyrdy.
– Vladımır Nıkolaevıch, Qazaqstandy qarjy júıesiniń quldyraýyna baılanysty daǵdarys ahýalynan alyp shyǵýdaǵy eldiń Tuńǵysh Prezıdentiniń dara eńbegi kópshilikke málim. Osy jaıynda muraǵat qujattarynan ne bilýge bolady?
– Shyn mánisinde, el qurdymnyń shetinde turdy. Osy jaǵdaıda tek Elbasynyń kúsh-jigeri men kóregendigi, onyń ǵajap túısigi ǵana memlekettiń tirekterin qulatpaı, aman saqtap qalýǵa, eldiń ómir-tirshiligin jalǵastyrýǵa múmkindik berdi. Nursultan Ábishuly óz jaýapkershiligin tereńnen sezingen parasatty saıasatker retinde som aımaǵynan birtindep, kezeń-kezeńmen shyǵý qajet dep eseptedi. Munymen de qoımaı, ulttyq valıýtany engizgenge deıin som aımaǵyn saqtaý jónindegi ózara mindettemeler týraly Reseımen birqatar ekijaqty jáne TMD elderimen kópjaqty kelisimderge qol qoıý oraıynda bastama kótergen de naq bizdiń Elbasymyz bolatyn.
Bizdiń Prezıdent jańa úlgidegi som aımaǵyn qalyptastyrý jóninde de naqty usynystar aıtqan edi. Biraq, ókinishke qaraı, ýaǵdalastyqtar eń aldymen Reseı tarapynyń ustanymyna baılanysty kózdegen nátıjege jetpeı qaldy. Keıinnen, Nursultan Ábishulynyń estelikterin oqı otyryp, biz kemeńger basshynyń ýaqytty bosqa jibermegenin, som aımaǵyndaǵy ahýal damýynyń yqtımal nusqalaryn boljaı alǵandyǵyn bildik. Sóıtip, ol 1992 jyldyń basynda-aq ǵalymdar men qarjygerlerdiń paıym-pikirlerin zerttep qarastyrǵan, ulttyq valıýtany engizý jónindegi óz usynystaryn ázirlegen qupııa komıssııa qurǵan eken.
«Ǵasyrlar toǵysynda» degen kitabynda Nursultan Ábishuly bylaı dep jazdy: «Qatysýshylardyń barlyǵynan qupııany taratpaý týraly qolhattar alyndy. Aqshanyń dızaınyn jasaý Tımýr Súleımenov bastaǵan sýretshiler tobyna tapsyryldy... Birinshi tosyn jaǵdaı – meniń sýretim beınelengen aqsha jobasyn ákeldi. Árıne, men bul nusqany qabyldamaı tastadym. Aqshanyń bet jaǵynda bizdiń uly babalarymyzdyń beınelerin, al syrtynda – mádenıet pen tabıǵat eskertkishterin ornalastyrý uıǵaryldy... Aqshanyń ataýyna baılanysty da úlken talas týdy... Aqyry teńgege toqtadyq».
– Tól teńgemizdiń shyǵýy naqty qalaı júzege asty?
– Jańa aqsha belgilerin Anglııada daıyndaý josparlanyp, 1992 jyly teńgeniń bir bóligi basyp shyǵaryldy. Bul týraly eshkim bilgen joq. Dál osy jaǵdaıdy men de rastaı alamyn. Sebebi, sol kezde men Prezıdent Hatshylyǵynyń meńgerýshisi bolǵan edim. Prezıdent atyna kelip túsetin barlyq asa qupııa qujattar meniń qolymnan ótetin. Sondaı-aq, mınıstrlikter men vedomstvolar basshylaryn qabyldaý kestesi úshin de jaýap berdim. Osynaý qupııa operasııa týraly óz basym eshteńe bilgen de, baıqaǵan da emespin. Top músheleriniń eshqaısysy bul týraly jumǵan aýyzdaryn ashpady.
Bizdiń barlyǵymyz ulttyq valıýtany engizýge júıeli daıyndyq bolǵandyǵy týraly keıinnen bildik. Qupııa aqyryna deıin saqtaldy. 1993 jyldyń 3 qarashasynda premer-mınıstrler S.Tereshenko men V.Chernomyrdın birlesken hattamaǵa qol qoıyp, onda Reseı Qazaqstannyń tól valıýtasyn engizýi qalyptasqan tyǵyryq jaǵdaıdan shyǵýdyń barynsha utymdy joly bolyp tabylatyndyǵyn moıyndady.
