Qazaqstan • 16 Qazan, 2020

Qazaq ǵylymynyń qos báıteregi

52 ret kórsetildi

Qaı kezde de ult bedeli  tanym men taǵylymdy egiz órgen tulǵalarmen tuǵyrly. Halqynyń qasıet-qalybyn tereńnen zerdelep, urpaqqa uran etken aǵa býynnyń júrip ótken dara joly keıingiler úshin ólmes ónege, aınymas qazyq. Aıaýly shahar Almaty tórinde qazaq ǵylymy men rýhanııatynyń órken jaıýyna qomaqty úles qosqan kórnekti ǵalymdar Mekemtas Myrzahmetuly men Orazaq Smaǵululynyń 90 jasqa tolýyna arnalǵan «Asyl adam aınymas» atty alqaly jıyn ótti.

Ulttyq kitaphana ǵımaratynda saltanat qurǵan taǵylymdy basqosýdy Halyqaralyq Túrki akademııasy uıymdastyrdy. Aıtýly sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev, Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Erjan Qojaǵapanov, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli, Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov, QR Ulttyq Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Murat Jurynov, tanymal abaıtanýshy, professor Mekemtas Myrzahmetuly, antropolog ǵalym, akademık Orazaq Smaǵululy, Abaı atyndaǵy qazaq ulttyq pedagogıka ýnıversıtetiniń rektory Tahır Balyqbaev, sonymen qatar birqatar ǵylymı ınstıtýt basshylary men belgili ǵalymdar qatysty.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Quttyqtaý hatyn jetkizgen Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaev qos mereıtoı ıesine arnaıy qurmet kórsetti. О́z kezeginde Qyrymbek Eleýuly Abaı jylynda ótip otyrǵan sharanyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, M.Myrzahmetuly men  O.Smaǵululynyń otandyq ǵylymnyń damýyna qosqan ólsheýsiz eńbegin joǵary baǵalaıtynyn atap ótti.

– Ǵumyr boıy kemel bilim men keleli tájirıbelerin keleshek urpaq jolyna baǵyttap, otandyq ǵylymnyń otymen kirip, kúlimen shyqqan, sarabdal Sátbaevtardyń sarqytyndaı saqtalǵan tuǵyry bıik qos tulǵamyzdyń mereıtoıy barsha qazaq ǵylymynyń jáne ult rýhanııatynyń ortaq merekesi. Qos tulǵanyń talaı taýqymet pen «tar jol, taıǵaq keshýde» tabany syzdamaı, taýany shaǵylmaı, saǵy synbaı, qaıraty muqalmaı alǵa umtylǵan erekshe erik jigeri ǵylym jolyn tańdaǵan talapker jastarǵa ǵıbrat bolýy tıis. О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyldaryndaǵy oıranda aman qalyp, soǵystyń surapyl jyldaryn bastan ótkergen, keńester odaǵynyń solaqaı saıasatyna qaramastan qazaqtyń rýhanı qazynasy men shyqqan tegin tereńnen zerdelegen akademıkterimizge biz qandaı qurmet kórsetsek te artyq emes. Mekemtas aǵamyz uzaq jyldardan beri abaıtaný ssalasyna teńdesi joq olja salyp, ónegeli mektep qalyptastyryp kele jatqan aqsaqalymyz. Ásirese, Abaıdyń shyǵyspen baılanysyn jańasha zerdelep, túrki dúnıesinen shyqqan danalardyń mol murasyn jas urpaqqa tanytýǵa ólsheýsiz úles qosyp keledi. Bıylǵy uly oıshylymyz Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq toıymen Mekemtas Myrzahmetulynyń mereıli jasynyń tuspa-tus kelýin de aıryqsha máni bar sáıkestik dep bilemiz. О́ıtkeni halqymyz Mekemtas aǵany bas abaıtanýshy dep sanaıdy. Bul keshe ǵana Semeıde abaıtanýshylarmen ótken kezdesýdegi Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelulynyń aıtqan óz sózi. Zamana zańǵary Muhtar Áýezovtiń batasyn alyp, Qajym Jumalıevtiń tálimin kórgen bilikti ǵalym retinde jazǵan irgeli eńbekteri ádebıettaný ǵylymynyń qomaqty qazynasyna aınalýda, – dep atap ótti Qyrymbek Kósherbaev.

Mereıtoı ıesiniń Iаssaýıtanýǵa jáne halqymyzdyń dańqty batyry Baýyrjan Momyshuly muralaryn jınaqtap zertteýge qosqan aıtýly  eńbegin rızashylyqpen atap ótken Qyrymbek Eleýuly, otandyq antropologııa ǵylymynyń atasy, álemge tanymal ǵalym Orazaq Smaǵululynyń qaıratkerlik jolyna da aıryqsha toqtalyp ótti.

