Vaksına básekesi qyzyp tur

Batys synaqty soza tústi

Bul jaǵdaı memleketter úshin naǵyz básekege aınalǵan sy­ńaıly. Batys elderi qaýip­siz ári tıimdi vaksına úshin asy­ǵys­tyqqa jol bermeı, tyńǵylyq­ty jumys isteımiz dep ýáde etse, Qytaı men Reseı óz vaksınasyn qol­d­anysqa shyǵarý úshin jan­ta­l­asyp jatyr. Máselen, osy kúzde synaqtyń úshinshi keze­ńine ótken eki vaksına volonterlerden «belgisiz aýrý» paıda bolǵanyna baılanysty zertteýdi ýaqytsha toqtatýǵa májbúr boldy. Ǵalymdar da mundaı jaǵ­daıdyń qalypty ekenin esker­tip, ózderine senýge shaqyryp álek. Negizi indetpen kúreste jańa vaksına oılap tabý ońaı sharýa emes. Bul – on jyldyqqa so­zylýy múmkin uzaq prosess. Alaıda qazir barlyq kúsh pen qara­jat COVID-19-dyń emin tabý­ǵa jumsalǵanyn eskersek, istiń jyldamyraq júrip jat­qany baıqalady.

Alǵashynda Batys ǵalym­dary vaksına osy jyldyń sońyna deıin tabylýy múmkin degen boljam aıtqan edi. Alaıda qyrkúıektiń basynda báıgeniń aldynda kele jatqan Oksford ýnıversıteti daıyndap jatqan vaksına synaǵy ýaqytsha toqtatyldy. Keıinnen osy jaqynda AQSh-tyń Johnson& Johnson kompanııasynyń zert­teýi de qıyndyqqa ushyra­ǵa­nyn estidik. Ekeýinde de sy­naqtyń úshinshi kezeńinde erik­ti­lerden «belgisiz aýrýdyń» paı­da bolýy sebep boldy. Alaı­­da jeke qaýipsizdikke baı­­la­nys­ty qosymsha derek­teri qupııa kúıinde qaldy. Oks­­ford ýnıversıteti jaǵ­daı­­­dyń sheshilgenin aıtyp, sy­naq­ty jalǵastyratynyn habar­la­ǵanymen, vaksınaǵa degen senimge selkeý tústi. Bul rette DDU koronavırýstyń atalǵan túri­ne qatysty zertteýdiń áli de jetkiliksiz ekenin qaıta-qaıta eskertip jatyr. Al ǵa­lym­dar bolsa COVID-19-dyń emi kelesi jyldyń ekinshi jarty­synda, ıaǵnı 2021 jyldyń shilde-jel­toq­san aılarynda tabylyp qalýy ábden múmkin dep otyr. Bul alǵashynda aıtylǵan asy­ǵys tujyrymǵa qaraǵanda, qu­laq­qa qonymdy sekildi. Sebebi klınıkalyq kezeńdi sátti aıaq­taǵannyń ózinde vaksınany tirkeý úshin biraz kezeńnen ótip, qujattaryn túgendeý kerek eken. DDU deni saý adamdar vaksınany 2022 jylǵa deıin kútýi múmkin ekenin aıtty. О́ıtkeni indettiń emi anyq­talsa, eń birinshi bolyp den­saýlyq saqtaý salasynyń qyz­metkerleri, aýrýǵa beıim egde jastaǵy turǵyndar men qosalqy syrqaty bar jandar egiledi degen ustanym bar. Odan keıin baryp vaksına qalǵan azamattarǵa egiledi.  

Qazaqstan vaksınasy da synaqtyń úshinshi kezeńin kelesi jyldyń sáýir aıynda aıaqtaýdy josparlap otyr. Jaqynda DDU qazaq zertteýshileriniń ónimine klınıkalyq synaqty bastaýǵa ruqsat bergen edi. Densaýlyq saqtaý mınıstri 17 qarashada klınıkalyq synaqtyń ekinshi kezeńi aıaqtalatynyn aıtty. Sol kezde otandyq ónimniń tıimdiligi belgili bolady. Al ázirge Qazaqstan ózge memleketterden alǵash tirkelgen vak­sınalardy satyp almaqshy. Barlyq synaq aıaqtalmaı jatyp daıyn bolǵan Reseı vaksınasyn alý týraly kelisim qaltada. Elimiz sondaı-aq Oksford ýnıversıteti men AstraZeneca kompanııasynyń ónimine de qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan kórinedi, ázirge taraptar kelissózder júrgizý­de. Bul – otandyq vaksınaǵa degen senimsizdik emes, ol da­ıyn bolǵanǵa deıin halyqty indetten qutqarýdyń amaly. Elimizde vaksına óndirisine arnalǵan zaýyttyń da salynyp jatqany belgili.

Ulybrıtanııanyń vaksınasyna suranys kóp eke­nin aıta ketken jón. Tipti koroldik turǵyndary bizge jetpeı qalmaı ma dep alań­dap otyr. Eýrokomıssııa da osy kompanııanyń vaksınasyn alýǵa nıet bildiripti. Sarap­shylar synaq kezindegi keleń­siz jaǵdaıǵa qaramastan vak­sınaǵa qyzyǵýshylyq tómen­demegenin aıtady, ıaǵnı satyp alǵysy keletin elder áli de kóp. Tek kóbi vaksınanyń da­ıyn bolǵanyn kútip otyrǵan sy­­ńaıly. Birinshi tirkelgen ónimge balǵa jınalǵan aradaı barlyq memleket kóz tigetini túsinikti de.