Osyndaı jaǵdaıda Qazaqstan Prezıdenti asqan sheshimtaldyqpen mynadaı qadamdar jasady: 5 qarashada «Aqsha júıesin turaqtandyrý jónindegi shuǵyl sharalar týraly» Jarlyqqa, 12 qarashada – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq valıýtasyn engizý týraly» Jarlyqqa qol qoıyp, naq sol kúnniń keshinde teledıdar arqyly halyqqa osynaý sheshimniń mánisin egjeı-tegjeıli túsindirip, barlyq azamattardy sabyr-tynyshtyqqa shaqyrdy. Dál osy kúnderde Qazaqstanǵa IL-76 ushaǵymen valıýtanyń qalǵan bóligi ákelinip, ol jedel ári qupııa jaǵdaıda segiz kún ishinde respýblıka óńirlerine jetkizildi.
Sonymen, Memleket basshysynyń Jarlyǵyna sáıkes teńge 1993 jyldyń 15 qarashasynda 8:00 saǵattan (jergilikti ýaqyt) bastap engizildi. Eski som banknottary teńgege shaqqanda 1 teńgege 500 som baǵammen aıyrbastaldy. Osylaısha Qazaqstan Respýblıkasynda ulttyq valıýtany engizý jónindegi shıelenisti jaǵdaıdaǵy qıyn operasııa sátimen aıaqtalyp, berekeli tirlikti, baıandy bolashaqty bastap berdi.
Áńgimelesken
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty.
Tarazda tól aqshamyzǵa eskertkish ornatyldy
Bile bilsek, elimizge qupııa túrde jetkizilgen onyń alǵashqy aıaldaǵan jeri burynǵy Jambyl qalasy
Shaǵyn bolsa da totydaı qulpyrǵan Taraz qalasynyń el tarıhynda alar orny erekshe. Mine, sol shejireli shahar osyǵan deıin qupııa saqtalyp kelgen taǵy bir jańalyǵymen jurtty tańǵaldyryp otyr.
Jaqynda Taraz qalasynyń tórinen ulttyq aqshamyzdyń qurmetine qoıylǵan eskertkish ashyldy. Onyń ózindik tarıhy men jón-jobasy da bar eken. О́ıtkeni, sonaý Ulybrıtanııada basylǵan teńgeniń alǵashqy partııasy Ulttyq banktiń Jambyl oblystyq fılıaly ǵımaratynyń jerasty qoımasyna alǵash ret ákelinipti. Sodan keıin ǵana baryp elimizdiń túkpir-túkpirine jóneltilgen.
Teńgeni Londonnan birneshe avıareıspen tasymaldaýǵa týra kelipti. Onyń ústine teńge tasymaldaý operasııasy óte qupııa jaǵdaıda ótken. Teńgeniń alǵashqy aıaldamasy úshin Jambyl qalasynyń (qazirgi Taraz qalasy) tańdalý sebebi, Ulttyq banktiń sol tustaǵy jańa jobamen salynǵan Jambyl fılıaly ǵımaratynyń jerasty qoımasy óte keń jáne tosyn qaýip-qaterden jaqsy qorǵalypty. Keıin mıllıondaǵan teńge bar bolǵany 5 kúnniń ishinde, ıaǵnı 15-20 qarasha kúnderi búkil Qazaqstanǵa tarap kete barǵan.
Ulttyq aqshamyzdyń 20 jyldyǵy qarsańynda jambyldyq bank qyzmetkerleri aıtýly mereıtoıdy qalaı atap ótý kerektigin aqyldasady. Sol aqyldyń ústinde alǵashqy «qadamy» Taraz tórinen bastalǵan tól teńgemizge eskertkish ornatyp, máńgilik este qaldyrsaq qalaı bolady degen sheshimge toqtasady. Kóp uzamaı Ulttyq banktiń Jambyl oblystyq fılıaly ǵımaraty janyndaǵy alleıadan jurttyń nazaryn ózine aýdaryp, tipti, talaılardyń tańdaıyn qaqtyrǵan temir-aqshamyzdyń eskertkishi paıda boldy.
Alleıaǵa Qordaıdyń qyzyl granıtinen tuǵyrtas qoıylyp, oǵan dıametri 1,2 metr bolatyn alyp aqsha-tıynnyń úlgisi ornatylǵan. Onyń bir jaǵyna elimizde tól aqshamyzdy engizý týraly Qazaqstan Prezıdentiniń Jarlyǵynan úzindi jazylsa, ekinshi betine Qazaqstan kartasy bederlenip, oǵan elordamyz – Astana, qarjy ortalyǵy – Almaty jáne bank qyzmetkerleri tól teńgemizdiń «kishi otany» sanaǵan Taraz qalalarynyń belgileri salynǵan.
Elimizde tuńǵysh ret teńgege ornatylǵan eskertkishtiń bıiktigi – 4 metr, al salmaǵy – 9 tonna. Oǵan 3 mıllıon teńge qarajat jumsaldy.
Kósemáli SÁTTIBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
Taraz.