– Orazaq Smaǵululy ot-jalyndy jıyrma jasynda áıgili akademık Qanysh Sátbaevtyń  aq batasyn alyp, batyl tańdaý jasap, keńestik ıdeologııanyń kúrdeli kezinde otandyq antropologııa ǵylymynyń negizin saldy, qazaq halqynyń genetıkalyq qurylymyn anyqtaýǵa alǵash qadam jasady. Osy joldaǵy qajyrly eńbegi men tabandy ǵylymı izdenisteriniń arqasynda tól tarıhymyz myńdaǵan jylǵa tereńdeı tústi. Kóptegen bilikti shákirt daıyndap, antropologııa ǵylymynyń ulttyq mektebin qalyptastyrdy. Orazaq aǵamyz kezinde burmalanǵan tarıhymyzdy qaıta paıymdaýǵa, joǵalǵan qundylyqtarymyzdy túgendeýge toqsanǵa kelse de toqtamaı atsalysyp keledi, – dedi Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaev.

4156

Budan keıin sóz kezegin alǵan Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov sanaly ómirin el bolashaǵyna arnaǵan sarabdal tulǵalardyń ónegesi bilim men mádenıettiń máıegine aınalǵanyn aıta kelip, mereıtoı ıelerine vedomstvanyń arnaýly tósbelgilerin tabys etti.

Otandyq ǵalymdardyń otty yqylasyn joldaǵan Ulttyq Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Murat Jurynov, qos ǵalymnyń abaıtaný jáne otandyq antropologııa salasyna sińirgen eńbegi aıryqsha ekenin, al barsha qabyrǵaly qalamgerler atynan izgishýaq lebizin bildirgen Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Basqarma tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet toqsannyń tórine shyqqan qos abyzdyń telegeı-teńiz murasy tutas ult ádebıeti men rýhanııatynyń jaýharyna aınalǵanyn  aıtty.

789

Basqosý barysynda Mekemtas Myrzahmetuly men Orazaq Smaǵululynyń jańa shyqqan eńbekteri tanystyryldy. Atap aıtqanda, búgingi bas abaıtanýshy Mekemtas Myrzahmetulynyń «Abaıdyń shyǵystyq álemi» dep atalatyn Túrki akademııasy jaryqqa shyǵarǵan zerdeli eńbegi abaıtaný salasynyń keńes dáýirinde aıtylmaı kelgen kóptegen aqıqatyn jan-jaqty zerdelep kórsetken.

Al otandyq antropologııa ǵylymynyń negizin salýshy Orazaq Smaǵululynyń «Qazaq halqy jáne ata tegi» atty eńbegi (A.Smaǵulovamen birge) myńjyldyqtardan tamyr tartatyn tarıhymyzdy antropologııalyq turǵydan tereń taldap, qazaq halqynyń arǵy tegin ǵylymı dáıektermen aıqyndap bergen.

Sóz oraıy kelgende, oqyrmanǵa jol tartqan osynaý  biregeı basylymdar ǵylymǵa, túrkologııa salasyna qosylǵan olja bolǵanyn súıinshilep aıta ketken lázim. Alqaly jıyn aıasynda mereıtoı ıeleriniń Ulttyq kitaphana qoryndaǵy ǵylymı eńbekteri boıynsha «Ultyn ulyqtaǵan tulǵalar» atty arnaıy kórme uıymdastyrylyp, Túrki akademııasynyń basylymdary kópshilik nazaryna usynyldy.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Namysyn tý etken

Rýhanııat • Búgin, 20:00

"Qazfosfat" ónim eksportyn ulǵaıtýda

Ekonomıka • Búgin, 18:37

29 qazanda Senat otyrysy ótedi

Parlament • Búgin, 17:57

Qyzylordada sala úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:41

Qyzylordada ınternet alaıaq ustaldy

Qoǵam • Búgin, 17:15

Hosep Bartomeý otstavkaǵa ketti

Sport • Búgin, 17:07

Elordaǵa qarjy quıýǵa nıetti

Elorda • Búgin, 16:50

Shymbulaqqa aparar jol ońtaılandyryldy

Ekologııa • Búgin, 15:55

Qostanaıda elik atqan brakonerler ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:05

29-31 qazan kúnderi kún jylynady

Aýa raıy • Búgin, 12:40

Shymkentte "Qazyǵurt" mádenıet úıi qaıta jandanady

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:30

Prezıdent Ahmetjan Esimovti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 12:01

Jańa Almaty qalaı abattandyrylýda?

Aımaqtar • Búgin, 11:35

Ulytaýda uıadaı qonaq úı ashyldy

Aımaqtar • Búgin, 11:15

Atyraýda stýdentter jataqhanasy órtendi

Aımaqtar • Búgin, 11:05

Uqsas jańalyqtar