Azııa preparatyna senimsizdik basym

Bul jarysta úzdik bolý úshin bar kúsh-jigerin arnap jatqan elder qatarynda jo­ǵa­ryda aıtqan Reseı men  indet­tiń oshaǵy bolǵan Qytaı da bar. Soltústiktegi kór­shi­niń ónimi jaıly aıtyp óttik. Re­seı vaksınasyn sa­typ alý­ǵa kelisken elder qata­ry da az emes. Barlyǵy 27 mem­le­ket qy­­zy­­ǵý­shylyq tanyt­qan eken. Son­daı-aq Reseı bul kór­set­kish­pen toqtap qal­maı­tyn sy­ńaı­ly. Jaqynda ekin­shi vak­sı­na­nyń tirkelgeni bel­gili boldy. El prezıdenti al­da­ǵy ýaqytta úmit kúttirer úshin­shi vak­sınanyń da bar eke­nin aı­typ qaldy. Osylaısha Reseı tarıhta COVID-19 inde­tin toq­tatqan el bolýdy kóz­deı­tin sekildi. Árıne, bul jal­ǵyz orystardyń úmiti emes. Ba­tys­ta Reseı vaksınasy­na kú­­mán­men qaraýshylar qa­tary da kóp. Zertteýshiler onyń tıim­di bolǵanymen adam den­saý­­ly­ǵyna qanshalyqty qaýip­­siz eke­nine shek keltirip otyr. Joǵa­ryda aıtqandaı, vak­sı­na daıyn­daý isi ádette uzaq­qa so­zyla­dy, al Reseıde zer­t­teý­diń ty­m tez ótkeni olardy alań­da­tady. Sebebi indetti qan­sha­lyq­ty tezirek toqtatyp, bu­ryn­­ǵy tir­shi­ligimizge oralamyz degen­­men, adam qaýipsizdigi eń joǵary qundylyq bolyp qala beredi.

Batys órkenıetiniń Reseı men Qytaıǵa kózqarasy onsyz da málim, senimsizdik tanytýy da túsinikti. Ǵylym men saıasattyń ara-jigin ajyratý qanshalyqty mańyzdy ekenin osy pandemııa kórsetkendeı. Memleketterdiń vaksına isin básekege nemese tabys kózine aınaldyrýy da qısynsyz. Keshe ǵana Qytaıda halyqqa vaksına egý bastalyp ketti degen habar Azııaǵa degen senimsizdikti odan saıyn kúsheıte tústi.

Jergilikti BAQ eldiń shy­ǵys óńirinde Chjeszıan pro­vın­sııasyndaǵy Iý qalasynda halyqqa vaksına salynyp jatqanyn habarlady. 60 dollardy qaltasy kóteretin kez kelgen turǵyn COVID-19-dyń emin ala alady. Indetke qar­sy vaksınanyń resmı tir­kel­megenin eskersek, bul áre­kettiń qanshalyqty izgi ekenin aıtý qıyn. Jyl basynda týra osy mekemede koronavırýs­ty anyqtaýǵa kezekke turǵan ha­lyq endi vaksına alý úshin tańer­teńnen jınalyp jatqan kórinedi. Sinovac kompanııasy óndirip jatqan bul vaksına qazir synaqtyń úshinshi kezeńin Brazılııa, Indonezııa jáne Túrkııada ótkizip jatyr. Al zertteý nátıjeleri qarasha aıynda belgili bolýy kerek. Baǵasyna qatysty da eshqandaı málimdeme bolmaǵan. Qytaı vaksınasy – álemde klınıkalyq synaqtyń úshinshi kezeńine ótken 8 ónimniń biri. Sondyqtan bul zertteýlerdi jiti baqylap otyrǵan halyqaralyq uıym­dar men memleketter kóp. Barly­ǵynyń qalaýy – birinshi bolyp tirkelgen vaksınaǵa qol jetkizý.

Al ǵalymdar qaýymy zert­­teýdiń etıkalyq tusyn, qaýip­sizdigin basty nazarda ustaı­tynyn bilemiz. Qoǵam men bılik tarapynan jasalǵan qysym zertteýdiń nátıjesine áser et­peýine barynsha tyrysatyny sózsiz. Alaıda kez kelgen jerde qaýiptiń bary belgili.  COVID-19 vaksınasy­men de jaǵdaıdyń saıası sıpat alýy asa qaýipti bolýy yq­tımal. Keıbir BAQ Oksford ýnı­ver­sıteti daıyndap jatqan ónim ýaqytsha toqtaǵan kezde Reseı tarapynan bolǵan «aq­pa­rat­tyq shabýyldy» dálel­deýge tyrysyp keledi. Bul eń bedeldi qarsylastan qutylýdyń joly degen de pikirler aıtyldy. Jalpy, indet bastalǵaly jal­ǵan aqparattyń kóleminde shek bolmaǵany belgili. Tipti, DDU bul qubylysty qaýpi jaǵynan pandemııadan kem túspeıtin «ın­fodemııa» uǵymymen aı­qyn­dady. Týra sol sekildi endi vaksına saýdasy qyzǵan tus­ta taǵy bir aqparattyq tol­qyndy kútýge bolatyn sekildi. Degenmen COVID-19 vaksınasy kim birinshi degen jarysqa emes, halyqtyń ıgiligine jasalǵan ǵylymı jańalyq bolaryna seneıik.